!گوڵ لێرە سەما دەکات؛ شۆڕش لێرەوە دەستپێدەکات.. ژیلەمۆی شۆڕش ئەم گەنجەیە


!پێلاوەکانی ئەم گەنجانە بپەرستن


هه‌واڵ
ڕاپۆرتی تایبه‌ت
سیاسه‌ت
‌‌‌ئابووری
‌فه‌لسه‌فه‌
تیۆری‌
‌ته‌نز‌
ئه‌ده‌ب و هونه‌ر
‌‌‌زانست و ته‌کنه‌ڵۆژیا‌
ده‌سه‌ڵات ‌‌
ئۆپۆزسیۆن
ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ‌
‌مقالات عربیة
‌مقالات فارسی‌‌
‌ ‌English articles
‌وه‌رگێڕان ‌
‌کتێبخانه‌
‌فەرهاد فەرج ئەمین ‌
‌‌
<August 2015>
SuMoTuWeThFrSa
2627282930311
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
303112345



هەمووتان "بەعس" ین


 ئەم پرۆژەیەی گۆڕان بۆ شاری سلیمانی تا ٥ ساڵی داهاتوو لە لاپەڕەی پێشەوەی سایتەکەماندا دەمێنێتەوە!


پشکی نەوشیروان مستەفا و سەرکەوتی کوبە لە ئازادکردنی تاوانبار" تاریق ڕەمەزان"دا


میتۆدی" بەعسناسی " و " کۆمەڵناسی " بەختیار عەلی لە ژێر چەند سەرنجی ڕەخنەگرانەدا


  ژنی دیکتاتۆرە عەرەبەکان خەریکی چین؟


 پێی یەکێتی ئەوروپا لەسەر مینی "ڕاست" و "چەپ"؛ داڕمانی یەکێتی ئەوروپا تراژیدیای سەدەی بیست و یەکەم دەبێت!


 داڕمانی یۆرۆ، داڕمانی یەکێتی ئەوروپا


٢١ساڵ بەدوای ڕاپەڕیندا؛ یادێک لە بزووتنەوەی شوراکان


 کارڵ مارکس له‌ نێوان ڕوخانی دیواری به‌رلین و داڕمانی ۆاڵ ستریتدا

ئاوڕێک لە کۆمۆنەی پاریس

loadingڕاگەیاندنەکەی بارزانی لەسەر شەڕی ئەنقەرەو قەندیل؛ راگەیاندنی سیخوڕێکی زەبوونە نەک لێدوانی سەرۆکێک!

مەسعود بارزانی، واتە ئەو پیاوەی کە ددانەجیڕە لە هەموولایەک دەکات لەسەر مانەوە لەسەر کورسی سەرۆکایەتییەکەی، بەشەخسی لەسەر دەستپێکردنەوەی شەڕی دەوڵەتی ئۆردوغان و پەکەکە هاتە دەنگ، بەڵام بێدەنگەی بکردایە لەوانەبوو قەبارەی ڕیسوایی و ئابڕووچوونەکەی کەمتر و بچووکتر بووایە لە بەدەنگ هاتنەکەی!.

لێدوانەکەی بارزانی لەسەر شەڕی قەندیل و ئەنقەرە ئەگەر وەربگێڕێتە سەر زمانە جیاوازەکان و بخرێتە بەردەم ناوەندە سیاسیی و ئەکادیمییەکانی دنیا، تەنها یەک داوەری لەسەر دەکرێت؛ ئەمە لێدوانی سەرۆکێک نییە لەبارەی ئەو هەڕەشە و دەستدرێژییەوە کە لەلایەن وڵاتێکی بێگانەوە کراوەتە سەر ئاسایشی نەتەوەیی، خاک و ژیانی وڵاتەکەی، بەڵکو ئەمە لێدوانی سیخوڕ و بەکرێگیراوێکی زەبوونی دەوڵەتی دەستدرێژیکارە بۆ سەر وڵاتەکەی!.

لە هەموو دنیادا وا باوبووە کە کاتێک دەوڵەتێکی بێگانە دەستدرێژی کردووەتە سەر وڵاتێکی دیکە، یەکەمین کەس کە بە زمانێکی تووند و دیفاعی وەڵامی دەوڵەتی دەستدرێژیکەری داوەتەوە، شەخسی سەرۆکی وڵات بووە، چونکە سەرۆکی وڵات کراوەتە بەرپرسی یەکەم لە بڕیاردان لەسەر بەرگریکردن و پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی وڵاتەکەی، بەڵام ئەوەی کە ئێمە لە خوێندنەوەی ڕاگەیاندنەکەی بارزانی لە سەر دەستدرێژییەکانی دەوڵەتی ئۆردوغان بۆسەر هەرێمی کوردستان تێیگەیشتین ئەمەیە کە ئەو نەک هەر شەهامەتی و غیرەتی لێدوانێکی [ سەرۆک]یانەی لەخۆی پیشاننەدا، بەڵکو وەک سیخوڕ و والییەکی دەوڵەتی نیوعوسمانلییەکان لەهەرێمی کوردستاندا هەڵوێستیگرت و لیدوانیدا!.

ئەوەی کە مەسعود بارزانی ناچارکرد بەشەخسی بێتە ئاخافتن و لێدوان  لەسەر دەستپێکردنەوەی شەڕی ئەنقەرە و قەندیل، هەرگیز" لێکدانەوەی مزاجی هەندێک کەس و ڕاگەیاندن حکومی پێشوەخت و دور لە زانیاری!" نیی، یان بە واتای خۆی:" له‌باره‌ی ڕووداوه‌كانی ئه‌م دواییه‌ و په‌ره‌سه‌ندنه‌كانی نێوان حكوومه‌تی توركیا و پارتی كرێكارانی كوردستان به‌ پێویستم زانی هه‌ڵوێستی شه‌خسیی خۆم ڕابگه‌یێنم، چونكه‌ له‌باره‌ی هه‌ڵوێستیی من له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌، هه‌ندێ لێكدانه‌وه‌ی میزاجی و حوكمی پێشوه‌خته‌ و دوور له‌ زانیاری خراونه‌ته‌ڕوو ."

ئەوەی کە بارزانی ناچارکرد هەڵوێستی شەخسی، وەک والی و سیخوڕێکی دەوڵەتی نیوعوسمانلییەکانی ئەنقەرە  لەسەر دەستپێکردنەوەی شەڕی قەندیل و ئەنقەرە بگرێت، لێدوانەکەی ئەحمەد  داود ئۆغڵوی سەرۆک وەزیرانی تورکیا بو، نەک هۆکارێکی دیکە.  ئۆغڵو لە بنی هەمبانەکەی بارزانیدا و مەجالی چەواشەکاری لەسەر ئەوڕووداوە ۆ بارزانی نەهێشتووەتەوە.

دوای یەکەمین هێرشی فڕۆکە بۆمبهاوێژەکانی دەوڵەتی ئۆردوغان بۆ سەر قەندیل، ئۆغلو ڕایگەیاند:" پێش لە دەستپێکردنی هێرشەکان، بە تەلەفۆن مەسعود بارزانیم ئاگادارکردووە و ڕەزامەندی ئەوم  بۆ ئەم مەبەستە وەرگرتووە و بارزانیش بەمە ڕازی بووە". ئاشکراکردنی ناوەرۆکی گفتوگۆ تەلەفۆنییەکەی نێوانیان لەلایەن ئۆغڵووە، مەسعود بارزانی ناچارکرد بێتە دەنگ و "مزاجی شەخسی خۆی"  بنووسێتەوە و زانیاری هەڵە لەڕاگەیاندنەکەیدا دەربارەی هێرشەکانی دەوڵەتی ئۆردوغان بۆ سەر قەندیل  بە خەڵکی کوردستان بدات!.

هەڵوێستی ڕاستەقینە و واقعی بارزانی ئەوە نییە کە لە ڕاگەیاندنەکەیدا خستوییەتە ڕوو، بەڵکو ئەمەیە کە بەواتای ئۆغڵو [  پەکەکەی بە تیرۆریست ناوزەدکردووە و  هەق و مافی ئەوەی داوەتێ کە بۆردوومانی بارەگاکانی قەندیلی پەکەکە بکات] !. بارزانی ناتوانێت لەم ڕاستییە نکوڵی بکات، چونکە هەم ئۆغلو ئەمەی ئاشکراکردووە و هەم  سایتی ئەنتەرنێتی ئینگلیزی زمانی دەیلی سەباحی  تورکی قسەکانی ئۆغڵو [لێرەوە گوێ لەوەرگێڕاوی کوردی لێدوانەکەی ئۆغڵو بگرە] لەسەر ناوەرۆکی تەلەفۆنەکەی بارزانی و ئۆغلو پشتڕاست دەکاتەوە!. ئیتر لێکدانەوەی مزاجی و حکومی پێشوەخت و دوور لەزانیاری چی سەرۆکە سیخوڕە زەبوونەکەی نیوعوسمانلییەکان لەهەرێمی کوردستاندا؟!

لەڕووداوەکانی هێرشی ئاسمانی تورکیا بۆ سەر قەندیل، یەک ڕاستی ئاشکرابوو؛ بارزانی ناتوانێت وەک [سەرۆک] ی  وڵات، یاخود هەرێمێک لێدوان بدات، چونکە ئەو هیچ تایبەتمەندییەکی کاریزماتیکی سەرۆکی وڵاتێکی تێدا نییە و لە والی و سیخوڕێکی ژێر فەرمانی دەوڵەتی ئۆردوغان زیاتر شتێکی دیکە نییە!.

بارزانی ناتوانێت، جگە لە تاوانبارکردنی پ ک ک و ئەم دێڕە زەبوونانەیە زیاتر شتێکی دیکە بڵێت:" به‌رده‌وامبوونی شه‌ڕ زیانی بۆ خه‌ڵك و دانیشتوانی ناوچه‌ سنوورییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانیش هه‌بووه‌. خه‌ڵك مافی خۆیه‌تی پرسیار بكات بۆچی هه‌رێمی كوردستان ببێته‌ گۆڕه‌پانی شه‌ڕ و ژیان و ئاسووده‌ییان بشێوێت.". ئەمە لێدوانی [سەرۆک]ێک نییە کە دەوڵەتێکی بێگانە  بە ئاگرو ئاسن  هێرشی کردووەتە سەر خاکەکەی!. ئێمەش دەڵێین خەلک هەقی خۆیەتیپرسیار بکات بۆچی  هەرێمی کوردستان بکرێتە مەیدانی ساخکردنەوەی ململانێ ناوخۆیی دەوڵەتێکی بێگانە، بەڵام پێش لەوەی خەڵک پرسیار بکات، دەبێت [سەرۆک]ی وڵات ئەوەندە شەهامەت و ئازایەتی کاریزماتیکانەی هەبێت و بڵێت:" ئەو دەستە دەرەکی و بێگانانە دەبڕینەوە کە هێرش دەکاتە سەر خاک و ئاسایشی نیشتمانیمان و ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیانمان تێکدەدات"!.  بارزانی هەرگیز ئازایەتی و غیرەتی ئەوەی نەبوو کە یەکجاریش ئەوها بەرامبەر بە سەدهەمین هێرشی دەوڵەتی تورکیا بپەیڤێت لەو ٢٤ ساڵەی ڕابردوودا، نەک هەر ئەوەش، بەڵکو بارزانی پێشوازی و هاوکاری لەهەموو هێرش و دەستدرێژییەکانی دەوڵەتی تورکیاکردووە بۆسەر خاکی هەرێمی کوردستان. کاتێک ئەمە زمان و حاڵی شپرزەی سەرۆکایەتییەکەتە ، ئیتر ددانەجیڕەی چی لەسەر مانەوەت لەسەر کورسی سەرۆکایەتی هەرێمەکەت دەکەیت جەنابی بارزانی؟!.

loadingدەستووری مەدەنی چاوڕاوێکی تری ئیسلامیزم * لە خەڵکی

هێشتا دەوڵەتی عێراق بە رەسمی هەڵنەوەشاوەتەوە، هەرێمی کوردستان دەستوورەکەیی وەک میراتییەک برد بۆ خۆی. رەنگە حیکمەتی بردنی ئەم دەستوورە پڕ ناکۆکی و دژیەکییەی ئەو وڵاتە فاشیلە، کە سەرکردەکانی هەرێم بە نەنگی دەزانن لەگەڵیدا بەراوردی بکەن، لەوەدا بێت کە ئەم دەستوورە هەر لەم هەرێمە قەیراناوییە جوان بێت و لێی بێت، ئاخر ئەگەر وا نەبێت ئەی چۆن ئەو پەندە کوردییەی بەسەردا جێبەجێ ببێت کە دەڵێت ماڵ لە خۆیدا نەبوو میوانیش رووی تێ کرد؟

سەرباری ئەو قەیران و کێشە سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتییانەی کە لە هەرێمدا سنگیان داکوتاوە، قسە و باس و مشتومڕێکی زۆریش لەسەر پرسی دەستوور دروست بووە بە تایبەت لەسەر ناوەڕۆکی دەستوورەکە کە داخۆ عەلمانی بێت یا ئیسلامی.

لە بەرامبەردا ئەندامانی لیژنە دەستوورییەکە و ئیسلامیستەکان، چەمکی دەستووری مەدەنییان هێناوەتە ئاراوە. ئەمەش ئەگەر لە رواڵەتدا بۆ نیشاندانی نیازی سازانچێتی بێت لە نێوان ئاراستە جیاوازەکاندا. بەڵام لە ناوەڕۆکدا مەبەستی شاردنەوەی نیازێکی شمولییە کە دەیەوێت شوناسێکی ئیسلامیی بەسەر کۆمەڵگە و پێکهاتەکانیدا بسەپێنێت.

