سەرۆکی لیستی یەکێتی با ئەوەندە ئازا بێت ڕۆژنامەی "القبس"ی کوێتی ساڵی ١٩٨٤

!یش لە ئەرشیفدا بەڕووی تاڵەبانیدا دەربهێنێت


هه‌واڵ
ڕاپۆرتی تایبه‌ت
سیاسه‌ت
‌‌‌ئابووری
‌فه‌لسه‌فه‌
تیۆری‌
‌ته‌نز‌
ئه‌ده‌ب و هونه‌ر
‌‌‌زانست و ته‌کنه‌ڵۆژیا‌
ده‌سه‌ڵات ‌‌
ئۆپۆزسیۆن
ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ‌
‌مقالات عربیة
‌مقالات فارسی‌‌
‌ ‌English articles
‌وه‌رگێڕان ‌
‌کتێبخانه‌
‌فەرهاد فەرج ئەمین ‌
‌‌
<April 2014>
SuMoTuWeThFrSa
303112345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930123
45678910



130ساڵ بە دوای مەرگی کارڵ مارکسدا


گەڕەلاوژەکانی ڕۆشنبیری کورد؛

بەختیار عەلیش وەک نموونە


میتۆدی" بەعسناسی " و " کۆمەڵناسی " بەختیار عەلی لە ژێر چەند سەرنجی ڕەخنەگرانەدا


ئەو ڕابەرە گەنجەی جیهانی سەرمایەداری لیبراڵی هێنایە لەرزە !


دوایین فێڵی مێژوویی جه‌لال تاڵه‌بانی – نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ کورد " لیستی گۆڕان "ه‌!


ژنی دیکتاتۆرە عەرەبەکان خەریکی چین؟

داڕمانی یۆرۆ، داڕمانی یەکێتی ئەوروپا


٢١ساڵ بەدوای ڕاپەڕیندا؛ یادێک لە بزووتنەوەی شوراکان


 کارڵ مارکس له‌ نێوان ڕوخانی دیواری به‌رلین و داڕمانی ۆاڵ ستریتدا

ئاوڕێک لە کۆمۆنەی پاریس

loadingسەرۆکی لیستی یەکێتی با ئەوەندە ئازا بێت " ڕۆژنامەی القبسی کوێت"ی ساڵی ١٩٨٤یش لە ئەرشیفدا بەڕووی تاڵەبانیدا دەربهێنێت!

سەرۆکی لیستی یەکێتی بۆ ئەنجومەنی شارەوانییەکان لە دەمەقاڵەیەکدا، کە ناویان نابوو دیبات، شەش ژمارەی ڕۆژنامەی هاوکاری ڕژێمی بەعسی  بەڕووی " هەڤاڵ ئەبوبەکر"ی سەرۆکی لیستی گۆڕاندا دەرهێنا کە ئەو تیایدا شیعر و پەخشانی بۆ سەدام و ڕژێمەکەی نووسیووە.

ئێمە نازانین تا چەندە هەڤاڵ ئەبوبەکر خاوەنی ئەو شیعر و پەخشانە ماستاوچیانەیە بۆ سەدام و ڕژێمەکەی، بەڵام ئەوە دەزانین کە ئەم گەمەیەی سەرۆکی لیستی یەکیتی، لەسەردەمی بوونی سەدامە کوردییەکان و بوونی هەزاران " هەڤاڵ ئەبوبەکر"ی ناو ڕۆژنامەی "هاوکارییە نوێی"یەکانی مەسعود بارزانی، جەلال تاڵەبانی و نەوشیروان مستەفادا، گەمەیەکی  سیاسیی لەڕادەبەدەر منداڵانەیە.

ئەمڕۆ بە هەزاران "هەڤاڵ" لە پێناوی چەند دۆلار و پۆست و پایەیەکدا خۆیان دەکەنە پێڵاوی سەدامە کوردییەکان. ئەو ماستاو و گەوادییکردنە سیاسییەی کە ئەمڕۆ لەلایەن زبڵنووسەکانی " حیزب"ەوە بۆ سەدامە کوردییەکان دەکرێت، لە ژێر سایەی هیچ یەکێک لە  دواکەوتووترین و دیکتاتۆرترین وڵاتەکانی جیهاندا وێنەی نییە. پاش ٢٣ ساڵ لە دەسەڵاتدارێتی و حیزب حیزبێنەی سەدامە کوردییەکان و دروستبوونی فەوجە خەفیفە و سەقیلەکانی قەڵەمی حیزبی، خزمەتکردن بە سەدام و بەعسی[عەرەب] ی لە ڕابردووە بەسەرچووەکاندا، چووەتە خانەی فەرامۆشکردنەوە.

سەیرە لە کاتێکدا بەعسی بچووک و قەڵەمی بەعسی بچووک لە میدیای پەڕپوت و بێقیمەتی کوردیدا دادگایی دەکرێن، بەڵام لەهەمانکاتدا بەعسی گەورە و گەورە سیخوڕانی دەزگای مخابراتی سەدام پیرۆز دەکرێن و تاجە گوڵینە لەسەر گۆڕ و لەسەر سەریان دادەنێن؟!.

بە تەحداوە دەیڵێین، هەم مەسعود بارزانی، هەم جەلال تاڵەبانی و هەم نەوشیروان مستەفا، لە خراپترین حاڵەتی شەڕو پێکدادانی چەکداریان لەگەڵ سوپای عێراقدا، چ لەسەردەمی شاخ و چ دوای ڕاپەڕینی ئازاری ١٩٩١یش، ئەوان پەیوەندی ژێربەژێر و مخابراتیان لەگەڵ شەخسی سەدام و ڕژێمەکەیدا نەپچڕاوە و تا دوایین ساتەکانی مانەوەی  ڕژێمی بەعس ئەوان لە پەیوەندیدا بوون لەگەڵ  ئەو ڕژێمەدا. باشە بۆچی هیچ زبڵنووس و هیچ گەوادیکی سیاسیی و میدیایی جورئەتی وتنی ئەم راستییەی نییە و تاجە گوڵینە دەکەنە سەر ئەو سەرکردانەیان کە نۆکەریان بە هەزاران شێوە بۆ بەعس و سەدامکردووە، بەڵام بۆچی یەخەی "هەڤاڵ ئەبوبەکر"ەکان دەگرن و ئارشیفی ئەم رۆژنامەو ئەو گۆڤاریان بۆ هەڵدەدەنەوە؟!. با سەرۆکی لیستەکەی یەکیتی ئەو جورئەتەی هەبێت کە بڕوات لە ئەرشیفی کتێبخانەکانی عێراقدا بگەڕێت، بزانێت سەرۆکە لە سەلاجە خراوەکەی ئەو[تاڵەبانی] لە هاوینی ساڵی ١٩٨٤دا چ مەدحێکی سەدامی ئاغای کردووە. ئەوەندەی بیرمان مابێت، لە ساڵی ١٩٨٤دا لە گفتوگۆیەکیدا لەگەڵ ڕۆژنامەی "القبس" کوێتیدا بە ڕاشکانەوە وتی:" سەرۆک سەدام حسین ئەندازیاری حوکمی زاتییە!". کەچی هەر ئەم ئەندازیاری حوکمی زاتی لە ساڵی ١٩٨٧دا و کاتێک کە نەوشیروان مستەفا و جەلال تاڵەبانی دەستی سوپای پاسدارانی ئێرانیانگرت بۆ تەقاندنەوەی بیرە نەوتەکانی کەرکوک، بوو بە ئەندازیاری خوڵقاندنی کارەساتی هەڵبجەو ئەنفال!. ئایا " هەڤاڵ ئەبوبەکر"ەکانی ناومیدیا و ڕێکخستنەکانی یەکێتی، گۆڕان و پارتی جورئەتی وتنی ئەوە دەکەن کە وەک مەسعود بارزانی  لە ٣١ ئابدا بە سوپاسەوە بۆ سەدام حسین، سوپاسی ئەو نۆکەرایەتییەی تاڵەبانی و نەوشیروان مستەفا بۆ ڕژێمی بەعس بکەن و پێێان بڵێن ئێوە وەک سەرکردە زەبەلاحەکان ئاوی بەعسیی بوون و پیاهەڵدانی سەدامتان ڕشت و هەڤاڵ ئەبوبەکرە بچوکەکانیش پێیان تێخست؟!