واتە چەمکی دەستووری مەدەنی بە مەبەستی چاوبەستەکی لە هاوڵاتییان بەکار دەهێنن. چونکە لە لایەکەوە ئەم چەمکە زیاتر لە لایەن گروپە ئیسلامییەکانی وڵاتانی (بەهاری عەرەبییەوە) بەکارهێنران، بە تایبەت تونس و میسر، کە تا دوا ساتەکانی رووخانی رژێمەکان بێهەڵوێست بوون و پاشان بە پارە و پولی قەتەر و وڵاتانی کەنداو سواری ملی شۆڕش بوون.

بۆیە هێنانە ئارای چەمکی دەستووری مەدەنی لەلایەن ئەم گروپانەوە بۆ چەواشەکردنی رای گشتی و هێزە عەلمانی و پێکهاتە ئاینییەکانی دیکە بوون.

لە لایەکی تریشەوە چەمکی دەستووری مەدەنی ئەوەندە نا روون و لێڵە کە زیاتر لە مەتەڵێك دەچێت وەک لە چەمکێکی کۆنکرێتی ناو دەستوور.

بۆ نموونە ناکرێت مەبەست لە (مەدەنی) شاریبوون بێت، چونکە بەم مانایە لادێ و شوێنەکانی دیکەی دەرەوەی شار لە دەرەوەی دەسەڵآتی دەستوور دەبن. خۆ ئەگەر مەبەستیش لە دەستووری مەدەنی، دەستوورێکی پێشکەوتووە،وەک عەدنان عوسمان لە وتارێکیدا ئاماژەی پێ دەکات، ئەوا دەکرێت بپرسین پێشکەوتن لە بەرامبەر چ دواکەوتنێکدا؟ پاشان پێوەرەکانی پێشکەوتن و دواکەوتن بەپێی ئەم تێڕوانینە چین؟ یا تۆ بڵێ مەبەست لە دەستووری مەدەنی دەستووری (مەدینە)یە، بەڵام بە هەندێک دەستکارییەوە. چونکە ناکرێت مەبەستی ئیسلامییەکان لەم چەمکە تێگەیشتنە گرامشییەکەی بێت.

بەپێی هەندێک پێناسە کە لە دوای شۆڕشەکانی وڵاتانی عەرەبی بۆ چەمکی دەوڵەتی مەدەنی کراوە ئەوەیە کە :" کۆمەڵێک خواست و ئامانجی پەیوەندیدار بە مافی هاوڵاتیبوونی یەکسان، دیموکراسی، ئازادییەکان و مافی مرۆڤ و خواستگەلی تر بەدی دەهێنێت کە بۆ پێشکەوتن و پەرەپێدانی گەلانی عەرەبی پێوستن، یاساکانیشی لە شەریعەتی ئیسلامەوە دەردەکێشرێت."(١) هەر بۆیە ئەم دەستوورە مەدەنییە هێندەی لە دەستووری دەوڵەتە ئیسلامییە تەقلیدییەکانەوە نزیکە، ئەوەندە لە دەوڵەتێکی مۆدێرنەوە نزیک نییە.

پاساوەکەی چییە؟

پاساوی ئیسلامیستەکان و تیۆریسێنەکانیان بۆ ئەم دەستوورە ئیسلامییە ئەوەیە کە دەستووری مەدەنی رێز لە ئایینی زۆرینەی کۆمەڵگە دەگرێت. عەدنان عوسمان ئەندامی لیژنەی نووسینەوەی دەستوور لە وتارێکیدا لە ژێر ناونیشانی " ئەم دەستورە دان بە هەموو مافە یەکسانخوازەکان دەنێت، هیچ جیاکاریەک لە نێوان رەگەزی نێر و مێ ناهێڵێت لە هیچ پرس و بابەتێکدا، جیاکاری بە ناوی ئاین و مەزهەب و رەگەز و نەتەوەو ....ناهێڵێت. مافە مەدەنیەکانی هاوڵاتیان دابین دەکات. واتە بناغە بۆ دەستورێکی مەدەنی پێشکەوتوو دادەنێت. مافی پێکهاتە ئاینی و نەتەوەیەکانی تر بە تەواوی دابین دەکات و ،رێگە بەهیچ جیاکاریەک لە نێوانیاندا نادات."(2) ئەرێ هەر بەڕاست ئەوە ئەو دەستوورە مەدەنییەیە کە جیاکاری نێوان ئایینەکان ناهێڵێت یا دەستوورێکی عەلمانییە؟ دیارە کاک عەدنان وەک هاوڵاتییەکی سەر بە پێکهاتەی زۆرینەی موسڵمانان بیر دەکاتەوە، بۆیە سەپاندنی بە پیرۆزراگرتنی مانگی رەمەزان بەسەر پێکهاتەی کەمینەی نا موسڵمانان لە مەسیحی ، کاکەیی ، یەزیدی ، بەهائی، بێدینەکان و  خوێندنی وانەی ئایینی ئیسلام لە پەروەردەدا بە مافێکی سروشتی و ئیمتازێکی ئایینی خۆیی دەزانێت نەک جیاکاری، بۆیە ئەوە بە جیاکاری نازانێت. دەنا هەر بە پێی ئەو دەستوورە مەدەنییە پێشکەوتووەی کە ئەو باسی دەکات و ئایینی ئیسلام و سەوابیتەکانی یەکێک دەبن لە سەرچاوەکانی یاساکانی، چەندین جیاکاری و پێشێلکاری دەرهەق بە ماف و ئازادیی ئەو گروپانە دروست دەبێت کە پێشتر ناوم بردن. پاشان ئەم دەستوورە چۆن جیاکاری نێوان نێر و مێ ناهێڵێت؟ ئایا دەکرێت یاسایەکی باری کەسێتی دەربکرێت کە یەکسانیی دابین بکات و لە هەمان کاتیشدا ناکۆک نەبێت لەگەڵ نەگۆڕەکانی ئیسلام لە پەیوەند بە پێگەی ژنانەوە؟ 

(ئەبوبەکر عەلی)ش کادری یەکگرتووی ئیسلامی، بەرقەراربوونی ئاشتی کۆمەڵایەتی دەبەستێتەوە بە هێشتنەوەی ئایین لە دەستووردا لە پەیجەکەی خۆیدا بە زمانێکی هەڕەشەئامێزەوە دەنووسێت دەستووری عەلمانی:" به‌ زیانی دیموكراسی و سازان و به‌ یه‌كه‌وه‌ ژیانی ئاشتیخوازانه‌ ته‌واو ده‌بێت". تەنانەت بەرگری ئەو لە مانەوەی ئیسلام بە خاتری دینەکە خۆی نییە، بەڵکو بە خاتری مانەوەی هێزە ئیسلامییەکانە لە ناو کایەی سیاسەتدا، هەر بۆیە دەیەوێت دەستووری عەلمانی بە جەماوەر و لایەنگرانی ئەو گروپانە بترسێنێت "گوێ نه‌دان به‌ بوونی ته‌وژمێكی ئیسلامی كه‌ له‌ وڵاته‌كه‌دا ئاماده‌یی هه‌یه‌ . ئه‌وه‌ش له‌گه‌ڵ كاردانه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری توندا ڕوبه‌ڕوو ده‌بێته‌وه‌". لەبەرئەوەی ئەو پێیوایە دەستووری عەلمانی ئیسلام دەکاتە دەرەوە و دەیسڕێتەوە " بیر مه‌كه‌نه‌وه‌ ، ئیسلام بكه‌نه‌ ده‌ره‌وه‌ی فه‌زای گشتی ، چونكه‌ پێش ئێوه‌ زۆر كه‌س وای كردوو ، له‌ جیاتی دیموكراسی دكتاتۆریه‌ت و خوێن و گه‌نده‌ڵیان له‌گه‌ڵ خۆیان هێنا". پاشان دیموکراسییەت و ئامادە بوونی ئایدۆلۆژی ئیسلام و ئیسلامییەکان لەگەڵ یەکدا تێکەڵ دەکات و دیموکراسییەت لە جمکەکەی خۆی ، واتە عەلمانییەت، دادەبڕێت " هه‌وڵبده‌ن ئاماده‌بوونی ئیسلام و ئایدۆلۆژیا و ته‌وژمی ئیسلامی نوێ له‌ فه‌زای گشتیدا ئاماده‌ییه‌كی دیموكراسیانه‌ و ئاشتیخوازانه‌ بێت . به‌ده‌ر له‌وه‌ پاساو ده‌ده‌ن به‌هێز گه‌لێك له‌ ده‌ره‌وه‌ی ڕه‌وایه‌تی ده‌وڵه‌ت و سیستمه‌وه‌ خاوه‌ندارێتی سیاسی له‌ ئیسلام بكه‌ن و ئیسلامێكی ناسنامه‌ گه‌رای جه‌نگاوه‌ریشمان بۆ په‌ره‌ پێ ده‌ده‌ن . ده‌ستپێكردن له‌ عه‌لمانیه‌تی و ئیسلام بوونه‌وه‌ ، ئاشتی كۆمه‌ڵایه‌تی و دیموكراسی ده‌خاته‌ مه‌ترسی یه‌وه‌". ئەگەر تۆقاندن پاساوێک بێت بۆ دانانی شەریعەت و سەوابیتەکانی ئیسلام لە دەستووردا، ئەوا بە دیوەکەی تردا دەتوانین بڵێین هەوڵەکانی ئیسلامییەکان بۆ چەسپاندنی شەریعەت لە دەستوردا دەربڕی تۆقینیانە لە عەلمانییەت، بەو مانایەی یەکەمین دەستکەوتی عەلمانییەت کۆتاییهێنان دەبێت بە بەم بازرگانانەی سیاسەت بە ناوی ئایینەوە. کپکردنی دەنگی ئەو بانگخوزانە دەبێت کە لە لایەکەوە هانی توندوتیژیی ئایینی دەدەن و لە لایەکی تریشەوە هێزی مرۆیی بۆ گروپە ئیسلامییەکان بەرهەم دەهێنن. ئازادکردنی عەقڵی تاک و بیری رەخنەگرانە دەبێت و ... هتد.

بە کورتییەکەی لایەنگرانی دەستووری مەدەنی پێیانوایە کە دەستووری عەلمانی، ئیسلام دەکاتە دەرەوە، بۆیە پێویستی بە سازانە. ئەمەش فێڵێکی تر و چەواشەکردنێکی تری رای گشتییە، چونکە:

یەکەم: لە هیچ دەستوورێکی عێراقیدا لە یەکەم دەستووری ساڵی ١٩٢٥ ەوە هەتا دەستووری کۆماریی دووەم، واتە ساڵی ١٩٦٤ لەسەردەمی عەبدولسەلام عارفدا، ئاماژە بەسەرچاوەی یاسادانان ناکات. واتە ئایینی ئیسلامی نەکردووەتە سەرچاوەی یاسادانان. لەگەڵ ئەوەشدا نە ئیسلام کرایە دەرەوەی کۆمەڵگە و نەخەڵکیش بێ دین بوون (٣)  .

دووەم: لە بنەڕەتدا دەستوور بۆ رێکخستنی پەیوەندی نێوان دەوڵەت و هاوڵاتییان، پەیوەندی نێوان دەسەڵاتەکان، رێکخستنی ماف و ئەرکەکانە، نەک تێ ترنجاندنی سەوابتی ئایینی و شەریعەت. خۆ ئەگەر دەستوورە عەلمانییەکانی وڵاتانی ئەوروپا مەسیحییەتی کردبایە دەرەوە، ئەوا دەبوو مەسیحییەکان کیشوەرێک ئەولاتر رۆیشتبان. لە کاتێکدا ئەمە رێک پێچەوانەکەی راستە، ئەوە دەستووری مەسیحییەت بوو کە لەگەڵ نەیارەکانیدا لە زانایان، هونەرمەندان، فەیلەسوفان و تەنانە ریفۆرمیستە مەسیحییەکاندا هەڵی نەدەکرد و پاشان شەڕێکی سی ساڵەی لە نێوان کاسۆلیک و پرۆتستانتدا هەڵگیرساند. ئەوە لە دەستووری وڵاتانی ئیسلامیدایە کە مەزهەبی ئیسلامیی باڵادەست پاکتاوی مەزهەبەکەی تر دەکات. ئەوە لە سایەی زاڵبوونی شەریعەتدایە کە مەسیحی و یەزیدییەکان راوەدوو دەنرێن و لە وڵاتی خۆیاندا جێیان نابێتەوە. ئەوە دەستگرتنە بە سەوابتەکانی ئیسلامەوە کە نەسر حامید ئەبو زێد، تەسلیمە نەسرین و مەریوان هەڵەبجەیی و رائیف بەدەوی دەکاتە دەرەوەی کۆمەڵگە و مافی هاوڵاتیبوونیان لێ دەسەنێتەوە. لێرەدا لەگەڵ ئەبو عەلای مەعەڕیدا دەڵێین:

جلو صارماً وتلوا باطلاً

وقالوا: صدقنا؟.. فقلنا نعم!

واتە: توندوتیژانە دەرکەوتن، قسەی پوچیان خوێندەوە

وتیشیان: راستمان کرد؟ گوتمان ئەرێ!

لە کۆتاییدا دەکرێت بڵێین دەستوورێکی مەدەنی کە ئاینی ئیسلام سەرچاوەیەکی یاسادانانەکەی بێت و سەوابیتی ئاینی ئیسلامی لە خۆیدا جێ کردبێتەوە، نەک هەر جیاکاریی ئاینی لەناو نابات. بەڵکو ئەو جیاکارییە لە دەستووردا دەچەسپێنێت. موسڵمانان دەکاتە پلە یەک و ئایینەکانی تر بە پلە دوو و بێباوەڕەکانیش بە پلەکانی خوارەوە. ئایینی ئیسلام لە ناو فەزای گشتیدا تۆختر دەکاتەوە. واتە هیچ دابڕانێکی ریشەیی لەگەڵ سیستمی یاسایی، سیستمی پەروەردەیی و فەلسەفەی مافەکاندا بەدی ناهینێت و بگرە وەک خۆی دەیانهێڵێتەوە. کاتێک ئیسلام سەرچاوەیەکی یاسادانان دەبێت، واتە ئامادەبوونێکی بەردەوامی سیستمی فەتوا لە نێو کایەکانی زانست، ئەدەب و هونەر، ئازادییەکانی تاک و ... هتد. دیموکراسییەت و عەلمانییەت، نەک دەستووری مەدەنی، تەواوکەری یەکترن . ئەم دەستوورە مەدەنییە نەک پەرە بە کەلتووری دیموکراسی و چەسپاندنی نادات، بەڵکو دواجار سیستمێکی سیاسی هاوشێوەی سیستمە سیاسییە ستەمکارەکانی وڵاتانی ناوچەکەمان بۆ دروست دەکات.

سەرچاوە و پەراوێز:

  • مەبەست لە بەکارهێنانی وشەی ئیسلامیزم و ئیسلامیست بە تەنها گروپە ئیسلامییەکان نییە بەڵکو ئەم چەمکە بزووتنەوەی گۆڕان و ئاراستە ئیسلامییەکانی ناو پارتی و یەکێتی و تەنانەت هەندێک لەو رۆشنبیر و نووسەر و ئەکادیمییانەیش دەگرێتەوە کە پشی پشی بۆ ئیسلامییەکان دەکەن.

1.   ما الفرق بين الدولة العلمانية والدولة المدنية؟ بقلم أ. د. حبيب عبد الرب سروري http://www.vb.alrakoba.net/zbnjzs-zbzg-21/gz-zbesu-ind-zbpjbi-zbbgzdni-jzbpjbi-zbgpdni-144956/

2.   عەدنان عوسمان" ئێمە و پرسی ئایین لە دستووری کوردساندا"  http://skurd.net/index.php/2014-07-26-14-58-58/2651-2015-07-12-08-41-01

3.  الدين والدولة في الصراع على دستور العراق فالح عبد الجبار http://almadapaper.net/sub/08-471/p18.htm

loadingدیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ/ ٦

به‌شی شه‌شه‌م

له‌ كێشه‌ی زه‌ویدا:

 به‌ هه‌ره‌‌وه‌زیکردنی زه‌وییه‌کان به‌ شێوه‌یه‌کی فراوان به‌رده‌وامبوون، نزیکه‌ی سێیه‌كی ( 1 له‌سه‌ر 3) هه‌موو زه‌وییه‌کان له‌ ناوچه‌ی  کۆمارییدا(ئه‌و ناوچه‌یه‌یه‌ که‌ له‌ لایه‌ن هێزی ئه‌نتی فاشسته‌وه‌ کۆنترۆڵکرابوو) ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرابوون،‌ له‌سه‌ر پانتایی ئه‌م زه‌وییه‌یانه‌شدا له‌ پێنج  بۆ حەوت ملیۆن جوتیار  کاریان تیاداده‌کرد . شوێنی هه‌ره‌ گه‌وره‌ ئه‌راگۆن بوو که‌ 450 هه‌ره‌وه‌زی، تیادابوو، به‌شی خۆرهه‌ڵات ( ئه‌و ناوچه‌یه‌ی ده‌وروبه‌ری ڤالێنسیا) 900  هه‌ره‌وه‌زی، قشتالة ( ئه‌و‌ ناوچه‌یه‌ی ده‌وره‌ی مه‌دریدی داوه‌ ) کە 300  هەرەوەزیی تیادابوون. نه‌ك ته‌نها زه‌وییه‌کان ‌ هەرەوەزییکران، به‌ڵکو له‌ گونده‌کانیشدا کارگه‌ی بچوك بچوك دروستکرابوون، تاکو خه‌ڵکانی ده‌ستڕه‌نگینی ناوچه‌که‌‌ ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنان و کەرەستەی نێوماڵ و شتی دیکه‌ به‌رهه‌م بهێنن. به‌ هه‌مان شێوه‌ش نانه‌واخانه‌، قه‌سابخانه‌ ، سه‌رتاشخانه‌ زۆری دیکه‌ له‌وانه ‌بڕیاردرا که‌ بکرێنە هەرەوەزیی.

هەرەوەزییبوونەوە  خۆبه‌خشانه‌ بوو ئه‌مه‌ش زۆر جیاواز  بوو له‌وانه‌ی که‌ ستالین به‌زۆره‌ملێ له‌ ڕوسیا دروستیده‌کردن، بۆ ئه‌مه‌ش بانگی خه‌ڵکی گوند بۆ کۆبوونه‌وه‌ ده‌کرا( زۆربه‌ی هه‌ره‌وه‌زییه‌کان له‌ گوندێکی دیاریکراودا چه‌قیان به‌ستبو) ئاماده‌بووانی کۆبوونه‌وه‌که ڕازیده‌بوون  له‌سه‌ر ئه‌و شتانه‌ی که‌ هه‌یانبوو‌ ، وه‌کو، ئامراز و کەرەستە، ئاژاڵ و  زه‌وی له‌گه‌ڵ زه‌وییه‌کانی دیکه‌ی که‌ له‌ خاوه‌نزه‌وییه‌ گه‌وره‌کان سەندرابوونەوە، بیانکه‌نه‌ موڵکی هه‌موان. زه‌وییه‌کانیش  پەسەندانە دابه‌شده‌کران و ده‌درانه ‌گروپه‌ کرێکارییه‌کان که‌ ده‌یانخواست به‌کارییانبهێنن، هه‌ر گروپه‌ش نێره‌ره‌که‌ی [وه‌فد] خۆینوێنه‌رایه‌تی سه‌رنجه‌کانیانی لە کۆبوونەوە هەرەوزییەکاندا ده‌کرد.  به‌و چه‌شنه‌ش کۆمیته‌ی به‌ڕێوه‌بردنیش هه‌ڵده‌بژێررا و به‌رپرسیار دەبوو له‌ سه‌رجه‌می به‌ڕێوه‌بردنی کاروباری هەرەوەزییەکان، ئه‌مانیش چاودێریی و سه‌رپه‌رشتیی کڕینی که‌ره‌سه‌کان، ئاڵووێرکردنیان و گۆڕینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ شوێنه‌کانی دیکه‌دا، دابه‌شکردنی به‌رهه‌مه‌کان ، هه‌روه‌ها به‌رپرسیاریش بوون له ‌ئیشه‌ گشتییه‌ زه‌رووره‌ییه‌کانی وه‌کو بیناکردنی قوتابخانه‌کان.  هه‌ر یه‌کێکیش له‌م هه‌ره‌وه‌زییانه‌  کۆبوونه‌وه‌ی گشتی به‌رده‌وامی خۆیان به‌ ئاماده‌یی هه‌مو به‌شداربووان، ده‌کرد.  ئه‌گه‌ر نه‌شتخواستایه‌ که‌ به‌شداری له‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌کاندا بکه‌یت ئه‌وه‌ بڕێك زه‌وییان پێده‌دای، ئه‌ویش هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی که‌ به‌شی کارکردنی خۆتی بکردایه‌ و ڕێگات پێنه‌ده‌درا که‌ کرێکار به‌کرێبگریت و کارت بۆ بکات.‌

شۆڕش وه‌کو چۆن بڕی به‌رهه‌مهێنانی گۆڕی و سه‌رخست، هه‌ر ئاوا دابه‌شکردنیش گۆڕرا و ده‌بووایه ‌له‌ سه‌ر بناخه‌ی پێویستی خه‌ڵکی بوایه‌، له‌ زۆر شوێنیشدا  به‌کارهێنانی پاره هه‌ڵوه‌شایه‌وه‌ و خه‌ڵکی ده‌ڕۆیشتنه ‌ هه‌مباره‌کانی (مه‌خزه‌نه‌کانی) هەرەوەزی و ( زۆر جار هه‌مباره‌کان  که‌نیسه‌کان بوون که‌ کرابوونه‌ هه‌مبار ) ئه‌وه‌ی که‌ پێویستیان بوو، له‌وەی لەوێ هه‌بوو ده‌یانبرد‌.  له‌ حاڵه‌تی که‌می شمه‌کدا ( نوقسانی) ، سیسته‌می بیتاقه‌ به‌کارده‌هێنرا بۆ دڵنیابوونه‌وه‌ له‌وه‌ی که‌ هه‌موو که‌سێک ئه‌وه‌ی هه‌قی بووه‌ ده‌ستی که‌وێت‌، به‌ڵام به‌ گشتی له‌ سایه‌ی سیسته‌می نوێدا، به‌رهه‌مهێنان زیادی کردبوو ، ئه‌مه‌ش گرفتی که‌می شمه‌کی ، نه‌هێڵابووه‌وه‌‌.

له‌ به‌شی کشتیاریشدا، شۆڕش له‌ کاتێکی له‌باردا ده‌رکه‌وت، له‌ حاڵه‌تی ئاساییدا که‌ دروێنه ‌ده‌کرا و به‌رهه‌مه‌که‌ی ده‌فرۆشرا و تاکو  قازانجێکی باش بۆ چه‌ند خاوه‌نزه‌وییه‌ك بهێنێت، به‌ڵام له‌ سه‌رده‌می شۆڕشدا له‌بری ئه‌وه‌ی بفرۆشررێت دابه‌شده‌کرا  به‌سه‌ر ئه‌وانه‌ی که‌ پێویستیان پێیبوو.  دکتۆره‌کان، نانه‌واکان، ده‌لاکه‌کان....هتد له‌به‌رامبه‌ر پێشکه‌شکردنی خزمه‌ته‌که‌یاندا ئه‌وه‌نده‌ی که‌ پێویستیان پێیبوو ، ده‌یاندرایه.  له‌و شوێنانه‌شدا که‌  پاره‌ هه‌ڵنه‌وه‌شابووه‌وه‌ و هێشتا ئه‌و سیسته‌مه‌ مابوو' موچه‌ی خێزانی' هێنرایه‌ کایه‌وه‌، مووچه‌که‌ش له‌سه‌ر بناخه‌ی پێداویستی بوو، نه‌ك به‌ گوێره‌ی ژماره‌ی کاژێره‌کانی سه‌رکار.‌

له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ کرێکاره‌ فه‌نییه‌کان و ئه‌ندازیارانی کشتوکاڵ له‌ به‌کارهێنانی باشتری زه‌وییه‌کاندا، یارمه‌تی جوتیاره‌کانیان ده‌دا، له‌به‌ر ئه‌مه‌ش به‌رهه‌م به‌ شێوه‌یه‌کی زۆر زیادیکرد، هاوکاتیش میتۆده‌ زانستییه‌ مۆدێرنه‌کان خرانه‌به‌ر‌ده‌ست و له‌ هه‌ندێك شوێندا بڕی به‌‌رهه‌م  به ‌ ڕێژه‌ی له‌ %50 سه‌رکه‌وت .به‌رهه‌م و خواردنی کافی بۆ به‌شداربووانی ناو هەرەوەزییەکان  و دەستەچەکدارەکان له‌و ناوچانه‌ی که‌ بوونیان  هه‌بووایه‌، هه‌بوو، زۆربه‌ی کاتیش ئه‌وه‌ندش هه‌بوو تاکو ئاڵووێر له‌گه‌ڵ هەرەوەزییەکانی  شاردا، بۆ ده‌ستخستنی ئامراز و ماشێنه‌کان، پێبکرێت. سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ش خواردن به‌ لیژنه‌کانی دابه‌شکردنیش که‌ له‌ ناوچه‌ شارنشینییه‌کاندا داده‌نیشتن، ده‌درا.

سه‌رکه‌وتووترین فێدراسیۆنەکانی هەره‌وەزییەکان که‌ دروستکرابوون له‌ ئاراگۆن بوون، له‌ مانگی حوزه‌یرانی ساڵی 1937دا پلێنوێمی  فێدراسیۆنەکانی جوتیارانی ده‌ڤه‌ره‌کان، به‌سترا، ئامانجی ئه‌مه‌ش دروستکردنی فیدراسیۆنی سەرتاسەری 'بۆ هاوکاریکردن و فراوانکردنی بزوتنه‌وه‌ی به‌شداربووانی هەرەوەزییەکان  بوو،هه‌روه‌ها بۆ دڵنیابوونه‌وه‌ بوو له‌ دادوه‌رێتی دابه‌شکردنی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی که‌ زه‌وییه‌کان ده‌یاندا، نه‌ك هه‌ر به‌ ته‌نها له‌ نێوانی هەرەوەزییەکاندا به‌ڵکو بۆ هه‌موو وڵاته‌که'‌ .به‌داخه‌وه ‌ زۆر له‌ هەرەوەزییەکان تێکشکێنران نه‌ك له‌لایه‌ن هێزی (فرانکۆ)وه‌، به‌ڵکو  له‌سه‌رده‌ستی سه‌ربازه‌کانی جەنەڕاڵ (لیستەر)ی ستالینیست، پێشئه‌وه‌ی ئەوە ڕووبدات.