شەرمە!... باسی بەعسبوون مەکەن، چونکە ئێستا ئێوە هەمووتان "بەعسی حیزبی کورد" ین!. ئێستا ئێوەی ئەندامی حیزب، ئێوەی ئەندامی ڕاگەیاندن و میدیای حیزب، لە ئەندام و نووسەرە بەعسییەکانی سەردەمی ڕژێمی سەدام، ماستاوچیتر، کۆیلەتر و سەرشۆڕترن لەبەردەم فەرمانەکانی سەرۆکە "سەدامی"یەکانتاندا. ئەگەر سەدام وەک سەرکردەیەکی بەعسییەکان شەهامەت و ئازایەتییەکی هەبوو، خۆ سەرکردەکانی ئێوە بودەڵەترین و ترسەنۆکترین کەسەکانن، بەڵام ئەوە ئێوەی کۆیلەو زوڕناژەنیان لە میللەتی کوردتان کردوەن بە " سەرۆک و سەرکردە" و شتی عەجایەبتر!.

ئەخلاقی حیزبی کوردی ئەمەیە؛ هەموو شتێکی خراپ بە، ڕابردووت جوان بووە یان پیس و ناشرین، کە ئەندامی ئەو بوویت، ئیتر بە ئاوی ئامون دەشۆردرێیتەوە و مرۆڤێکی چاک، جوان و بێگەردیت، بەڵام کە لە فەرمانەکانی ئەو دەرچوویت، یان وەک ئەوەی ئەمڕۆ لە کوردستاندا باوە[ واتە سەنگەر گواستنەوە بە مەسینەو وکاغەزی تەوالیتەکەتەوە] بۆ خزمەتکردن و پاککردنەوەی قونی ئەو حیزبی دیکە، ئیتر دەکەونە فایل تەزویرکردن بۆت، چەندت ناشیرینیت هەبووە، هەزاران ئەوەندە ناشیرنترت دەکەن!. ئەوەی سەرۆکی لیستەکەی یەکێتی بە هەڤاڵ ئەبوبەکریکرد، مشتێکە لە خەرمانێک لە بێ ئەخلاقی و بێ وەفایی حیزب بەرامبەر بە ئەندامە جیابووەکانی. با سەرۆکی لیستەکەی یەکێتی ئەو شەهامەتەی هەبووایە، لەهەمانکاتی  خستنە ڕووی ڕۆژنامەی "هاوکاری"دا، وێنەکانی جەلال تاڵەبانی و هەڤاڵ ئەبوبەکریشی بخساتەیە ڕوو، کە لە کاتی "یەکێتی"بوونیدا لەگەڵ تاڵەبانی گرتوویەتی؟!. نا شتی وا چۆن دەکات، چونکە ئەوە بڤەیە و ئەم ڕۆبۆتێکی بێگیانە کە پێشتر لەلایەن سەرکردەو بەرپرسەکانی باڵای یەکێتییەوە پرۆگرامی " دەرهێنانی ڕۆژنامەی هاوکاری" بۆ شکاندنی هەڤاڵ ئەبوبەکرد پێدراوە و لەوە زیاتر ناتوانێت کارێکی دیکە ئەنجامبدات!.

سەرۆکی لیستەکەی یەکێتی دەڵێت:" مێژوو گرنگە"، ئێمەش دەڵیین خوێندنەوەی باکگراوندی مێژووی کەسەکان گرنگە ، بەڵام ئەگەر بە باکگراوندی مێژوویی پێوانەی دەسەڵاتی سیاسیی لە کوردستاندا بکەین، دەبێت یەک شەقی مێژوویی لە هەموو ئەوانە هەڵبدەین کە ئەمڕۆ دەسەڵات و جومگە سەرەکییە سیاسیی و ئابورییەکانی کۆمەڵگەی کوردستانیان بەدەستەوەیە، یان دەچیتە دەستیان، چونکە مێژووەکەیان لێواولێوە لە پیاهەڵدان و نۆکەریکردن بۆ  دەزگا مخابراتییە عێراقی و ناوچەییەکان، کە لە بەرامبەریاندا باکگراوندی هەڤاڵ ئەبوبەکرەکان بە زەڕەبینیش ناخوینرێتەوە!.

loadingقەیرانی ئۆکرانیا بەردەوام دەبێت؛ ئەو ڕێکەوتنەی کە ئەمریکاو ڕوسیا لەجنێف لەسەری ڕێککنەوتن!

دوێنێ (١٧ی نیسانی ٢٠١٤) لە جنێف هەر چوار لایەنی خوڵقینەری قەیرانی ئۆکرانیا[ یەکێتی ئەوروپا، ئەمریکا، ئۆکرانیاو ڕوسیا] لە جنێف کۆبوونەوە. چەند کاتژمیرێک پێش دەسپێکردنی لە کۆبوونەوەکە، ئۆباما، وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا و بەریتانیا بە نۆبەی خۆیان هەڕەشەی سزادانی ئابوریی قورستریان لە ڕوسیاکرد کە ئەگەر  نەگە ڕێکەوتنێکی هاوبەش لەسەر قەیرانی ئۆکرانیا. پاش زیاتر لە ٧ سەعات کۆبوونەوەو گفتوگۆکردنی لایەنە ناکۆکەکان لە سەر قەیرانی ئۆکرانیادا، سەرئەنجام بەیاننامەیەکی هاوبەشیان  هێنایەدەرەوە کە  لەڕوانگەی هەموو لایەنەکانەوە، کارپێکردنی بەیاننامەکە دەتوانێت قەیرانی ئۆکرانیا تا ڕادەیەک سارد و خاو بکاتەوە، بەڵام هێشتا مەرەکەبی بەیاننامەکە وشک نەبووبووەوە، کە جۆن کێری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا و کاثرین ئەشتۆنی بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا، دوو لێدوانی جیاوازی شەڕخوازانەیان دژی ڕوسیادا. کێری وتی:" ڕاستە لەسەر قەیرانی ئیستای رۆژهەڵاتی ئۆکرانیا گەیشتووینەتە ڕێکەوتنێکی باش، بەڵام کێشەی کریمیا ماوەتەوە!". ئەشتۆنیش وەک توتی دووبارەیکردەوەو وتی:" کێشەی کریمیا وەک خۆی ماوەتەوە!". هاوکاتیش ئۆباما لە گفتوگۆیەکی تەلەفزیۆنیدا بە ئاوازێکی هەڕەشە ئامێزەوە لە ڕوسیا وتی:"  ئەگەر لەڕۆژەکانی داهاتوودا بەیاننامەکەی جنێف نەچێتە قۆناغی جێبەجێکردنەوە، ئابوریی ڕوسیا دەکەوێتە ژێر گەمارۆئابورییەکانەوە!". ئەمڕۆش سێرگی لاڤرۆڤی وەزیری دەرەوەی ڕوسیا ڕایگەیاند:" لە حاڵێکدا ئێمە گەیشتووینەتە هاوڕاییەک لەسەر قەیرانی ئۆکرانیا، زمانی هەڕەشەکان بەتووندکردنەوەی گەمارۆی ئابوریی ڕوسیا تووندبوونەتەوە و ئەم زمانی هەڕەشەیە بە ڕوسیا قەبوڵ ناکرێت". هەر ئەمڕۆش ڕابەری ناوچە جیاخوازەکانی ڕۆژهەڵاتی ئۆکرانیا ڕایگەیاند:" ئێمە هەقمان نییە بەسەر ئەوەی کە لە جنێفدا لەسەری ڕێکەوتوون. ئێمە نە چەک دادەنێین  و نە ئەو بینا حکومییانەش کە دەستمانبەسەردا گرتوون ڕادەستیان دەکەینەوە و نەخۆیشمان دەدەین بەدەستەوە. ئێمە دەمانەوێت لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ئۆکرانیا لە ١١ی ئایاردا ڕیفراندۆم بکرێت و  فیدراڵیزمی خۆمان ڕادەگەیەنین". هەموو ئەو ئاماژانە، ئەوە ئاشکرا دەکەن کە کۆبوونەوەکەی دوێنێی جنێف بێسەرئەنجامەو ئەمریکاو یەکێتی ئەوروپا نایانەویت قەیرانی ئۆکرانیا خامۆش بکەنەوە، کە ئامانجیش درێژەدانە بە شەڕفرۆشی بە ڕوسیا، هەروەک ئەوەی کە پۆڵ ڕۆبەرتزی ڕاوێژکاری پێشووی وەزیری دارایی ئەمریکاش بەڕاشکاوانە لە وتارەکەی ١٥ی ئەم مانگەدا ئاماژەی پێکردووە.