 بەشداربووانی هەرەوەزییەکان تەنیا به‌دووی بەرهەمهێنانی کەرەستەکانی خۆشگوزەرانییەوە نەبوون، به‌ڵکو به‌ قووڵیش خۆیان به‌ خوێندن و په‌روه‌رده‌شه‌وه‌، خەریککردبوو، ئاوڕیان لەو بوارەش دابووەوە، هه‌ر به‌هۆی ئه‌م هه‌وڵه‌شه‌وه‌ گه‌لێک له‌ منداڵان بۆ یه‌که‌مجار که‌وتنه‌ به‌ر خوێندن و په‌روه‌ردکردنه‌وه، دیاره‌ ئه‌مه‌ش قوتابخانه‌یه‌کی ئاسایی نه‌بوو‌، به‌ڵکو  میتۆدەکانی/ شیوازەکانی Francisco Ferrer (فرانسیسکۆ فێرێر)ی پەروەردەکاری ئەنارکیستی ناسراوی جیهانی بەکاربران. له‌وێدا منداڵان فێری مه‌هاره‌تی خویندنه‌وه‌ و نووسینی  بناخه‌یی ده‌بوون و دواتریش هانده‌دران له‌سه‌ر مه‌هاره‌ی بیرکردنه‌وه‌ به‌ خۆیان و ده‌ستپێشخه‌رییان (موباده‌ره‌)، پیره‌کانیش چاودێریده‌کران و گه‌ر  پێویستیشی بکردایه‌ خانووی تایبه‌تییان بۆ دروستده‌کرا، هه‌روه‌ها هەڵهاتووانی ئەو دەڤەرانەی کە فاشیستەکان دەستیان بەسەردا گرتبوون  و په‌نایان هێنابوو  چاودێریده‌کران و کاروباره‌کانیان ڕێکده‌خرا.

و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

درێژه‌ی هه‌یه‌

 

loadingگوڵ لێرە سەما دەکات؛ شۆڕش لێرەوە دەستپێدەکات.. ژیلەمۆی شۆڕش ئەم گەنجەیە!

ئەو گەنجە شۆڕشگێڕەی کە دەسەڵاتی بارزانی، تاڵەبانی، نەوشیروانی و ئیسلامییەکانی لە پێکرد، ژیلەمۆی ڕاپەڕینە بەڕووی چەتە دەسەڵاتدارەکانی هەرێمە وێرانەکەیاندا!.

دەنگی تۆ، دەنگی ئێمەیە.. هاواری تۆ، هاواری ئێمەیە.. پێڵاوەکانی تۆ.. پێلاوەکانی ئێمەیە!.. تۆ ئێمەیت و ئێمە تۆین!.. لە مەرگ مەترسە، چونکە هەردەمرین، ئەو مردنە بە شیرپەنجە بێت یان بە گولەی چەتەکان، سەرئەنجام مردن هەر مردنە، بەڵام بەم جیاوازییەوە کە بە گولەی چەتەکان بمرین، هیچ لە دەست نادەین، چونکە کۆشک، سەرمایەو تەخت و تاجی پاشایەتیمان نییە تا لەدەستی بدەین، بەڵام لەدوای خۆمان جوانترین یادگاری بۆ نەوەکانی دوای خۆمان بەجێ دەهێڵین؛ لەپێناوی ژیاندا مردین!.. لە پێناوی عەدالەتی کۆمەڵایەتی و ئازادیدا مردین.. نەک لە پێناوی کورسی، پارەو دەسەڵاتدا!.. دوای مردنی خۆمان پێلاوەکانیشمان دەچێتە مۆزەخانەی مێژووەوە، ئەو مێژووەی کە دڵی وەک بەرد وایە و ڕەحم بە هیچ دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری چەتە و کەللەڕەق ناکات!. ئێمە دەمرین تا نەوەکانی داهاتوومان وەک ئێمە بە ژێردەستەیی و بێ مافی نەژین!. فەرموو مردن بێ منەتبە و دەرگا لەبەردەمیشتدا ئاوەڵایە!.

٣٠-٧-٢٠١٥

کوردستانپۆست ئینفۆ

loadingپێلاوەکانی ئەم گەنجانە بپەرستن!

ئەگەر ئامارگیرییەک بکرێت، دەردەکەوێت کە بەکاربەرانی فەیسبووکی کوردی لە ٩٠%ی یان خۆڵی ژێرپێی پێڵاوەکانی ئەم گەنجەیە یان پێڵاوەکانی دەپەرستێت!

سۆرانی مامەحەمە، عەبدلستار تاهیر شەریف، سەردەشت عوسمان و کاوە گەرمیانی، کە خۆراکی میدیای چەتەکان و حیزبپەرست و سیاسەتبازەکانن، هیچ یەکیکیان لە ئازایەتی رووبەڕرووبوونەوەی دەسەڵاتی مافیا و جەتەکاندا، بۆڕی ئەم گەنجە دەربەندیخانییە و هاوڕێ خۆپیشاندەرەکانیان نەدایەوە!، ئەم گەنجەو و هاوڕێکانی ڕیکۆردیان لە ئازایەتی و شەهامەتدا لەڕووبەڕوو بوونەوەی چەتە دەسەڵاتدارەکاندا شکاند، بەڵام کۆیلەکانی حیزب لەفەیسبووکدا، بەوانەشەوە کە شین و گریانی درۆینەیان بۆ سەردەشت، سۆران، عەبدلستار و کاوە دەکرد، لە ئازایەتی و شەهامەتی ئەم گەنجەو هاوڕێکانی ئەبلەق بوون و واقیان وڕما، چونکە ئەمان هەموو پیرۆزییەکانی ئەوان[ سەرکردەکان]یان لە پێکرد و هیچی پیرۆزییەکیان بۆ نەهێشتنەوە!.

ئەگەر ئەم گەنجەو هاوڕێکانی تەنها سەرۆکی حیزبێکیان لەپێ بکردایە، کۆیلەکانی حیزبەکانی دیکە لایک باران و شەیر بارانیان دەکرد لەفەیسبووکدا، بەڵام چونکە فەیسبووکی کوردی کراوەتە مەیدانی شەڕی کۆیلەکانی حیزب، تەنها ژمارەیەکی زۆرکەم شەیر ولایکی پێلاوەکانی گەنجەکانی دەربەندیخانیانکرد!. بەکارهێنەرانی فەیسبووکی کوردی، ئەگەر ڕاستەوخۆ کۆیلەی حیزبەکان و سەرکردەی حیزبەکان نەبن، دلنیاین لە ٩٠%ی یان موچەخۆری چەتەکانە، یان ئەندامی حیزبی مافیا دەسەڵاتدارەکانە، یان وەک مێگەل بەبێ شوان ناژین، یان لێیان دەترسن، یان ژیانی کۆیلایەتی حیزبی هەر بە هەوەس قەبوڵ دەکەن. فەیسبووکی کوردی ڕەنگدانەوەی واقعی کۆمەڵایەتی و سیاسیی کۆمەڵگەی کوردستانە و ئەمەش ئەوەمان پێدەڵێت کە لە ٩٠%ی کۆمەڵگەی کوردی چەتەپەرست، مافیاپەرست و حیزبپەرستە و بە دەسەڵاتی مافیاکان، واتە بە بێ کارەبایی، بەبێ ئاوی، بە بێ مووچەیی و لەیەک قسەدا بە کۆیلایەتی بۆ بارزانییەکان، جەلالییەکان، نەوشیروانییەکان، عەلی باپیرییەکان و محەمەد فەرجییەکان، یان هەمان [پێلاوەکان]ی ئەو گەنجە و هاوڕێ خۆپیشاندەرەکانی ڕازییەو دەیاننپەرستێت!... پیرۆزتان بێت پەرستنی پێلاوە بێنرخەکانی ئەم گەنجە شۆڕشگێر و نەترسانەی دەربەندیخان!.

loadingحزبى ئاینده‌ى كوردستان تاوانى گوندى زارگه‌لى شه‌رمه‌زار ده‌كات

له‌ درێژه‌ى بۆردومانى فرۆكه‌كانى توركیا بۆ سه‌ر باشورى كوردستان شه‌وى رابردوو گوندى (زارگه‌لى) له‌ بنارى قه‌ندیل كه‌وته‌ به‌ر هێرش و په‌لامارى ناره‌واى ئه‌و فرۆكانه‌ و له‌ ئه‌نجامدا (10) شه‌هید و (11) بریندارى خه‌ڵكى سڤیلى گونده‌كه‌ى لێكه‌وته‌وه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌و زه‌ره‌روزیانانه‌ى كه‌ بۆردومانه‌كه‌ به‌ گونده‌كه‌ى گه‌یاند. حزبى ئاینده‌ى كوردستان له‌ كاتێكدا ئه‌م تاوانه‌ى رژێمى توركیا دژ به‌ خه‌ڵكى سڤیلى باشورى كوردستان شه‌رمه‌زار ده‌كات و داواى ده‌ستبه‌جێ راوه‌ستانى بۆردومانه‌كان ده‌كات ، له‌ هه‌مانكاتدا سه‌ره‌خۆشى له‌ بنه‌ماڵه‌ى شه‌هیده‌كان و داواى زوو چاكبوونه‌وه‌ بۆ برینداره‌كان ده‌كات ، هه‌روه‌ك حزبى ئاینده‌ى كوردستان داوا له‌ هه‌ر (3) سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌ى هه‌رێمى كوردستان كه‌ هه‌ڵوێستێكى كردارى نه‌ك هه‌ر به‌یاننامه‌ بۆ وه‌ستانى بۆردومانى فرۆكه‌كانى توركیا دژ به‌ باشورى كوردستان بنوێنن ، هه‌روه‌ك له‌ رێگه‌ى كۆمه‌ڵگه‌ى نێوده‌وڵه‌تیش ، به‌تایبه‌تی حكومه‌تى ئه‌مریكا و ئه‌نجومه‌نى ئاسایش هه‌نگاوى جیددى بۆ راگرتنى بۆردومانه‌كان هه‌ڵگرن.

مه‌كته‌بى سیاسى

حزبى ئاینده‌ى كوردستان

1/8/2015

loadingداڕمانی لە سیاسەتی ناوچەیی داعشییانە و بنبەست لە سیاسەتی ناوخۆییدا؛ ئایندەیەکی تاریک چاوەڕیی دەوڵەتی ئۆردوغان دەکات!

بەدوای دۆڕاندنی زۆرینەی کورسییەکان لەهەڵبژاردنە پەرلەمانییەکەی تورکیا، دەوڵەتی ئۆردوغان و حیزبی داد و گەشەکردنەکەی لەگەڵ ئاڵۆزترین و قەیرانگرتووترین بڕگەکانی ژیانی سیاسیی خۆیاندا بەرەوڕوو بوونەتەوە. ئەم بنبەست و قەیرانە، کە بە دوای هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکەی ڕووبەرووی دەوڵەتی ئۆردوغان بووەتەوە، نەک هەر ناچاریکرد کۆتایی بە "شهرالعسل"ەکەی لەگەڵ داعشدا بهێنێت، بەڵکو کۆتایی بە قۆناغی زێڕینی ئۆردوغانیزم و ستراتیژی نیوعوسمانیانەی ئەو هێنا لەناوخۆ و دەرەوەی تورکیادا.

چەند هەفتەیەک بە دوای هەڵبژاردنەکاندا، ئۆردوغان ڕایگەیاند بەهیچ شێوەیەک ڕێگا بە دروستکردنی "دەوڵەتێکی کوردی نادات لە باکوری سوریادا". ئەحمەد داود ئۆغڵویش ڕایگەیاند" تورکیا هەموو ئامادەکارییەکی کردووە بۆ ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ هەر هەوڵێک کە ئارامی وڵات تێکبدات". هاوکاتی ئەو دوو لێدوانە، سوپای تورکیا بەشێوەیەکی بەرفراوان بەسەر سنوورەکانی کوردستانی سوریا و تورکیا بلاو بوونەوە و بەسەرپەرستی ئۆردوغان کۆبوونەوەی فەرماندەی گشتی هێزەچەکدارەکان، ئاسایشی نەتەوەیی و وەزارەتی ناوخۆی تورکیا بەمەبەستی هێرشکردنە سەر کوردستانی سوریا  بەڕێوچوو، بەڵام  هوشدارەکەی فلادمیر پوتین و بەرپرسانی ئێرانی بە  دەولەتی ئۆردوغان، شکستیان بەو پلانە سەربازییەهێنا. ئەم شکستە لە پلانی داگیرکردنی سەربازییانەی کوردستانی سوریادا، دەوڵەتی ئۆردوغانی ناچارکرد بە سازان و تەسلیمبوون بە داخوازییەکانی ئەمریکا بۆ بەکاربردنی بنکەی ئەنجەرلیک لەدژی داعش!.

وەک پشتریش لەوتارێکدا ئاماژەمانپێکردبوو، دەولەتی ئۆردوغان بۆ دەربازبوون لەو بنبەستە ناوخۆییەی کە دوای هەڵبژاردنەکان ڕووبەڕووی بووەتەوە، هەوڵدەدات قەیرانە سیاسییەکانی بگوازێتەوە بۆ دەرەوەی سنورەکانی تورکیا. داگیرکردنی کوردستانی سوریا و پەلاماردانی ناوچەکانی ژێردەستی یەپەگە یەکێک لە بژاردەکانی دەولەتی ئۆردوغان بوو، بەڵام نە ڕوسەکان، نە ئێرانییەکان و تەنانەت نە ئەمریکاو ئەوروپاش ئەم پلانەی ئەویان پێ هەرس نەدەکرا. بەم هۆیەوە، دەبووایە پلانەکە بەدیوێکی دیکەدا بگۆڕیت؛ پەلاماردانی پ ک ک و کۆتایهێنان بە مانگی هەنگوینیەکەی لەگەڵ داعشدا!.

لە دوای شکستە یەک لەدوای یەکەکانی داعش لەبەردەمی هێرشەکانی یەپەگە و هاوکاری ئەمریکا و ئەوروپا بە یەپەگە، وەرەقەی داعش لەگەمە ناوچەییەکاندا لەدەستی دەوڵەتی ئۆردوغاندا سوتا!. دوای لەدەستدانی زۆرینەی کورسییەکانی پەرلەمان و شکستی هەولەکانی حیزبی دادو گەشەکردن بۆ دروستکردنی حکومەتێکی ئیئتلافی و ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ قەیرانێکی حکومەتیشدا، هەڵگیرساندنەوەی ئاگری جەنگ لەدژی پ ک ک و هەڵویستگیری لەدژی داعش،  دوایین ڕێگا چارەی ئەو دەوڵەتەیە بۆ دەربازبوون لە تەنگژەو گێژاوێک کە ئەم حیزبە بەدرێژایی تەمەنی خۆی لەگەڵیدا بەرەوڕوونەبووەتەوە،  بەڵام پشتکردنە داعش و هێرشی سەربازیش بۆسەر قەندیل چەندین کارەساتی گەورەتر بۆ دەوڵەتی ئۆردوغان دەخوڵقێنێت، لەوانە:

١-  ئابوریی تورکیا بە قەیرانێکی کوشندەدا ڕۆ دەچێت.