 پۆڵ بڕوای وایە کە ئەمریکا بۆ قەرەبووکردنەوەی شکستی سیاسەتی خۆی لە بەرامبەر ڕوسیا لە قەیرانی کریمیادا، دەیەوێت قەیرانی ئۆکرانیا بگۆڕێت بۆ شەڕ لەدژی ڕوسیا. بێگومان دەکرێت لەسەر ئەم ئەنجامگیرییەی وتارەکەی پۆڵ هاوڕابین، بەڵام کێشەکە بە تەنها قەرەبۆکردنەوەی شکستی سیاسیی ئەمریکا نییە لە قە یرانی کریمیادا، کە خۆی بەشێک بوو لە گشت قەیرانی ئۆکرانیا، بەڵکو کێشەکە ئەوەیە کە قەیسەری بچووک[ پوتین]، بە ئابوریی و تەکنەلۆژییەکی سەربازیی دایناسۆر ئاساوە هاتۆتەدەرەوە و جوڵانی ناتۆ و ئەمریکا بەرەو ڕۆژهەڵاتی ئەوروپاو دەروازە سنوورییەکانی ڕوسیای لە ڕێگای قەیرانی ئۆکرانیاوە پێچەوانەکردۆتەوە و ئێستا ئەم  بە مەبەستی گۆڵکردن تۆپەکە بەرەو داری گۆڵەکەی ئەوروپا دەباتەوە و لە حاڵی هێرشکردندایە!...، هێرشێک کە نەک بە دەیان ڕێکەوتنی وەک ئەوەی دوێنێی جنێف و گەمارۆ ئابورییەکان، بەڵکو بە [شەڕ]ێک دەتوانن بەری پێبگرن، شەڕێک کە ئەوروپا و ئەمریکاش بە "بۆمبە گڕکان*"ییەکان دەکوڵێنێت!.

 

* بۆمبی گڕکانی: نوێترین داهێنانی بۆمبی ڕوسیایە[ کە ئێستا زانا روسییەکان کاری لەسەر دەکەن] کە وەک ڕۆژێکی بچووک وایەو دەتوانێت گەرمایی بەرهەمبهێنێت، گەرماییەک کە کێوە بەفرەکان لە چەند چرکەیەکدا دەتوێنێتەوە و دەریاو ئۆقیانووسەکان دەکوڵێنێت!. خێرایی ئەم مووشەکە نوێیەی ڕوسیا لە چرکەیەکدا ٨٥٠ مەترە. ئەم مووشەکە دەتوانێت شارەکانی ئەمریکا لەماوەی نیو کاتژمێردا بە کوڵاندن بکوڵێنێت!. بۆ زانیاری زیاتر لەسەر ئەم موشەکە ڕوسییە کلیکی ئەو لینکەی خوارەوە بکە:

http://arabic.rt.com/news/686065-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A7_%D8%A3%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%83%D8%A7_%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD_%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE_%D8%A5%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%82/

loadingگۆڕانى جیهان دواى ڕووداوى قرم

دوای روخانی بلۆکی ڕۆژهەڵات بەسەرکردایەتی یەکێتی سۆڤیەتی جاران بەرلەنزیکەی چارەکە سەدەیەک جیهان لەدوو جەمسەری هێزو ئایدۆلۆجیەوە بوو بەیەک جەمسەر کە ئەمریکا وە ئایدۆلۆجیای لیبرالیزم سەرکردایەتی ئەکرد.ئیتر بیری لیبراڵی و دیموکراتی بەبانگەشەی بازاڕی ئازادو گلۆبالیزم و نیزامی تازەی جیهان بوو بەمۆدێلی ژیان و زاراوەی تازەی فەرهەنگی زمانەوانی و بابەتی لێکۆڵینەوەی وە شرۆڤەی ئەکادیمی و سیاسی و ئابوری. لەمەش زیاتر،جیهانی دوای کۆمۆنیزم وا وێنا ئەکرا کەجیهانێ بێ لەسایەی لیبرالیزم و یەک جەمسەری هێزە وە ئاشتی و ئازادی وە دادپەروەری بۆ هەموو گەلان و تاکەکان فەراهەم بکات، هەتا زۆر لەتیئۆریستەکانی ڕۆژئاوای لەوانە فۆکۆ سەرکەوتنی بلۆکی ڕۆژئاوای لیبراڵی بەسەر بلۆکی سۆسیالستی سۆڤیەتدا بەکۆتایی مێژوو دانا کەپێی وابوو، ئیتر لەم ڕۆژەوە کە کۆمۆنیزم شکستی هێنا ئیتر هیچ ئایدۆلۆجی و باوەڕێ ناتوانێ ببێتە بەدیلی لیبرالیزمی ڕۆژئاوا.بەڵام لەڕاستی دا هەتا ئەگەر لیبرالیزمی ڕۆژئاوایی بدیلی نەبێ بۆ بەرنامەی ژیان و ئابوری و مافی مرۆڤ و ئازادی و دیموکراسی ئەمە ئەوە ناگەیەنێ کەجیهان لەسایەی یەک جەمسەری ئایدۆلۆژیەوە بێ گرفت و جەنگ و ناکۆکی بێ چ لەسەر ئاستی نەتەوەیی وەنێونەتەوەیی.