٢- داعش لە هاوپەیمانێکی دەوڵەتی ئۆردوغانەوە  دەگۆڕێت بۆ دوژمنێکی ئەو.

٣- هەم پ ک ک و هەم داعش دەست بە وێرانکردنی ژێرخانی ئابوریی تورکیا دەکەن و ئاسایشی تورکیا تێکدەدەن[ دابینکردنی بودجەیەکی گەورە بۆ سوپا، پۆلیس و هێزە ئەمنییەکان، هەروەها شەڕ و تێکدانی ئاسایشی ناوخۆ دەبێت هۆی هەڵهاتنی سەرمایەکان لە بازاڕی ناوخۆی تورکیا، لاوازکردنی کەرتی توریزم و بازرگانی دەرەوە- واتە سێ کۆڵەکە ئابورییەکەی تورکیا].

دژایەتیکردنی داعش و پەلاماردانی سەربازییانەی پ ک ک، ناتوانێت ستراتیژی شکستخواردووی دەولەتی ئۆردوغان لە سوریا و عێراقدا بینا بکاتەوە. دروستکردنی ناوچەیەکی دژەفڕین بە پانتاییەکی گەورە لە سوریا لەلایەن ئەمریکا، تورکیا و هاوپەیمانە بەناو دژی داعشەکانەوە، نەک هەر داعش لاواز ناکات، بەڵکو داعش دەخاتە ناو گەمەیەکی پێچەوانەوە و دەیشزانین کە سیاسەت دایک و باوکی نییە؛ دوینێ و ئەمرۆ داعش هاوپەیمانی دەوڵەتی ئۆردوغان بوو، بەڵام سبەینێ دەچێتە پاڵ ڕژێمی ئەسەد و بەرەی ڕوسی- شیعەوە دژ بە تورکیا!.

تا ئەو جێگایەش  کە تاکتیکی نوێی ئۆردوغان هێرشی سەربازییە بۆسەر پەکەکە، ئەمە نەک هەر ئەو بۆچوونەی دوێنێ داود ئۆغڵو کە دەریبڕی [ سنوورەکانی تورکیا لەبەردەم مەترسیدایە و دەبێت بەزوویی حکومەت پێکبهێنرێت]، عەمەلی ناکاتە، بەڵکو پرۆسەی پێکهێنانی حکومەتێکی نوێ لەتورکیا ئاڵۆزتر و پڕ گرێ و گۆڵتر دەکات.

دوایین شت کە پێویستە سەرنجی بخەینە سەر و جەختی لەسەر بکەینەوە ئەوەیە کە دەولەتی ئۆردوغان نەیدەتوانی هێرشی ئاسمانی بۆ سەر قەندیل بکات و شەڕ لەگەل پ ک ک دا دەستپێبکاتەوە، مەگەر ئەوە کە دژی داعش هەڵوێستگیری بکات، چونکە پەلاماردانی سەربازییانەی پ ک ک  بەتووندی دەکەوتە بەر ناڕەزایەتی دەوڵەتانی ئەمریکا و ئەوروپاوە و بەبڕوای ئەوان و لە واقعیشدا تەنها پ ک ک یە کە جەنگێکی ڕاستەقینە دژی داعش دەکات. ئۆردوغان بۆ دوورخستنەوەی ئەو ناڕەزایەتییە، ناچار بوو کە هاوکات هێرشی ئاسمانیش بکاتە سەر داعش لە سوریا!. ئۆردوغان نەیتوانی و ناتوانێت هێرشی سەربازی درێژماوە بکاتە سەر پ ک ک مەگەر ئەوە کە بەکردەوە کۆتایی بە مانگی هەنگوینییەکەی لەگەڵ داعشدا بهێنێت!.

لە کۆتاییدا؛ بەهەموو پێوانەکان، دەوڵەتی ئۆردوغان بە پشکردنە داعش و بەهێرشی سەربازی بۆسەر پ ک ک، ئایندەی تورکیا بەهەمان چارەنووسی ئێستای عێراق، سوریا و لیبیا ئاڕاستە دەکات!.

loadingبۆچی ئه‌نارکیست و ئازادیخوازان له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ڕۆژاوا دابه‌ش بوون؟

ئه‌نارکیسته‌کان و ئازادیخوازه‌کانیش  له‌ ئه‌وروپاو  ڕۆژهه‌ڵاتی ناوین وه‌کو سه‌رجه‌می چه‌پ و کۆمۆنیسته‌کان له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ڕۆژاوا  دابه‌شبوون.  به‌شێكیان زۆر  به‌ جددی و  خۆشبینیانه‌ نه‌ك هه‌ر ئێستای، به‌ڵکو داهاتوشی ده‌بینین .  به‌شه‌که‌ی دیکه‌شیان ده‌قاو ده‌ق پێچه‌وانه‌ی ئه‌وانن و بایه‌خێکی ئه‌وتۆی پێناده‌ن .

به‌ڕای من له‌ مه‌سه‌له‌ی بایه‌خ نه‌دان یا به‌که‌مگرتنی ئه‌و ئه‌زموونه‌ نه‌ك هه‌ر له‌ لای ئه‌نارکیست و ئازادیخوازه‌کان و بگره‌ لای به‌ده‌ر له‌وانیش، هۆکاری خۆی هه‌یه ‌و هۆکاره‌کانیش به‌ بۆچوونی من، هه‌ره‌ گر نگه‌کانیان له‌م خاڵانه‌دا  کۆده‌بنه‌وه‌‌:

یه‌که‌م:  ڕۆڵی تاکه‌کانی کورد و  کۆمۆنێتی کوردی  و هه‌ڵوێستیان به‌رامبه‌ر به‌ کۆمه‌ڵی ئه‌و وڵاتانه‌ی که‌ تێیدا  ده‌ژین، که‌ نه‌یانتوانیوه‌  کاراییه‌کی ئاوا نه‌ك هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌نارکیسته‌کان، به‌ڵکو خه‌ڵکانی دیکه‌ش، دابنێن.  بێ گومان کوردێکی زۆر له‌ هه‌موو به‌شه‌کانی کوردستانه‌وه‌ له‌ وڵاتانی ئه‌وروپی و سکه‌ندناڤیا و  وڵاتانی دیکه‌دا ده‌ژین که‌ ژما ره‌یان یه‌کجار زۆره‌.   دیاره‌ من باسی ئه‌وانه‌یان ناکه‌م که‌ سه‌ر به‌و حیزبانه‌ن که‌  خۆشییان به‌ په‌که‌که‌ و په‌یه‌ده‌ و یه‌کینه‌کانی پاراستنی گه‌ل و  ژنانی ڕۆژاوادا، نایه‌ت.   قسه‌ی من زیاتر له‌سه‌ر کوردانێکه‌ که‌ تا ڕاده‌یه‌ك به‌ په‌رۆشن بۆ ڕۆژاوا و ده‌شخوازن کۆمه‌کی پێبکه‌ن.   ئێمه‌یه‌ك که ‌له‌م وڵاتانه‌دا ده‌ژین گه‌ر بمانه‌وێت کۆمه‌ك به‌ کێشه‌که‌مان له‌ هه‌ر  یه‌کێك له‌ کوردستانه‌کان، بکرێت، ده‌بێت ئێمه‌ش نزیك بین له‌ خه‌ڵکه‌که‌یی و خۆمان دووره‌ په‌رێز نه‌‌گرین، ئیدی ئه‌و خه‌ڵکانه‌ هه‌رکه‌سێك بن. 

ئه‌وه‌ ڕاستییه‌کی تاڵه‌ که‌ هه‌ره‌ زۆرینه‌که‌ی ئێمه‌ نه‌ ئه‌م وڵاتانه‌‌ به‌ وڵاتی خۆمان ده‌زانین و نه‌  خۆشمان به‌ به‌شێک له‌ کۆمه‌ڵه‌که‌ی ده‌زانین ، هه‌ر ئه‌م هۆکاره‌شه‌ که‌ وای لێکردوین که‌ ئه‌و كێشانه‌شی  که زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆر ی دانیشتوانی ئه‌م وڵاتانه‌ به‌ ئێمه‌شه‌و ده‌گرێته‌وه‌  له‌ته‌ك   کێشه‌کانی وه‌ك  په‌نابه‌رییی و    ڕایسستی و سیاسه‌تی هه‌ڵاواردن‌ و جوداخواز یش که‌ له‌ لایه‌ن پۆلیس و خاوه‌نکار و کۆمپانیاکانه‌وه‌ که‌متر‌ ڕووبه‌ڕووی دانیشتوانه‌ ئه‌سڵه‌که‌ی خۆی ده‌بێته‌وه،‌ به‌ڵام یه‌خه‌ی ئێمه‌ زۆر به‌ خراپی ده‌گرێت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌ره‌ زۆرینه‌ی ئێمه‌ هه‌ر خۆشی به‌ خاوه‌نی ناکات .

ئێمه‌یه‌ك له‌ کاتێکدا  که‌ ئه‌م کێشانه ‌ سه‌روپۆتڵاکمان‌ زیاتر له‌ دانیشتوانه‌ ئه‌سڵییه‌که‌ ده‌گرێته‌وه‌، هێشتا  تێکه‌ڵاوی گروپه‌ خۆجێیه سه‌ربه‌خۆکان، نابین و  به‌شداری ناڕه‌زایی ده‌ربڕین و خۆپیشاندان و هاوپشتی کرێکاران له‌ که‌رته‌ جیاوازه‌کاندا ‌ له‌ مانگرتنیاندا، نابین ، هه‌روه‌ها به‌شداری که‌مپه‌ینی ده‌ستبه‌سه‌راگرتن و سه‌راپای که‌مپه‌ینه‌کانی دیکه‌ی وه‌کو  دژ به‌  تایبه‌تیکردنی  که‌رته‌  گشتییه‌کان ناکه‌ین . ئیدی خه‌ڵکی چۆن ئێمه‌ بناسێت و چۆن بزانێت ، که‌  کێشه‌یه‌کمان هه‌یه‌ و پێویستی به‌ داکۆکی و هاریکاری ئه‌وان هه‌یه‌؟ که‌ واته‌ ته‌نها ڕێگایه‌ك که‌ ماوه‌ته‌وه‌ کێشه‌کانمان بگه‌یه‌نێت به کۆمێنێتییه‌کانی ئه‌م وڵاتانه‌ هه‌ر ده‌بێت له‌ ڕێگای میدیاوه‌ بێت، که‌ له‌ زۆر حاڵه‌تیشدا میدیا  زۆر که‌م، یا  له‌ وه‌ختی ناوازه‌دا باسی ده‌کات یا به‌ شێوه‌ی چه‌واشه‌کاری به‌یانیده‌کات.‌

دووهه‌م:  له‌و  خۆپیشاندان و پرۆتێستانه‌ی که‌ ده‌یکه‌ین، ئێمه‌ی کورد نازانینن چۆن کێشه‌که‌مان که‌ ئه‌و چالاکییه‌مان بۆ ئه‌نجامداوه‌ ، له‌ خه‌ڵکانی ڕێڕه‌و  و خه‌ڵکه‌ لۆکاڵییه‌که‌‌ بگه‌یه‌نین ، چونکه‌ به‌ هۆی تیکه‌ڵنه‌بوونمان به‌  خۆپیشاندانی به‌ده‌ر له‌خۆمان ،له‌و باره‌یه‌وه‌  شتێك فێر نه‌بووین .  هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش جه‌وهه‌ری کێشه‌که‌ی ئێمه‌ له‌ خۆپیاشاندانه‌کان و ده‌ربڕینی ناڕه‌زاییه‌کاندا، له‌  به‌رزبوونه‌وه‌ی چه‌ند دروشمێكی نه‌ته‌وه‌یانه، یا به‌رزکردنه‌‌وه‌ی وێنه‌ی سه‌رۆکێك یا چه‌ند سه‌رۆکێك یاخود به‌ کێشانی چه‌ند هیتافێکی قه‌ومییانه‌ی سواو ، یا له‌‌ به‌رزکردنه‌وه‌ و داکوتانی ئاڵای کوردستان، ده‌رناچێت.    هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مانه‌ش، ناتوانین  سۆز و هاوپشتی خه‌ڵکانێکی زۆر  بۆ خۆمان ڕاکێشین ، ئیدی به‌ قسه‌کردن بێت  له‌گه‌ڵیاندا یا به‌ خۆناساندنی خۆمان  و کێشه‌که‌مان بێت.   هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م دوو هۆکاره‌ی سه‌ره‌وه ده‌سته‌ووه‌ستانه‌ له‌ گه‌یاندنی  کێشه‌ی ڕۆژاواش به‌ ئه‌نارکسته‌کان و ئازادیخوازن ، ته‌نانه‌ت  به‌ که‌سانی به‌ده‌ر له‌وانیش کێشه‌کانمان  هه‌ر ‌   نائاشنا ، ده‌مێننه‌وه‌ .