ژیان و داهاتوی گەلان و میللەتان لەبنەڕەتدا بەشێوەیەکی گشتی ئەوەندەی لەسەر بەرژەوەندی میللی راوەستاوە هێندە لەسەر جیهان بینی ئایدۆلۆژی و ئاینی و شارستانی نەوەستاوە. هەر لەسەر ئەم بابەتە بەندە لەساڵی (1996) لەگەڵ (Samuel Huntington) خاوەن تیۆری پێکدادانی شارستانیەکان، لەزانکۆی کبنهاگن کەوتمە جدلی ئەوەی ئایا بەرژەوەندی میللی گەلان گەورەترە یان جیاوازی شارستانی لەمامەڵەکردنا؟ وە ئایا هیچ گەلێ ئامادەیە کەلەبەر ئایدۆلۆجی یان جیاوازی شارستانی قوربانی بەبەرژەوەندیەکانی میللی خۆی بدات؟ وە بۆ ئەمەش چەند نمونەیەکم بۆ هێنایەوە لەوانە ئەندامیەتی تورکیای موسڵمان لەناتۆی مەسیحیدا. دوای نزیکەی چارەکە سەدەیەک (بەڵێ) ی جیهان بۆ هەموو سیاسەت و جەنگەکانی ئەمریکا وەک تاکە یاریکەری بێ هاوتای جیهان لەکێشەی سوریا بە(نە)ی روسیاو چین کەوتە ژێر پرسیارو رێگری. بەمە ئەمریکا ناچاربوو لەبەر پاراستنی هاوسەنگی هێزو دبلۆماسی تاکڕەوانە بریارنەدات، وە بەجدی هەستی کرد کەوا دنیای یەک جەمسەری لەبەرامبەر هێزی روسیاو چین لەسەر ئاستی هێزی ئابوری، سەربازی وەمرۆیی لەگەڵ فراوانی ناوچەکانی نفوزی ئەوان پێویستی بەتێ ڕامان و هەڵوێستەی تازە هەیە. بەبڕیاری پەرلەمانی روسیاو پێداگری پوتین لە (21/03/2014) بەگێڕانەوەی دورگەی قرم بۆ سەر روسیا و جێگرتنەوەی هێزەکانی روسیا لەجێی هێزەکانی ئۆکرانیا ئەمریکاو جیهان واقعێکی تازەیان بینی جیاواز لەوەی کەوێنایان ئەکرد پاش روخانی یەکێتی سۆڤیەت. گێڕانەوەی قرم بۆسەر روسیا خاڵێکی وەرچەرخانی مێژویی بوو بۆ وەبیرهێنانەوەی جیهان لەسەر مێژوی روسیا وەک هێزێکی ئاشکرا گەورەی کاریگەری جیهان وەلەسەر ئاشکرابونی دۆکترینی تازەی روسیا بۆ گێڕانەوەی ناوچە نفوزیەکانی کەپاش روخانی یەکێتی سۆڤیەت لەدەستی دابوو.

بۆیە بەکورتی ئەتوانین بڵێین کەقرم وەگێڕانەوەی بۆ روسیا ئەم پەیام و ئاماژانەی بەجیهانیان دا.

١- هەروەکو سەرۆکی ناتۆ لەدەربرینێکا وتی (دنیای ئەمڕۆ جیاوازە لەم دنیایەی پێش گێڕانەوەی دورگەی قرم بۆ روسیا) . ئەمە بۆخۆی ئاماژەیە کەقرم دیدی سیاسی،ئاسایشی وە پەیوەندی نێودەوڵەتیەکانی گۆڕی وەئەبێ بۆ هەموو ئەم ڕەهەندانەی خوێندنەوە، شیکاری وە هەڵسەنگاندن و هەڵوێستە بکرێ.

٢- ڕوداوی قرم ئاماژەیە بۆ کەوا جەمسەری هێزی تر جگە لەئەمریکا ئەگەر بەتەواویش نەناسرابێ تائێستا، ئەوا ئیرادەو ویستی هەیە کە ئەیەوێ جەمسەری تازەی هێز دروست ببێ.

٣- قرم دوبارە هەستی نەتەوەیی لەناوگەلی روس زیندوکردەوە بەمەش کاریگەری ئەبێ لەسەر هەست و هەڵوێستی گەلانی ئەوروپا کەئەشێ دوبارە هەستی نەتەوەیی توندڕەوانە لەناو گەلانی ئەوروپا دروست بکات بەتایبەتی ئەڵمانیا چونکە لەگەڵ کێشەی قرم ئەڵمانیا یاریکەری سەرەکی ئەوروپایە لەمامەڵەکردن لەگەڵ ئۆکرانیا و روسیا.

٤- دۆخی سیاسی و بایەخدان بەناوچەکانی نفوزی سیاسی و ئابوری و سەربازی روسیا و ڕۆژئاوا گۆرانکاری بەسەرا دێ، واتە جیۆپۆلەتیک وەجێوستراتیجی خوێندنەوەی جیاوازی بۆ ئەکرێ لەوەی پێش روداوی قرم هەیان بوو.

٥- پەیوەندیە ئابوریەکان لەسەر ئاستی جیهان گۆرانی بەسەرادێ کەئیتر بازرگانی و ئاڵوگۆڕی کاڵاکان ئەکەونە ژێر کاریگەری سیاسیەوە نەک تەنها بازاڕو سەوداو مامەڵەی کاڵاکان، واتە دبلۆماسی ئابوری پەیوەست ئەبێ بەدبلۆماسی سیاسیەوە.

٦- ئەوەی پەیوەندی بەکوردستانەوە بێ، بەدڵنیایی دوای ڕوداوی قرم هەموو ئەو وڵاتانەی کەکورد تیانا ئەژی هەریەک بەجۆرێ گرنگی جیۆپۆلیتیکی بایەخدار تر وەزیاتر ئەبێ بۆ یاریکەرە سەرەکیەکانی جیهان.

بۆنمونە تورکیا ئەگەر گرنگی جیۆپۆلیتیکی دوای ڕوداوی قرم نەگاتەوە هەمان ئاست کەلەجەنگی ساردا هەیبووە ئەوا کەمتر نابێ وەئەبێتە جێگەی بایەخی زیاتری ناتۆو ئەڵمانیا.بۆ روسیاش ئێران ئەبێتە شوێنی بایەخی جیۆستراتیجی وەناوچەی نفوزی گرنگ.عێراقیش بەهۆی اتفاقیەی ئاسایشی وەستراتیجی لەگەڵ ئەمریکا ناتوانێ وەزۆر سەخت ئەبێ بچێتە بازنەی روسیا و سوریاو ئێرانەوە، لەبەرئەوەی ئەمریکا گرنگی زیاتر بەدەوڵەتی عێراق ئەدات، وەلەم حاڵەدا کورد زەرەرمەند ئەبێ.وەئەگەر عێراق هەر هەوڵێ بدات خۆی بخاتە ناوبازنەی روسیا ئێران-سوریا ئەوا کودەتای سەربازی لەلایەن گروپی سونەوە بەهاوکاری وەهەماهەنگی وڵاتانی کەنداو لەوانە سعودیە ئەبێتە ئەگەرێکی زۆر بەهێز بەکورتکراوەیی روداوی قرم:

١- جیهان بەرەو چەند جەمسەری ئەروات نەک مانەوە بەیەک جەمسەری. ئەم گۆڕانەش کاریگەری ئەبێ لەسەر پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکان و ناوچەییەکان وەئەگەر روسیا هەنگاوی زیاتر بنێ بەرەو دابڕانی ڕۆژهەڵاتی ئۆکرانیا بۆ روسیا دۆخی جەنگی سارد زیندوئەبێتەوە بەهەموو ڕەهەندەکانیەوە، ئەگەر نەشبێتەوە هۆی جەنگێکی ناوچەیی یان جیهانی.

٢- لەروسیا لەبری ئایدیاو فکری کۆمۆنیستی، فکری نەتەوەیی ئەبێتە مەزهەبی گەلی روسیا، وە ئەشێ لەئەوروپای ڕۆژئاواش فکری توندڕەوی راست گەرایی زیاتر گەشەبکات. کێشەکانی جیهان بەدەرنین لەڕەهەندی مێژویی،جوگرافی وەبەرژەوەندی میللی و ئارەزوی هێز.

٣- لەکاتی ئێستادا، بەهۆی کێشەی قرم پەیدابونی بنیادگەرایی دێنێ، وەگەشەی چین لەهەموو ئاستەکانا ئەشێ (کۆتایی مێژوو) ی فۆکۆ دوابخات بەڵام لەگەڵ هەموو ڕەخنەو تێبینیەک، وەلەگەڵ بونی هەموو کێشەکان لایەنەکانی فکری وەشارستانی کەروحی وە مەزهەبی دروست بونی  هێزەکانی جیهانن رۆڵیان ئەبێ وەک هەمیشە بویانە لەیەک لاکردنەوەی کێشەکانی داهاتوو. وەبدیلی ئازادی،دیموکراسی، سەروەری تاک وە دادپەروەری کەفەرهەنگی سیاسی وەکۆمەڵایەتی گەلانی ڕۆژئاوایە بەدڵنیایی نابێتە مایەی خۆشگوزەرانی مرۆڤەکان چونکە شارستانی ئەمڕۆی ڕۆژئاوا لەگەڵ هەموو تێبینیەک    تکاملی هەموو فکرو شارستانی مرۆڤە بۆ ژیانێکی بەهادار وەسەروەری تاک.

هەرچەندە قرم بیرو تێڕوانینی سیاسی و ئاسایشی دنیای گۆڕی لەگەڵ جەمسەرەکانی هێزو بەرژەوەندیەکان بەڵام ئارەزوەکانی انسان وەخەباتی انسانی بۆ بەدەستهێنانی بەها انسانیەکان ناگۆڕی بەڵکو گورێکی تازەی پێبەخشی کەدوبارە ئامانج لێی (ئازادی ، دادپەروەری، ئاشتی ، یەکتر قبوڵکردنە لەگەڵ ڕێز لەبەهاکانی انسان وەسەروەری تاک).

loadingئۆکرانیا

١/ ناوی فەرمی/کۆماری ئۆکرانیا

٢/ پایتەخت/ کییڤ 3.000.000 کەس.

٣/ دانیشتوان/50.000.000 کەس بەدانیشتوانی کۆماری نیمچەدوورگەی کریمیاوە.

٤/ رووبەر/ 603.700 کلیۆمەترچوارگۆشە بەرووبەری کۆماری نیمچەدوورگەی کریمیاوە.

٥/ ڕۆژی سەربەخۆیی/ 28-ئەگۆست-ئاب-1991 لەیەکێتی سۆڤێەتی پێشوو.

٤/ نەتەوە/34 نەتەوەی تێدایە ئەمانەن:

ئوکران76%،ڕووس18%،تاتار1.6%،بیلاڕووس0.6%،بولگار0.5%،مۆڵدۆڤ0.5%،رۆمان0.4%،

هەنگار(مەجەر)0.4%،ئەرمەن0.3%،پۆڵەند0.3%،ئازەر0.2%،یەهوود0.16%،کورد0.1%،گورج0

.1%،گاگاوز0.1%،ئۆزبەک0.1%،ئەڵمان0.1%،قرغیز0.08%،قەرەج0.08%،ئەبخاز0.04%،

مەسخەت0.04%،کۆریا0.04%،چیک0.04%،ئوسیت0.02%،تورکمان0.02%،کازاخ0.02%،

یاقوت0.02%،نیڤخ0.02%،باشکیر0.02%،ئەڵبان0.02%،قەپس0.02%،لاتڤ0.02%،

لیتوان0.02%،ئیستۆن0.02%.

٧/ ئایین/مەسیحی 90.2%(ئۆرسۆزکسی ئوکران- بەترێرکی کییڤ39.8%،ئۆرسۆزکسی ئوکران- بەترێرکی، مۆسکۆ29.4%،کاسۆلیکی یۆنانی-ئوکرانی14.1، ئۆرسۆزکسی ئوکرانی سەربەخۆ2.8%،پرۆتستانت2.4%،رۆمی کاسۆلیک1.7%)

،ئیسلام2.35%(سوننە2.15%،شیعە0.2%)،یەهوود0.16%،ئێزیدی0.05%،ئاینی تر7.24%.

٨/ زمان/ ئوکرانی و ڕووسی دوو زمانی فەرمین.

٩/ دراو/ هەریڤنا = 100 کوبیک.

١٠/ زانینی خۆێندن ونووسین/99%.

١١/ رژێمی دەسەڵات/ کۆماری دەستووری لەگەڵ هەبوونی دوو ئەنجوومەن یەکەمیان ئەنجوومەنی وەزیرانە،وەدووەمیان ئەنجوومەنی نیشتمانی واتە پەرڵەمان کەنزیکی لە450 ئەندام پێکهاتووە.

١٢/ داهاتی نەتەوەیی/400.000.000.000 ملیار دۆلار لەساڵێدا.

١٣/ بەشی تاک لەداهاتی نەتەوەیی/8.000 دۆلار.

١٤/ بەرهەمی کارەبا/175.300.000.000 ملیار کیلۆوات کاتژمێر.

١٥/ سامانی سروشتی/ خەڵوزز، یۆرانیۆم، ئاسن، موگناتیس، گاز، نەوت، کبریت، نیکل، جیوە، خوێ، دار.

١٦/ پیشەسازی یەکانی/ دورستکردنی ئۆتۆمبیل،داودەرمانی کیمیاویی،ئامادەکردنی خواردەمەنی،دورستکردنی پێلاو،ئامادەکردنی گۆشت،بەرهەمەکانی رستین وچینین،وەچەندین بەرهەمی تری پیشەسازی.

١٧/ دەرچووەکانی/ ئاسن، داودەرمانی کیمیاویی، خەڵوز، وزەی کەرەبا، کەلوپەڵی گواستنەوە، دانەوێڵە، گۆشت، وە گەلێک بەرهەمی تر.

١٨/ هاتووەکانی/ کەلوپەڵی گواستنەوە،ئۆتۆمبیل وپێداویستەکانی، داودەرمانی کیمیاویی، بەرهەمەکانی رستین وچینین.

١٩/ هاوبەشی بازرگانی/ ڕووسیا، ڕووسیای سپی(بیلاڕووس)، ئەڵمانیا، کازاخستان، وڵاتانی ئاسیای ناوەند، وڵاتانی یەکێتی سۆڤێەتی پێشوو، ئێران، هەندێک وڵات لەیەکتێی ئەوروپا.

٢٠/ شارە گرنگەکانی/ چیرکاسی، چرنیهیڤ، چیرنیڤتسی، دنیپرۆپیترۆڤسک، دۆنیتسک، ئیڤانۆ- فرانکیڤسک، خارکیڤ، خیرسۆن، خمیلنیتسیی، یرۆڤۆهرادلۆهانسک، لڤیڤ، میکۆلایڤ، ئۆدیسا، پۆلتاڤا، ریڤنیا،سومی، تیرنۆپیل، ڤیننیتسیا، ڤۆلوینییس، زاکارپاتیتا، زاپۆریژیا، ژیتۆمیر، ئودینا، کریڤریە، ماریۆپۆل، ماکییڤا.

٢١/ پێگەوسنووری  جوگرافى/خۆرهەڵاتی ئەروپا، لەباکوورەوە هەردوو وڵاتی بیلاڕووسیاو ڕووسیا، وەلەخۆرئاواوە هەرپێنج وڵاتی پۆڵەنداوسلۆڤاکیاوهەنگاریا(مەجەر)ورۆمانیاومۆلدۆڤا، وەلەباشوورەوە دەریای ڕەش ودەریای ئازۆڤ، لەخۆرهەڵاتەوە تەنیا وڵاتی ڕووسیایە.

٢٢/ دابەشی جوگرافى/ وڵاتی ئوکرانیا دابەش کراوە بەسەر 24 پارێزگا(ئوبلاست)وەلەگەڵ کۆماری نیمچەی دوورگەی کریمیا(قرم)بەڵام لەڕێکەوتی (16-3-2014)بەپێ ریفراندۆمێک جیابوونەوەی خۆی لەئوکرانیا ڕایگەیاند وەچووە پاڵ وڵاتی ڕووسیا.