سێهه‌م:  ئه‌و ئه‌زموونه‌  مێژوییه‌ تاڵانه‌یه‌ که‌ بزوتنه‌وه‌ی ئه‌نارکیست و ئازادیخوازان له ‌ سه‌رده‌می  نێونه‌ته‌وه‌یی یه‌که‌م و دواتریش حیزبی به‌لشه‌فی و پاش ئه‌وه‌ش  له‌  جه‌نگی ئه‌هلی ئیسپانیای 1936/1937 دا  و هه‌روه‌ها ‌ له‌  چه‌نده‌ها وڵاتی دیکه‌و له‌ کاتی جیاجیادا له‌‌ چه‌رخی ڕابوردوودا ، هه‌یه‌تی.  به‌داخه‌وه‌  تێکه‌ڵبوون و هاوکاری ئه‌نارکیسته‌کان  پێیان،‌  دواتر به‌ زیانی خۆیان گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ .  ئه‌مه‌ش وای کردوه‌ که له‌ مه‌سه‌له‌ی ڕۆژاوا- شدا ‌ بڕێك له‌ ئه‌نارکیسته‌کان  دووره‌په‌رێز خۆیان ڕاگرن و   به‌ترسه‌وه‌ لێی بچنه‌ پێشه‌وه.

 له‌ کێشه‌ی ڕۆژاوا-دا و هه‌روه‌ها   باکور یش، ده‌بینین که‌ دوو حیزبی  سیاسی به‌توانا و خاوه‌نئایدۆلۆجی و  دیسپلینی به‌لشه‌فیانه‌ی وه‌کو  په‌که‌که‌ و په‌یه‌ده‌ له‌ پشتی هه‌ردوو ئه‌م ئه‌زموونانه‌وه‌ن.  ئه‌مه‌ش بڕێك له‌ ئه‌نارکیسته‌کانی  والێکردووه‌  که‌ نه‌توانن به‌و ئاسانییه‌ نه‌ك هه‌ر به‌ری ڕونی هه‌نگاونانی  ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ی له‌ هه‌ردوو به‌شی کوردستاندا، هه‌یه،‌ به‌ره‌و  شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی ببینن ، به‌ڵکو ئه‌وان ئێستاش په‌که‌که‌ به‌ چاویلکه‌ی ساڵانی کۆتایی هه‌شتاکان و نه‌وه‌ده‌کان و سه‌ره‌تای ئه‌م هه‌زاره‌یه‌وه‌ ‌ ده‌بینن، که‌ چۆن ڕه‌فتاری کردوه‌  و  جاروباریش ، ته‌نانه‌ت به‌ قسه‌ی به‌ڕێز ئۆجه‌لانیش، له‌  کاری تیرۆریستیانه‌وه‌  ئاڵاوه‌‌  هه‌م به‌رامبه‌ر به‌ ڕیزه‌کانی خۆیان و  هه‌م  به‌ده‌ر له‌ خۆشیان.  ئه‌وان ئه‌و ململانێیه‌ ناوخۆیه‌ی ناو  په‌که‌که‌ که‌ له‌ نێوانی که‌مایه‌تی ڕه‌وشی ئه‌نارکیستانه‌ و زۆرینه‌ی حیزبییانه‌دا ، هه‌یه‌،‌ نابینن، که‌ به‌ دڵنیاییه‌وه‌  به‌ره‌نجامێکی ئه‌رێیانه‌ی  ده‌بێت.

   گه‌رچی په‌که‌که  و په‌یه‌ده‌ ناتوانن خۆیان له پێکهاتی  قوجکه‌یی  و  بنه‌ڕه‌ت و بنه‌ماکانی  پێکهێنه‌ری جیزبیانه،‌ ڕزگار  بکه‌ن  و ببنه‌ ڕێكخستنێکی ئه‌نارکیستانه‌ ، به‌ڵام چاوگێڕانێك به‌ مێژوی په‌که‌که-‌دا ئه‌وه‌مان ده‌خاته‌ پێشچاو که‌ گۆڕانکاری زۆر گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا هاتووه‌ .  له‌وانه‌ : باوه‌ڕ نه‌مان به‌  ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی بۆ کورد،  تاڕاده‌یه‌ك باوه‌ڕ نه‌بوون به‌ ده‌سه‌ڵات و ده‌وڵه‌ت  به‌گشتی ، گواستنه‌وه‌ی هێزیان بۆناو شاره‌کان و هه‌نگاوی دستبه‌رداربوونی شه‌ڕی گریله‌ئاسا  و  بزوتنه‌وه‌ی چه‌کداری و پرۆسه‌ی ئاگربه‌ستی و   به‌رزکردنه‌وه‌ی دروشمی ئازادی و پێکه‌وه‌ژیانی هه‌موو خه‌ڵکان بێ جیاوازی دینی  و مه‌زهه‌بی و  نه‌ته‌وه‌یی و  جێنده‌ری، بایه‌خدان به‌ ژینگه‌ و  په‌یوه‌ستکردنه‌وه‌ی ئیکۆلۆجی به‌  شؤڕشی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌، باوه‌ڕ هه‌بوون به‌ شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی و  دروستکردنی ده‌یه‌ها گروپی خۆجیی ڕادیکالانه‌ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌، که‌ باوه‌ڕییان  به‌ دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ و چالاکی ڕاسته‌وخۆ  هه‌یه‌ و گه‌لێکی دیکه‌ ، که‌ فه‌رامۆشکردنی ئه‌م گۆڕانکاریانه‌ ،نه‌فی کردنیان، یا له‌ هه‌ڵوێستی بێ ده‌ربه‌ستی و  گومڕاییه‌وه‌یه‌  یا نه‌بوونی هه‌ست و توانای ناسینی ئه‌و ڕاستییانه‌  و خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و بارو دۆخه‌یه‌.

به‌ڕای من هه‌ڵوێستی " هاریکاری و هاوپشتی،  هاوکاتیش ڕه‌خنه ‌و  ‌ هه‌ڵوێسته‌کردنێك " له‌ هه‌ندێك ڕووداو  که‌  ده‌توانیین بیان بینین، هه‌ڵوێستێکی ڕاسته‌ .   به‌ ته‌نها هه‌ڵوێستی ڕه‌خنه‌گرتن و دووره‌په‌رێز بوون ، خزمه‌تی بزوتنه‌وه‌ی ئه‌نارکیستی ناکات ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ نیشاندانی ده‌رکنه‌کردنی واقیعی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ و  دواتریش یارمه‌تی نه‌دانی، که‌ لێره‌شدا گله‌یی مێژوویمان دێته‌ سه‌ر.  به‌هه‌مان شێوه‌ش‌ هه‌ڵوێستی ته‌نها "هاریکاری و هاوپشتی"ش بێ بینینی لایه‌نه‌ خراپه‌کانی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ ، جگه‌ له‌وه‌ی که‌ ده‌مانکاته‌ خه‌ڵکانی خۆشبین و  بینه‌رێکی بێ ده‌ربه‌ست، گه‌ر   بزوتنه‌وه‌که‌ش‌  ئامانجی‌ چاوه‌ڕوانلێکراو، نه‌پێکێت ، ئه‌وه‌ بێ ئومێد و مایه‌پووچده‌بین بۆ داهاتووش به‌ هه‌ڵوێستێکی  زۆر  گوماناوییه‌وه‌‌ ده‌ڕوانینه‌ هه‌ر  بزوتنه‌وه‌یه‌ك، که‌ لێره‌شدا دیسانه‌وه‌ ڕووبه‌ڕووی گله‌یی و تانه‌ له‌ به‌رامبه‌ر  مێژوی تێکۆشانی بزوتنه‌وه‌که‌ماندا، ده‌بینه‌وه‌.

چوارهه‌م:   تێڕوانینی ئایدۆلۆژیانه‌ و باوه‌ڕبوون یا گه‌ڕان به‌دووی ‌ پاکژی و خاوێنێتی بزوتنه‌وه‌یه‌ك، تاکو  له‌و  ڕوانگه‌یه‌وه‌ ‌ ته‌واوی هه‌ڵوێستی هار یکاریانه‌ی خۆمانی بۆ ده‌ربڕین.   ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ یا ئه‌م جۆره‌ تێڕوانیانه‌ بۆ بزوتنه‌وه‌ی ڕۆژاوا و باکور زۆر  ناڕۆشن و ساکارانه‌یه‌‌.   تۆ چۆن ده‌توانیت چاوه‌ڕوانی بزوتنه‌وه‌یه‌ك یا شۆڕشێك بکه‌یت  که‌ خاوێن بێت له‌ هه‌موو شتێك؟ باشه‌ شۆڕش کێ ده‌یکات ، کێ به‌شداری تیادا ده‌کات  جگه‌ له‌م خه‌ڵکه‌ی که‌ ئێستا له‌و شوێنه‌دا بوونیان هه‌یه‌؟ باشه‌ ئایا ئه‌و خه‌ڵکه‌ خۆیان یا لانیکه‌م  به‌شێکی که‌میشیان به‌و شێوه‌یه‌ خاوێنن؟ تاکو شۆڕشێکی خاوێن دوور  له‌ هه‌موو هه‌ڵسو که‌وت و  تێڕوانینێکی خراپ یا  هه‌ڵه‌مان، بده‌نه‌ ده‌ست ؟  ئه‌مه‌ مه‌حاڵه‌ ، ئه‌گه‌ر  ئه‌مه‌ ڕاست بێت و ئه‌م مرۆڤانه‌ ئه‌وه‌نده‌ پاکژ و  هۆشمه‌ند و  خۆنه‌ویست و به‌ته‌نگه‌وه‌هاتوی  کۆمه‌ڵ و کۆمۆنێتییه‌که‌ و ژینگه‌وه‌ بن،  ئیدی پێویستمان به‌ شؤڕش نه‌ده‌بوو چونکه‌  ئه‌وه‌ی که‌ شۆڕشی له‌ پێناودا  بۆ ده‌کرا ، ڕوینه‌ده‌دا.

بزوتنه‌وه‌ی ڕۆژاوا ، بزوتنوه‌یه‌که‌ که‌ ئێمه‌ له‌ دوای بزوتنه‌وه‌ی زاپێتێستای 1994 وه، بزوتنه‌وه‌ی ئاوامان‌ نه‌بینیوه‌ ،  ئه‌مه‌ی که‌ له‌ ڕۆژاوادا ڕوویداوه‌ به‌ هه‌موو که‌موکوڕییه‌کیه‌وه‌ ، باشترین بزوتنه‌وه‌یه‌که‌ که‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ئاڕاسته‌ی به‌هاری عه‌ره‌بییه‌وه‌  ڕۆیشتوه  و  تا هه‌نوکه‌ش ده‌ڕوات‌.   ڕۆژاوا تا ئێستاش هه‌نگاوی شؤڕشگێڕانه‌، ده‌نێت ، هاوکاتیش له‌ به‌رامبه‌ر چه‌نده‌ها مه‌ترسی گه‌وره‌ی وه‌کو جه‌نگی داعش ، هاتنه‌وه‌ی هێزی ئه‌سه‌د و داگیرکردنه‌وه‌ی، داگیرکردنی به‌شێکی له‌لایه‌ن تورکیاوه‌ ، مه‌ترسی  جه‌نگ‌ له‌گه‌ڵ سوپای ئازادی سوریا، ڕێکه‌وتنی وڵاتانی دراوسێ  له‌سه‌ر حسابی ئه‌وان، هه‌روه‌ها بیانکردنه‌وه‌ی کۆبانی و ڕۆژاوا له‌سه‌ر  ده‌ستی وڵاتانی  ڕۆژاوا و ئه‌مه‌ریکا و کۆمپانیا و ده‌زگه‌ دراوییه‌کانیاندا.   ئه‌م هه‌موو مه‌ترسیه‌ و ڕه‌نگه‌ هی دیکه‌ش له‌به‌رده‌م ڕۆژاوادا هه‌بێت‌.  باشه‌  هه‌لوێستی ئێمه‌ی ئه‌نارکیستان لێره‌دا  چییه؟ هاریکاری و هاوپشتیکردنێتی،  تاکو ڕێگه‌ ڕاسته‌که‌ی خۆی له‌ ده‌ستنه‌دا، یاخود پشتتێکردن و  فه‌رامۆشکردنی تاکو ئه‌وه‌شی که‌ تا ئێستا کراوه‌ له‌ ده‌ست بچێت؟ کامه‌یانه‌ نه‌ك هه‌ر هه‌ڵوێستی ئه‌نارکیستانه‌یه‌  به‌ڵکو  تۆسقاڵێك مرۆڤانه‌؟