٢٣ / کورتەیەک لەمێژووی ئۆکرانیا / وڵاتەکە هەرکۆنەوە ناوچەیەکی ئاوەدان بووە،وەنەتەوەکانی سیمیرییەکان وسکیپییه کان وسارماتییەکان لێی نیشتەجێ بوون، وەلەنێوان ساڵانی(700-200پ.ز)بەشێک بوو لەشانشینی سکیپییهکان. لەسەدەی پێنجەمی زایینیەوە نەتەوە کۆچەرە سڵاڤییەکان ڕوویان لەئوکرانیاکرد، بەمەش نەتەوەی ئوکران سەریهەڵدا،وەلەسەدەی نۆیەمی زایینی هۆزەوتیرە ئەسکەندەنافییەکان وسڵافییەکان وەلەساڵی(882ز)میرنشینی ڕووس کییڤ سەریهەڵدا کەئەوەبوو کەخانەدانی رۆریک بوونە پادشای ڕووس کییڤ،وەئەم میرنشینە تاساڵی(1230ز)بەردەوام بوو چونکەلەوساڵدا سوپای مەگۆلییەکان ڕووسیاوئوکرانیای داگیر کرد وشاری کییڤیان وێران کرد وەناوچەکەبەهۆی هێرشی سوپای ئیمپراتۆریای مەگۆلییەکانەوە بووەبەشێک لەدەوڵەتی پۆڵەندە-لیتوانیا،وەلەساڵی(1596ز)بەهۆی شۆڕشی نەتەوەی کازاخییەکانەوە ئوکرانیا سەربەخۆیی بەدەست هێنابەڵام لەمەترسی دابوو بەهۆی هێرشەکانی دەوڵەتی پۆڵەندە-لیتوانیا،وەلەساڵی(1654ز)ئوکرانیا داوای لەئیمپراتۆریای ڕووسیای قەیسەری کرد بەپێی پەیماننامەی بیریاساف بیخاتە ژێردەسەڵاتی خۆیەوە بۆمەبەستی پاراستنی لەدەستدرێژییەکانی دەوڵەتی پۆڵەندە-لیتوانیا،وەجەنگی ساڵی(1667ز) لەئیمپراتۆریای ڕووسیای قەیسەری ودەوڵەتی پۆڵەندی-لیتوانی بەرپابوو کەئەوەبوو سوپای دەوڵەتی پۆڵەندی-لیتوانی هێرشی کردەسەر ئوکرانیا بەڵام سوپای لەئیمپراتۆریای ڕووسیای قەیسەری ئەو وڵاتەی لەدەستدرێژییەکانی سوپای دەوڵەتی پۆڵەندی-لیتوانی،وەبەڵام چەندجارێک ئوکرانیالەلایەن سوپای میرنشینی خانای تاتارەکانی نیمچەی کریمیای کەسەربەدەوڵەتی عوسمانییەکان بوون هێرشی کرایەسەر بەڵام سوپای لەئیمپراتۆریای ڕووسیای قەیسەری وڵاتەکەی لەدەستدرێژییەکانی سوپای میرنشینی خانای تاتارەکانی نیمچەی کریمیا پاراست، وەئیتر بەمشێوەیە ئوکرانیا بووە بەشێک لە ئیمپراتۆریای ڕووسیای قەیسەری،وەلەپاش بەرپابوونی(شۆڕشی ئۆکتۆبەر-1917)ی ڕووسیا بەسەرکردایەتی لینین(1917-1924ز)کەئەوەبوو ئوکرانیا لەڕێکەوتی(28-حوزیران/6-1918)سەربەخۆیی خۆی ڕایگەیاند لەیەکێتی سۆڤێەتی پێشوو،وەبەڵام لەدوای چەندین شەڕوشۆر سوپای سووری یەکێتی سۆڤێەتی پێشوو توانی شاری کییڤی پایتەختی ئوکرانیا داگیرکرد وەبووە یەکێک  لەکۆمارە هاوبەشەکانی یەکێتی سۆڤێەتی پێشوو، وەلەنێوان ساڵانی(1932-1933ز)لەخۆرهەڵاتی ئوکرانیا برسیەتی بڵاوبووە کەبووەهۆی مردنی نزیکەیی(10.500.000)کەسی ئوکرانی وەکاتێ لەساڵی(1939ز)سوپای ئەڵمانیا هێرشی کردەسەر یەکێتی سۆڤێەت کەئەوەبوو ئوکرانیا کەوتەبەرهێرشی ئەوسوپایە لەمیانەی دەستپێکی جەنگی دووەمی جیهانی کەبووە هۆی سەرهەڵدانی بزوونتەوەی شۆڕشگیرانی نیشتمانی ئوکرانی لەدژی داگیرکاری ئەڵمانی وە جەنگی دووەمی جیهانی بووە هۆی مردنی نزیکەیی(5)پێنج کەسی ئوکرانی ،وەئوکرانیالەڕێکەوتی(20-تەمموز/7-1941) سەربەخۆیی خۆی ڕایگەیاند  دووبارە بەڵام لەساڵی(1944ز) سوپای سووری یەکێتی سۆڤێەتی پێشوو دووبارە ئوکرانیای داگیرکردووە بووە هۆی کۆژران ولەسێدارەدانی ژمارەیەکی زۆری خەڵکی وڵاتەکە لەلایەن سوپای سووری یەکێتی سۆڤێەتی پێشوو،وەپاش دامەزراندنی ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان ئوکرانیا لەساڵی(1945ز)بووە لێی وەلەساڵی(1954ز) یەکێتی سۆڤێەتی پێشوو کۆماری نیمچەدوورگەی کریمیا(قرم)ی خستە چوارچێوەی کۆماری ئوکرانیای سۆڤێەتی بەبۆنەی یادی سێ سەدساڵەی یەکگرتنی هەردوو وڵاتی ڕووسیاوئوکرانیا،وەلەڕێکەوتی(15-نیسان/4-1986)کارەساتی ئەتۆمی ڕوویدا لەوێستگەی ئەتۆمی(چیرنۆبیل)لەباکووری شاری کییڤ پایتەخت. وە لەَ ڕێکەوتی(24- ئەگۆست.ئاب/8-1991)ئوکرانیا بەیەکجاری سەربەخۆیی خۆیی لەیەکێتی سۆڤێەتی پێشوو ڕایگەیاندوە بووە دەوڵەتێکی سەربەخۆ. لەڕێکەوتی(29-ئوکتۆبەر/10-1991)پەرڵەمانی ئوکرانی دەنگی دا بەداخستنی وێستگەی ئەتۆمی(چیرنۆبیل)وەداوای یارمەتی لۆژیکی وتەکتنکی کرد لە وڵاتانی جیهان بۆ لەبەریەکهاوەشاندنەوەی وێستگەی ئەتۆمی(چیرنۆبیل)،وەلەڕێکەوتی(24-دیسمپر/12-1991)چووە ناو کۆمەنۆلسی یەکێتی سۆڤێەتی پێشوو،وەڕووسیاوئوکرانیا و ویلایەتەیەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕێکەوتن لەمانگی(حوزەیران-6/1994)ڕێکەوتن لەسەر لەبەریەکهاوەشاندنەوەی وێستگەی ئەتۆمی(چیرنۆبیل)،وەلەمانگی(ئادار/5-1997)ڕووسیاوئوکرانیا ڕێکەوتن لەسەر کۆتایی هێنان بەکێشەی نێوانیان لەسەردەریای ڕەش وبەندەری سیمڤرۆیولی کۆماری نیمچەدوورگەی کریمیا،وەلەساڵی(2004ز)پەشێوەی ئوکرانیای گرتەوە کەبەشۆڕی پرتۆقاڵی ناسراوە بەهۆی سەرکەوتنی  فیکتۆریانکۆڤتچی سەرۆکی ڕاکردووی ئوکرانیالەهەڵبژادرنی سەرۆکایەتی وڵاتەکە،وەلەساڵی(2006ز)هەریەکە لەفیکتۆر یۆشچینکۆ وخاتوو یۆلیا تیمۆشینکۆ گەیشتنە دەسەڵات وفیکتۆریانکۆڤتچ بووە ئۆپۆزسیۆن،کەئەوەبوو فیکتۆر یۆشچینکۆ بووە سەرۆکی وڵات وە وخاتوو یۆلیا تیمۆشینکۆ بووە سەرۆک وەزیران تاساڵی(2010ز)وەلەوساڵدا فیکتۆریانکۆڤتچ هەڵبژاردنی بردووە وەبووە سەرۆکی وڵات وەپەشێوی وڵاتەکەی گرتەوە وە ئەمریکاو وڵاتانی خۆرئاوا پشتگیریان لەخاتوو یۆلیا تیمۆشینکۆ ئەکرد وە ڕووسیاوهاوپەیمانانی پاڵپشتییان لەفیکتۆریانکۆڤتچی سەرۆکی ڕاکردووی ئوکرانیا ئەکرد،وەلەڕێکەوتی(21-نۆفیمبر-2013)شاری کییڤی پایتەخت گرژی  وئالۆزی بەخۆیەوە بینی بەهۆی ئەوەی کەفیکتۆریانکۆڤتچی سەرۆکی ڕاکردووی ئوکرانیا ڕێکەوتنی ئابووری لەیەکێتی ئەوروپا ڕەت کردووە وە ڕێکەوتنی ئابووری لەڕووسیا ئیمزا کرد وەسەرئەنجام خۆپێشاندەران سەرکەوتن وفیکتۆریانکۆڤتچی سەرۆکی ڕاکردووی ئوکرانیا ڕاکرد بۆ ڕووسیا،وەدوای ئەوەی ئەنجوومەنی دۆما(پەرڵەمان)ی ڕووسیا داوای سەرۆکی ڕووسیا پۆتینی پەسند کرد بۆپاراستنی ڕووسییەکانی ئوکرانیا کەئەوەبوو هێزەسەربازییەکان ڕووسیا چوونە ناوقوڵایی خاکی کۆماری نیمچەدوورگەی کریمیا(قرم)وە کاربەدەستانی کۆماری نیمچەی دوورگەی کریمیا(قرم)ڕایگەیاند کە ڕیفراندۆمێک ساز ئەکەن دەربارەی چارەنووسی کۆمارەکەیان کەئەوەبوو لەڕێکەوتی (16-3-2014)بەپێ ریفراندۆمێک جیابوونەوەی خۆی لەئوکرانیا ڕایگەیاند وەچووە پاڵ وڵاتی ڕووسیا وەڕووسیا هێزەسەربازییەکانی لەنزیک سنووری خۆرهەڵاتی ئوکرانیا کۆکردۆتەوە کەبووەتە هۆی سەرهەڵدانی قەیرانی ئوکرانیا لەنێوان ڕووسیاوئەمریکا وەخۆپیشاندان شارەکانی خۆرهەڵاتی ئوکرانیای گرتەوە بۆپاڵپشتی کردن لەڕووسیا وەداوای ڕیفراندۆم ئەکەن بۆدیاری کردنی چارەنووسی ناوچەکەیان وەهێزەچەکداران نزیک لەڕووسیا توانییانەشارەکانی خۆرهەڵاتی ئوکرانیاکۆنترۆل بکەن،وەنەتەوەی ڕووسییەکان لەئوکرانیا بەزۆری لە خۆرهەڵاتی ئوکرانیا کۆبوونەتەوە وەکارەبەدەستانی ئێستای ئوکرانیا هێزەسەربازەییەکانی وڵات خستە حاڵەتی ئامادەباشی بۆدەستپێکی هەڵمەتێکی سەربازی بۆسەرهێزەکان خۆرهەڵاتی ئوکرانیا بەڵام کاربەدەستەسیاسی وسەربازییەکانی ڕووسیا هۆشداریان داوەتە کاربەدەستانی تازەی ئوکرانیا لەمەڕ دەستپێکی ئەو هەڵمەتە بۆسەر خۆرهەڵاتی ئوکرانیا کەوا بێدەنگ نابن لەبەرامبەریدا.

loadingنۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١١

ئەگەر پێمانوابێت، وەڵامەكانی ئێمە تەواو و دوا دەركی مرۆڤایەتین، ئەوا خەریكین لە خۆمان بتێك سازدەكەین. ھەروەھا ئەگەر پێمانوابێت، ئەو سیستەمی ڕێكخستنەی كۆمەڵگە، كە ئێمە خەباتی بۆ دەكەین، دوایین چاوەڕوانی و گەشەیەكە، كە مرۆڤایەتی پێیدەگات، ئەوا دیسانەوە خەریكین پووچگەراییەكی دی لە تەپوتۆزی پۆوچگەراییەكانی دیكە، چێدەكەینەوە. سۆشیالیزم بەھەشتێك نییە لە ئاسمانەكانەوە دایگرین و لە پەڕاوی ئەفسانەكاندا بیدۆزینەوە و مۆدێرنیزەی بكەین، سۆشیالیزم خەونی مرۆڤی زیندووە و بە پراكتیكی شۆڕشگێڕانە كەتواریی دەبێتەوە و سەركەوتنیشی لە كولتووربوویندا دەبێت، بەبێ ئەوە، لە خەیاڵی گۆشەگیرانە و فەنتازی ئایدیالیستانە بەولاوەتر نابێت.

 

 هەژێن            

 

بەشی یازدەهەم

 

باشە كە تۆ فیدراڵیەتی ئێستای ھەرێمی كوردستان ڕەتدەكەیتەوە، لەولاشەوە دەوڵەتی سێكیولار و سەربەخۆی حزبی كۆمۆنیستی كرێكاری ڕەتدەكەیتەوە، وابزانم باوەڕیشت بە ولایەتی ئیسلامیش نییە، ئەدی چ ئەڵتەرناتیڤێكت ھەیە، كە ئیدیعای بكەی؟

بە بۆچوونی من ھەر پێشنیار و ئەڵتەرناتیڤێكت ھەبێت، ئەوا دوو ڕێگە بۆ جێخستنیان ھەن؛ یەكەم پاگەندە و ھوشیاركردنەوە و پراكتیزەكردن لە خوارەوەرا بە یەکگرتن و هەنگاوی کردەیی ژێردەستان، دووەم سەپاندن لە سەرەوەرا، بە بڕیاری ڕامیاران و سەودا و سازشی دەسەڵاتخوازان. پێش ئەوەی لە پێشنیارەكەی خۆم بدوێم، باشترە نموونە بۆ ھەر دوو بارەكە بھێنینەوە، كە من لێرەدا كۆلخۆزەكانی ڕوسیەی سایەی بۆلشەڤیزم و ھەرەوەزییەكانی ئۆکرانیای ١٩١٧- ١٩٢١ و هەرەوەزییەکانی سەردەمی جەنگی نێوخۆی ئیسپانیا ١٩٣٦-١٩٣٩، بەراورددەکەم:

لە ڕوسیە'ی پاش ڕاپەڕینی ساڵی ١٩١٧ بۆلشەڤیكەكان ھەوڵیاندا ئۆلگوی خۆیان بۆ كێڵگەی سۆشیالیستی بەزۆر بسەپێنن، لەو بارەوە سەرچاوە و دۆكومێنتە مێژووییەكان كارەساتی بێوێنەی مێژوویی لە زۆرداری و ملھوڕی پارتی بۆلشەڤیك و نائامادەیی خەڵك و مردنی چەندان ملیۆنی و بێبەرھەمی ئەو ھەوڵە دەگێڕنەوە، کە بەڕادەیەك جوتیارانی ڕوسیە تووشی كارەسات بوون، كە باری ژیان و بەرەھەم و گوزەرانیان لە سەردەمی پاشایەتی [تزاری] و جەنگی نێوخۆ خراپتر بوو و ڕادەی بەرھەمھێنان دابەزیبوو و گرانی و نەبوونی باڵی بەسەر گوندەكاندا كێشابوو، لێرەدا بواری لیستکردنی ئەو  ئەو ئامار و دراوانە،كەمە، لەبەرئەوە خۆم لەو کارە لادەدەم، ئەگەر گومانت لەمە هەیە، تکایە لە وەڵامی ئەم وەڵامەدا،  ئاگادارمبکەرەوە تا نموونەگەلێکی زۆری بەڵگەدار، لە دەمی ڕەخنەگرانی کۆمونیستەوە، بخەمەڕوو.