پێنجه‌م: کێشه‌ی ئایدۆلۆجییه‌ت و  تێڕوانین له‌ ڕوداوی ڕۆژاوا به‌ چاویلکه‌ی ئایدۆلۆجیانه‌وه.  گه‌لێك له‌ ئه‌نارکیست و ‌ ئازادیخوازان له‌ پاشخانێکی مارکسی-لینینی یا هه‌ر مارکسی- وه‌ هاتوون و تا ئێستاش له‌ هه‌ندێك ڕوداو و  هه‌ڵوێستدا، سه‌رنج و لێکدانه‌وه‌ی مارکسیانه‌یان هه‌یه‌ .  بۆ ئه‌مان زۆر گرانه‌  باوه‌ڕ  به‌خۆیان بهێنن که‌  له‌ وڵاتێکی زۆر دواکه‌وتوی   که‌ پێیان ده‌ڵێن وڵاتانی گه‌شه‌ نه‌سه‌ندوو  له‌ ڕوی پیشه‌سازییه‌وه‌  وه‌کو  وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوین و ئه‌فه‌ریقا  هه‌ندێك له‌ ولاتانی ئه‌مه‌ریکای لاتینی و ئاسیا، نه‌ك هه‌ر شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی ڕووده‌دات به‌ڵکو  هه‌وڵیشی نابێت بۆ بدرێت.  کێشه‌ی مارکسییه‌کان ڕوانینی  ئایدۆلۆجیانه‌یه‌ ، قو رئانانه‌یه‌ ،‌ ئه‌وه‌ی له‌ کتێبه‌کاندا نه‌نوسرابێت ئه‌مان ناتوانن بیسه‌لمێنن .  کتێبه‌ مارکسییه‌کانیش ‌ زۆر  یا‌ که‌م مێژوی تێکۆشان و  ڕێڕه‌وی گه‌یشتن به‌ سۆشیالیزمیان، شێواندووه،  ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی تائێستاش ئه‌مان هه‌مان پێناسه‌ی سه‌رده‌می مارکس-یان بۆ کرێکاران هه‌یه‌.   ئه‌مان مێژوی به‌شه‌رییه‌تیان له‌ گه‌یشتن به‌ کۆمه‌ڵی سۆشیالیستی/ئه‌نارکستی  به‌سه‌ر هه‌ندێك قۆناغی وه‌کو :  کۆمه‌ڵی سه‌ره‌تایی، کۆیلایه‌تی، ده‌ره‌به‌گایه‌تی، سه‌رمایه‌داری، سۆشیالیستی دوای هه‌موو ئه‌مانه‌‌   قۆناغی کۆمۆنیزم یا کۆمه‌ڵی کۆمۆنیزمی، دابه‌شکردوه‌  .  ئاخر  له‌ شوێنێکی  وه‌کو  (ڕۆژاوا) که‌ به‌ ده‌گمه‌ن کارگه‌ و کۆمپانییای تیادایه‌ ، پڕۆلیتاریا و کرێکاری به‌  چه‌مکی  مارکسییه‌کان  تێدا نییه‌ ، به‌ کورتی پێی نه‌ناوه‌ته‌ قۆناغی سه‌رمایه‌دارییه‌وه‌ ، به‌ڕای ئه‌وان چۆن ده‌توانرێت شۆڕشی تیادا ڕووبدات؟ چۆن دیکتاتۆری پڕۆلیتاری دروستده‌بێت که‌ پڕۆلیتاریان نه‌بێت؟  به‌م  بیرکردنه‌وه‌یه‌، ئاوا   قسه‌یه‌ك له‌سه‌ر  ڕۆژاوا لای ئه‌مان کفره‌؟

ئه‌مان ئه‌وه‌ نابینین که‌ جه‌وهه‌ری کۆمه‌ڵ، کێشه‌ی سه‌ره‌کی کۆمه‌ڵ دوای کۆمه‌ڵی سه‌ره‌تایی له‌ هه‌ر قۆناغێک له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌، هه‌ر یه‌ك کێشه‌ بووه و یه‌ك ناوه‌رۆکیشی هه‌بووه‌ ئه‌ویش کێشه‌ی چینایه‌تییه‌ تا کۆمه‌ڵی سۆشیالیستی/ئه‌نارکیستی، هه‌ر ئاواش ده‌مێنێته‌وه‌ .  له‌ هه‌ر یه‌کێك له‌و کۆمه‌ڵانه‌ی که‌ لیستکراون جگه‌ له‌ کۆمه‌ڵی سه‌ره‌تایی، کێشه‌ی چیانیه‌تی، بوونی هه‌بووه‌ ، ده‌سه‌ڵاتدار و  بێده‌سه‌ڵات، باڵاده‌ست و بنده‌ست،  ده‌وڵه‌مه‌ند و هه‌ژار بوونیان هه‌بووه‌، کۆمه‌ڵێکی قوچکه‌یی/هه‌ره‌می بووه‌،  کاتێك که‌ ئه‌مه‌ بارودۆخی کۆمه‌ڵ بووبێت  زه‌مینه‌ی جێگرتنه‌وه‌ی، به‌ کۆمه‌ڵی ئه‌نارکستی/سۆشیالیستی  له‌باربووه ‌و شیاوی ڕوودان بووه‌‌ .  که‌واته‌ مه‌سه‌له‌ی ڕوودانی  شۆڕش هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی به‌ نه‌شونمای کۆمه‌ڵه‌وه‌ نییه‌ ئه‌وه‌نده‌ی که‌ په‌‌یوه‌ندی به‌  بوونی جیاوازییه‌ چینایه‌تییه‌که‌وه‌ هه‌یه، به‌ بوونی هۆشمه‌ندی سه‌باره‌ت به‌ بارودۆخه‌که‌،‌  شۆڕش ده‌توانێت له‌ هه‌موو کۆمه‌ڵیکدا ڕووبدات ، ئیدی ئه‌و کۆمه‌ڵه‌ له‌ هه‌رشوێنێکی ئه‌م دونیایه‌دا یا له‌ هه‌ر یه‌کێك له‌و قۆناغانه‌دا بێت، به‌ڵام سه‌رکه‌وتنی یا  مانه‌وه‌ی ئه‌وه‌ ده‌که‌وێته‌ سه‌ر چه‌ند هۆکارێك که‌ هۆکاره‌کانیش ده‌سته‌به‌ری ئه‌و سه‌رکه‌وتنه‌  یه‌کجارییه‌ ده‌که‌ن.  ئه‌م هۆکارانه‌شن که‌ ڕۆڵی سه‌رکه‌وتنی شۆڕشه‌  کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ ده‌بینن، جا ئه‌و شۆڕشه‌ له و وڵاتێکی پێشکه‌وتوی پیشه‌سازیدا ڕووبدات، یاخود له‌ شوێنیکی دواکه‌توی ئابوری  وه‌ك ڕۆژاوا، جیاوازییه‌ك ناکات و هۆکاره‌کان هاوبه‌شن. به‌ درێژایی مێژوو، به‌شه‌رییه‌ت ته‌نها دوو قۆناغی دیتووه‌:  یه‌ك، قۆناغی ناچینایه‌تی که‌ کۆمه‌ڵی سه‌ره‌تایی بووه‌، دوو،  قۆناغی کۆمه‌ڵی چیانیه‌تیه‌ که‌ دوای ئه‌و و هه‌نوکه‌ش هه‌ر به‌رده‌وامه‌.

گومانی تیدا نییه‌ و مێژوش سه‌لماندویه‌تی که‌ ئه‌و ‌به‌ش به‌شکردنه‌ی قۆناغی مێژویی بۆ مه‌به‌ستی ڕووودانی شۆڕشی سوشیالیستی ، که‌ کراوه‌ ، گه‌وره‌ترین زیانی له‌و شۆڕشه‌ داوه‌ ، که‌ ئه‌مه‌ باسێکی دیکه‌یه‌ و من له‌ مانگی ئاینده‌دا  له‌ وتاری زیانه‌کانی چه‌پ و کۆمۆنیسته‌کان به‌  بزوتنه‌وه‌ی سۆشیالیستی به‌ تێروته‌سه‌لی ده‌گه‌ڕیمه‌وه‌ سه‌ری.‌ ‌

زاهیر باهیر – له‌نده‌ن 

    18/07/2015 ‌   

loadingکۆمەڵگای میلیشیایی

هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌ک له‌سه‌ر ئاستی نه‌ته‌وه‌یی، شارستانی یان هه‌تا له‌سه‌ر ئاستی خێڵ‌ و کۆمه‌ڵگا سه‌ره‌تاییه‌کان بۆ ڕێکخستنی ژیانی کۆمه‌ڵگا پابه‌ندی هه‌ندێ ڕێسا ،یاسا وه په روه رده ی  تایبه‌ت به‌خۆیان بون و ده‌بن که‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی فکرو فه‌لسه‌فه‌ی ژیان و دنیا بینیانه‌.

فکر، فه‌لسه‌فه‌ و دنیابینی ماددی و مه‌عنوی هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌ک تێگه‌یشتنی گشتی لاى  کۆمه‌ڵگا دروست ده‌که‌ن بۆ ژیان و ڕه‌هه‌نده‌کانی که‌ له‌دواییدا ئه‌م تێگه‌یشتنانه‌ بۆ شته‌کان له‌ره‌فتاری سلوک (behavior) ی کۆمه‌ڵگا وة هه‌تا تاکدا ڕه‌نگ ده‌داته‌وه‌ که‌ ئه‌مه‌ش وه‌ک فه‌رهه‌نگی کۆمه‌ڵ، گروپ وة تاک پێناسه‌ ده‌کرێت.

بۆ نمونه‌ عه‌ره‌ب، هندی، چینی یان ڕۆژئاوایی به‌شێوه‌یه‌کی گشتی، هه‌ریه‌ک بۆ خۆی مێژویه‌کی فکری ، فه‌لسه‌فی و جیهان بینی بۆ خۆی هه‌یه‌ که‌ له‌ ئێستای ژیانی ماددی و مه‌عنه‌ویدا ڕه‌نگ ئه‌داته‌وه‌ جیاوازه‌ له‌ ئه‌وانی تر، هه‌ر ئه‌م جیاوازیه‌ش له‌فکرو فه‌لسه‌فه‌ به‌هه‌موو ره‌هه‌نده‌کانیه‌وه‌ له‌گه‌ڵ تێگه‌یشتنی گه‌شتیان (general conception) په‌ى بردنی عقڵ و فکرو هه‌ستیان بۆ ژیان و ده‌وروبه‌رو جیهان. ده‌بێته‌هۆی جیاوازی فه‌رهه‌نگ و شارستانی و فۆرمی ژیانی هه‌ر نه‌ته‌وه‌و شارستانیه‌ک.

که‌ باسی کۆمه‌ڵناسی ده‌کرێت، به‌شێوه‌یه‌کی گشتی هه‌موو ره‌فتارو جموجۆڵ و فه‌رهه‌نگ و په‌یوه‌ندیه‌ ئابوری و کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیه‌کان ده‌گرێته‌وه‌ که‌له‌لایه‌ن تاک و گروپ و ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگاوه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای جیهان بینی فکر وتێگه‌یشتنیان ئه‌نجام ده‌درێت.

هه‌تا له‌سه‌ر ئاستی یه‌ک نه‌ته‌وه‌ش، بۆ نمونه‌ ژیان و ره‌فتارو تێگه‌یشتن و شێوازی ژیان و فه‌رهه‌نگی خێڵ‌، گوند، شار جیاوازه‌ له‌یه‌کتر، به‌هه‌مان جۆر کۆمه‌ڵگای کشتوکاڵی جیاوازه‌ به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵگای پیشه‌سازی له‌روی فه‌رهه‌نگی و فکری و ره‌فتاره‌وه‌.

هه‌روه‌ها له‌سه‌ر ئاستی چینایه‌تی، چینی سه‌رمایه‌دار، بورژوا له‌ فه‌رهه‌نگ و فۆرمی ژیان و دنیا بینیه‌وه‌ ته‌واو جیاوازن.

له‌مێژوی چینایه‌تی و کۆمه‌ڵایه‌تیدا هه‌میشه‌ ده‌سه‌ڵاتداران بۆ به‌رژه‌وه‌ندی چینایه‌تی خۆیان زیاتر گرنگیان به‌فه‌رهه‌نگ و فکرو دنیابینی ئه‌و چینه‌ داوه‌ له‌ناو کۆمه‌ڵ که‌ له‌خزمه‌ت به‌رژه‌وه‌ندی چینی ده‌سه‌ڵاتداریه‌ بۆ نمونه‌ له‌ ڕۆژئاوا سه‌رمایه‌دارو بورژوا(چینی ناوه‌راست) که‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌ فه‌رهه‌نگ و فۆرمی ژیان و ره‌فتاری بورجوازی له‌هه‌موو کایه‌کانی ژیاندا هه‌تا له‌ مۆسیقاو هونه‌رو ئه‌ده‌بدا هان ده‌درێت و ره‌نگ ده‌داته‌وه‌.

به‌هه‌مان جۆر له‌سستمی ده‌سه‌ڵات دارانی ئاینی یان کۆمۆنستی ئه مه ده‌بینرێت  وه‌کو ایران و سعودیه‌ و سوڤیه‌تی جاران، لێره‌دا بێگومان ده‌بێت ئاماژه‌ به‌رۆڵی گرنگی  هۆکاری ئابوری بکرێت له‌سه‌ر ژیان و فۆرمی ژیان و فه‌رهه‌نگ و فکرو په‌یوه‌ندیه‌ جیاوازیه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان، ئه‌مه‌ش له‌شوێن و کۆمه‌ڵگایه‌که‌وه‌ جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ شوێن و کۆمه‌ڵگایه‌کی تر، بۆ نمونه‌ له‌م شوێنانه‌ی که‌ژیانی ئابوری له‌سه‌ر سستمێکی دیاری کراو له‌سه‌ر بنه‌مای ره‌هه‌ندی نیشتمانی و به‌رژه‌وه‌ندی میللی چوارچێوه‌(شکل) ده‌گرێ هه‌تا له‌ کۆمه‌ڵگا سه‌رمایه‌داریه‌کان جیاوازه‌ له‌م شوێنانه‌ی که‌ده‌سه‌ڵاتی نیشتمانی و  میللی دڵسۆز نه‌بێت یان وه‌کو ئێستا له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست که‌ کۆمه‌ڵگاکان به‌ره‌و میلیشیایی ده‌چن یان به‌شێکیان که‌ به‌ته‌واوی ئێستا بوونه‌ته‌ کۆمه‌ڵگای میلیشیایی.

هه‌ر ده‌سه‌ڵات ،حکومه‌ت ،یان ده‌وڵه‌تێک په‌یامێکى ئاینى، مه‌زهه‌بى، فه‌لسه‌فى يا فکرى و جیهان بینیه‌کی تا يبه تى خؤى هه‌یه‌ بۆ په‌روه‌رده‌و ئاراسته‌کردنی کۆمه‌ڵگا له‌هه‌موو بواره‌کانی خوێندن و په‌روه‌رده‌، ئابوری، یاسا، سیاسی و فه‌رهه‌نگی، ئیتر ئه‌م په‌روه‌رده‌یه‌ باش بێت یان خراپ ده‌بێته‌ ناسنامه‌ی ئه‌و گه‌ل و کۆمه‌ڵگاية یان گروپه‌ ،ئه‌گه‌ر ئه‌م په‌روه‌رده‌و فکرو جیهان بینیه‌ مایه‌ی قبوڵی کۆمه‌ڵگا بێت ئه‌وا ده‌مێنێته‌وه‌، وه‌کو له‌ڕۆژئاوا تا ئێستاش ئه‌مه‌ى هه‌یه‌ جێگه‌ی قبوڵه‌ ئه‌گه‌ر قبوڵ نه‌کرێت ئه‌وا محکوم به‌نه‌مانه‌وه‌و رؤيشتنة وه‌کو ئه‌وه‌ى له‌ سۆڤیه‌تی جاران و  ‌زۆر شوێنی ترا بینرا.

پرسیاری بابه‌ت ئه‌مه‌یه‌ تایبه‌تمه‌ندی کۆمه‌ڵگای میلیشیای چیه‌ له‌کاتێکدا میلیشیاکانیش، هه‌تا میلیشیا(بانده‌) ئابوریه‌کانیش بۆ ره‌وایه‌ت دان بؤ ‌ده‌سه‌ڵاتی میلیشیایی خؤيان دروشمێکى مه‌زهه‌بى ، يان به ناو فکره‌یه‌کی سیاسی، نه‌ته‌وه‌یی یان هه‌تا ناوچه‌یی وه خێڵه‌کی هه‌ڵ ئه گرن? .

له‌رووی ره‌فتارو بیرکردنه‌وه‌و ئاره‌زوه‌کان هه‌موو ئه‌وانه‌ی که ‌له ‌ئه‌نجامدا خۆیان له‌چوارچێوه‌ى میلیشیادا ده‌بینه‌وه‌ جا هه ر دروشم و مه زهه ب و   فكره يه كيان هه بئ ، ره‌فتارو عقلیه‌ت و ئاره‌زوی خێڵه‌ هه‌ره‌ سه‌ره‌تاییه‌کان هه‌ڵ ئه گرن به‌ڵام به‌ئامرازو شێوازی تر و هه‌تا به‌درۆ و ساخته‌ی تازه‌وه‌ نه ك ره‌فتارو عقلیه‌تى دامه زراوه يى و  ده وڵه تى ،به هه مان جؤر کۆمه‌ڵگاش هة مان ره‌فتارو عقلیه‌ت و فه ر هه نگ و ئاره‌زوی خێڵه‌ هه‌ره‌ سه‌ره‌تاییه‌کانیان هه‌ڵ ئه گرئ . 

 له‌زۆر ڕوه‌وه‌ ،هه‌تا خێڵه‌ سه‌ره‌تاييه كان زۆر بێ ئازار ترو بێ زیان تر بون له‌چاو ئه‌م گروپه‌ میلیشیایانه‌ی که‌ئێستا له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست و وڵاتانی ئیسلامی بونیان هه‌یه‌، چونکه‌ له‌ناو خێڵه‌ سه‌ره‌تاییه‌کاندا گیانی دۆستی، هاوکاری وه ژیانى هاوبةش  سه‌رچاوه‌ی به‌رده‌وامی ژیان بووه‌ به‌ڵام له‌ناو کۆمه‌ڵگا میلیشیاکاندا به‌پێچه‌وانه‌وه‌يه . میلیشیاکان بۆ پاراستنی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان له‌ هه‌وڵی وێران کردن و روخانی هه‌موو به‌هاو بنه‌مایه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی دان جا هه‌ر فکره‌و دنیا بینێکیشیان هه‌بێ، کاتێک به‌هاکانیان نه‌هێشت ته‌نها به‌های بێ به‌های خۆیان ده‌مێنێت که‌ ده‌یانه‌وێ بیخه‌نه‌ شوێن به‌هاو بنه‌ما کۆمه‌ڵایه‌تیه‌ روخاوه‌کان که‌ نه هیچ بنه‌مایه‌کی مرۆڤی و زانستی په‌روه‌رده‌یی هةية وة نة هیچ ئامانجێکى سياسى ،ئا بورى ،انسانى وه نيشتيمانى هه يه بؤ داهاتوو . له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌بینن ئه‌م کۆمه‌ڵگایانه‌ی که‌ میلیشیا فه‌رمانڕه‌وایه‌ تيايانا کۆمه‌ڵگاى روخاو و وێرانه‌ ن تاکه‌کان بێ ئیراده‌ن  وه بێ به شن له په روه رده ى  فكرى و فه ر هه نگى و  شارستانى .

له ناو  کۆمه‌ڵگاى ميليشيايا  ،رابه ره  مزه يه فه كانى    ميليشيا  تا ئا ستى په رستن  پيرؤز ئه كر ێن له‌هه‌مان کاتا ميليشيا كان هه‌وڵ ده‌ده‌ن ئه‌م دروشم و فکره‌و مه‌زهه‌به‌ی هه‌یانه‌ له‌رێگه‌ی زه‌برو زه‌نگ و ترۆر و تۆقاندنه‌وه‌ به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگادا بسه‌پێنن.

 له کۆمه‌ڵگاى ميليشياييدا  پێنا سه ى چينا يه تى له سه ر  بنه ماى  تواناى ئابورى ، مێژويى وه كلتورى چينايةتى نيه  به لكو له سه ر بنه ما ى نزيكى ،دلسؤزى وه يا مل كه چ  بوونه بؤ   ميليشياو رابه ره كانى ، واته  کۆمه‌ڵگا ئه بيته 2   چين يا  له گه‌ڵ  ميليشياي  يان نا ، له گه‌ڵ  ميليشيا بوون هه تا    ئه گه ر  به سا خته ش  بئ ئه وا  امتيازى  ئابورى هه يه  چوونكه ئا مانج و  سياسه تى ميليشيا  به تايبه ت  ميليشياى ئا بوورى ته نها  ده ست كه وتى  ئابوريه هه تا سياسه ت دروشمش  به كار دئ بؤ مه به ستى ئابوورى . ره وش و  ره هه ندى ئازادى  وه  فه‌رهه‌نگيش به هه مان جؤره له ناو ده سه لاتى  ميليشياى.

    بؤيه ، تایبه‌تمه‌ندی کۆمه‌ڵگا میلیشیاکان روخانى به‌هاكان ،وێرانی، بئ هيوايى تراجیدیا،شكانى كه سايه تى ، هه‌ژاری، سته‌م ،بێ دادی، بئ هيوايى بئ هيوايى بئ ئاينده يي وه کاره‌ساته‌، نمونه‌ی زیندویش ئه‌مه‌یه‌ که‌ له‌نزیکه‌وه‌ هه‌مومان ده‌یبینین. 

 ئیتر پێویسته‌ وة ده‌بێت لایه‌نه‌ ئه‌کادیمیه‌کانی بواری ئابوری کۆمه‌ڵناسی ئه‌گه‌ر به‌راستی هه‌بن باس و توێژینه‌وه‌ی زیاتر له‌سه‌ر دیارده‌ی کۆمه‌ڵگا میلیشیاکان بکه‌ن بة ‌ هه‌موو لایه نه ‌کا نيه وه ‌.

loadingبەڵێ من کەری بەڕەڵام، ئەی مرۆڤی لوتبەرز

پاش ئەوەی وێژەری (کورد کاناڵ)ی (حدکا) ساتیرە هۆنراوەیەك لەسەر هەڵوێستی ژنانی فێمینیست دژی جەنگی پارتییەکان دەنووسێت، کۆمەڵێك لە ژنانی فێمینیستی کورد واژۆنامەیەکی ناڕەزایەتی دژی ناوبراو ئار

loadingنابێت لێگه‌ڕێین کۆبانی و کانتۆنه‌کانی دیکه‌ی ڕۆژاوا له‌سه‌ر ده‌ستی کۆمپانییه‌ گه‌وره‌کان و ده‌زگه‌ دراوییه‌کانی جیهاندا، نوشستبهێنن/٢

دووهه‌م: خۆسه‌ریی دیمۆکراتیییه‌کان و جیاوازییان له‌گه‌ڵ خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی ڕۆژاوهه‌ر له‌گه‌ڵ روخانی دیواری به‌رلین له‌نێوان دوو جیهانی جیاواز به‌هه‌موو ره‌هه‌نده‌ فکری و فه‌رهه‌نگی و عه‌قڵی و سستمی سیاسی و ئابوریه‌وه‌، کۆتایی هاتنی هه‌موو شه‌ڕه‌کانی ئه‌م دوو جیهانه‌ (

loading کۆتایی سەردەمی زێڕێنی ئۆردوغانیزم؛ قەیرانی سیاسیی و حکومەتی لە دەرگای تورکیای دوای هەڵبژاردنەکان دەدات!

لە هەڵبژاردنەکانی دوێنی تورکیادا "حیزبی داد و گەشەکردن"ی ئۆردوغان شکستێکی مێژوویی تۆمارکرد و زۆرینەی کورسییەکانی پەرلەمانی لە دەستدا!.

ئۆردوغان لەیەکەمی

loadingنابێت لێگه‌ڕێین کۆبانی و کانتۆنه‌کانی دیکه‌ی ڕۆژاوا له‌سه‌ر ده‌ستی کۆمپانییه‌ گه‌وره‌کان و ده‌زگه‌ دراوییه‌کانی جیهاندا، نوشستبهێنن/٣

به‌شی سێهه‌م و کۆتایی:

کۆبانی و ئاوادانکردنه‌وه‌

loadingڕەخنە تەواوکەری هزرە نەك ڕەتکەرەوەی

بەشی یەکەم: 

ڕەخنە چییە و من چۆن ڕەخنە دەبینم، لەو بارەوە پێشتر چەند جار تێڕوانینی خۆ

loadingسەرۆکایەتی هەرێم هەرشایستەی بارزانییە!

دوو ساڵ لەمەوپێش، ئەرسەلان بایزی سەرۆکی پەرلەمانی یەکیتی و مەکتەبی سیاسیی یەکێتی لەترسی نەوشیروان و بزووتنەوەکەی پاڵپشتی تەواوی خۆیان بۆ درێژکردنەوەی دوو ساڵەی سەرۆکایەتی هەرێمی مەسعود بار

loadingارادو تمزيق وحدتنا الحضارية والتاريخية

منذ  زمن  طويل  طوقتنا  التشكيلات  السياسية  الرجعية  والانظمة  الطبقية  الجائرة  مستغلين  قصرنا  السياسي  وعطفنا  استهلكوننا  في  تبشيراتهم  الظلامية  في  واقعها   العدواني  الخبيت  ،  صر

img

ڕاگەیاندنەکەی بارزانی لەسەر شەڕی ئەنقەرەو قەندیل؛ ڕاگەیاندنی سیخوڕێکی زەبوونە نەک لێدوانی سەرۆکێک!


 حکومەتی بارزانییەکان نە شەڕی داعش دەکەن نە کێشەی خەڵک چارەسەر دەکەن!


 لە کوردستان قەیرانی ئابوریی بوونی نییە؛ دەسەڵاتی مافیایی بنەماڵەیی سەرچاوەی کێشە ئابورییەکانە


 شەڕێکی ناوخۆیی پێویستە؛ مەسعود بارزانی بۆچی لەشەڕی ناوخۆیی دەترسیت؟


داعش لەناو کاناڵی ڕووداودا!



 حکومەتێک بە ٢٤ ساڵ نەتوانێت کێشەی کارەبا چارەسەر بکات،دەبێت بخرێتە گۆڕەوە!


 کوشتاری بە کۆمەڵی "شارڵی ئەبدو" چەند دێوێکی دیکەشی هەیە!


 بەرەو ڕیسواکردن و ڕوخاندنی سیستەمی ئەرستۆکراسی سیاسیی لە کوردستاندا!


لە بڕینی بودجەوە تا هێنانی داعش؛ گەمەی مارو پەیژەی دوو دەبەنگ


 دابەزینی نرخی نەوت قەیرانی ئابوریی سەرمایەداری قوڵتر دەکاتەوە و کارەساتی گەورەی لێدەکەوێتەوە


پلانی میتی تورکیا، بارزانی و نەوشیروان بۆ تێکشکاندنی سەربازییانەی یەکێتی ئاشکرابوو!


 نەوشیروان مستەفا لە دوو توێی نهێنییەکاندا

بەشەکانی ١  ٢  ٣  ٤



arrowبزووتنەوەی گۆڕان لە دەروازەی میتدۆلۆژییەکی دیکەوە

  کۆمۆنیسته‌کانی دوو سه‌ده‌؛ له‌ قوربانییه‌وه‌ بۆ جه‌للاد

دەوڵەت؛ بابەتێک بۆ گفتوگۆ لەنێوان مارکسییەکان و ئانارکیستەکانی کوردستاندا

 ئیخوان المسلمین خەنجەری ژەهراوی دەستی ئیمپریالیزم بۆ لێدان لە دڵی شۆڕشی عەرەبی

ئایا جیاکردنه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت بەسه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی سێكیولار بداته‌ده‌ست؟

بۆچی ئازادیخوازه‌کان دژی پیرۆزکردنی شته‌کان ده‌جه‌نگن؟


arrowشۆڕش دەستی پێکردووە،چی بکرێت؟!

arrowشۆڕش له‌باربرا؛ ده‌بێت چی بکرێت ؟

نهێنییەکانی پشت پەردەی تیرۆرکردنی کوڕی ساڵح موسلیم و ئەندامی سەرکردایەتی پەیەدەو پ ک ک بە فەرمانی بارزانی ئاشکرابوو!


هێنری کیسنجێر : جەنگی جیهانی سێیەم نەخشەی بۆداڕێژراوە و کەسانێک دەنگی تەپڵی جەنگ نابیستن، ئەوانە کەڕن !