لە بەرانبەردا هەرەوەزییەکانی ئۆکرانیا ١٩١٧-١٩٢١ کە لەلایەك لەلایەن لەشکری نەمسا و ئاڵمانیاوە هێرشیان دەکرایە سەر و هاوکات لە پشتەوەڕا لەلاەین لەشکردی سوورەوە هێڕشیان دەکرایە سەر، هەروەها هەرەوەزییەکانی ئیسپانیا لە ڕاپەڕینی ١٩٣٦ی "جەنگی نێوخۆیی" ئیسپانیادا، كە لەلایەك فرانكۆ خۆی بۆ ھێرش ئامادەدەكرد و لەلایەكی دیكەوە كۆمونیستە پڕۆ-ڕوسەكان ڕێگرییان لە هەر هەوڵ و ئۆلگویەکی ئازادیخوازانە دەکرد، كەچی بە پێچەوانەی ئەزموونی سەرکوتگەرانی بۆلشەڤیکەکانەوە، ھەرەوەزییە ئازادەكان ھەم لەلایەن جوتیاران و کرێکارانەوە پێشوازییەکی فراوانی جەماوەرییان لێ دەکرا و ھەم بەرھەم و سەركەوتووییان بەراورد بە ناوچەکانی دیکە زیاتر و بەرچاوبوو. بەڵێ سەرکەوتن و پەرەسەندنیان بەڕادەیەك بوو، كاتێك كە خاوەنی كێڵگە گەورەكان و كارگە و كارخانەكان بە سەركەوتنی لەشكری فرانكۆ گەڕانەوە، ھەم كێڵگە و كارگەكان ئاوەدان بوون و ھەم بڕی بەرھەمھێنان زیادیکردبوو. ئەمە پەرجووی کار و یەكێتی و هەروەزیی ئازاد بوو، کەتوار و ڕاستییەك، کە بۆلشەڤیکەکان نیو سەدە بە هەموو جۆرێك هەوڵی شاردنەوە و شێواندنیان دا!

ئەو جیاوازییە لە سەرەنجامدا تەنیا بۆ یەك ھۆ دەگەڕێتەوە، ئەویش ئازادی ویست (ئیرادە)ی تاك و كۆمیونیتییەكانە، كە لە باری یەكەمدا [ڕوسیای بۆلشەڤیکی] جوتیاران بەزۆر ناچار بەبەشداری دەكران و زۆرینەی بەرھەمیان لەلایەن باجگرانی پارتی پێشڕەو و سیخورانی (چیكا)وە زەوتدەكرا و ئەوی ئامادەی بەشداری كۆلخۆزەكان نەبووایە، ئەوا بۆ سیبریا و ئوردووگە زۆرەملێییەكانی دیكە دەگوێزرایەوە. بەڵام لە ھەرەوەزییە ئەناركییەكانی ئۆکرانیا و ئیسپانیادا، ھەر كەس ئازادبوو بەشداریبكات یا نا، لەتەك ئەوەشدا ئەو كەسەی كە بەشداری نەكردایە و لە كۆتایی ساڵدا بەرھەمی كەم بووایە، لەلایەن جوتیارانی نێو ھەرەوەزییەكانەوە، دەستگیرۆیی دەكرا و ژیانی وەك كۆمەكی كۆمەڵایەتی دابیندەكرا. ھەر ئەم خاڵە وای لە جوتیاران كرد، كە گرنگی و سەركەوتوویی ھەرەوەزییەكان دەركبكەن و بە هاریكاری و بە چەك پارێزگارییان لێ بكەن و لەو پێناوەشدا بەرانبەر لەشكری فرانكۆ، لەپێناو ئازادی و یەکسانی دەسەڵات و سەربەخۆیی ئابووریی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتییدا گەورەترین قوربانیبدەن.

ھەڵبەتە ئەم خودهوشیاریی و ئامادەییە چینایەتییە لە شەوڕۆژێكدا سەریھەڵنەداوە و نەبووەتە ھێزی كۆمەڵایەتی و بەشێك لە كولتووری خەڵكەكە. ئەوەی كە بۆ وڵامەكەی من گرنگە، ھەر ئەم خاڵەیە و دەمەوێت بڵێم، شۆڕش پرۆسێسێكی بەردەوامی مێژووییە و ھەموو خاڵێك لەو پرۆسێسەدا پێویستی بە كاری ھوشیاریبەخش و پاگەندەی شۆڕشگیرانە ھەیە، هەر ئەوەی كە ئەناركییەكان لە كۆتایی سەدەی نۆزدەوە تا ساڵی ١٩٣٦ لە ئیسپانیا، شەو و ڕۆژ بەردەوام لەنێو كارگەكان و كێڵگەكاندا كاریان بۆ كردبوو و بووبووە بەشێك لە ھوشیاری و تەنانەت ئاوەز و كولتووری خەڵك.

ھەر لەبەرئەوە، ئەگەر ئێمەش [هاوسەردەمیانی ئەم ساتە] بۆ ھەر كارێك چ پێكھێنانی ڕێكخراوێكی جەماوەری بێت یا بەرپاكردنی ڕاپرسییەك [ڕیفراندۆمێك] یا ھەڵخڕاندنی ڕاپەڕینێك یا ڕێكخستنەوەی كۆمەڵگە لەسەر شێوازێك و جێخستنی ئەڵتەرناتیڤێك، ئەوا پێویستمان بە پاگەندە و ھوشیاركردنەوەی بەردەوام ھەیە، وەك پێشمەرجی دەستبەكاربوون. چونكە سەرگرتن و جێكەوتەبوونی دیاردەیەك، پێویستی بە بوون بە بەشێك لە كولتوور و ئاوەزی تاك و كۆمەڵگە بەگشتی ھەیە، ئەگەر نا، یا ئەوەتا وەك ئەزموونی چەپەكان لە عیراق و كوردستان نیشانیدەدات، دەبێت خۆزگە بە پەرجووی ئاسمانی بخوازین بۆ ھاتنەدی یا ئەوەتا وەك بۆلشەڤیكەكان بە كوشتن و زیندان و ھەڕەشەی دوورخستەنەوە دەیسەپێنین.

چ عیرا ق بەگشتی چ ھەرێمی كوردستان، لە كۆمەڵێك ئێتنی و ئایین و كولتووری جیاواز پێكھاتووە، لە كۆتایی سەدەی نۆزدەوە بەگشتی و لە پاش داگیركردنی عیراق لەلایەن داگیركاریی بریتانیاوە بزاڤە ناسیونالیستییەكان و پارتە ڕامیارییەكان لەسەر ڕێكخستنی ھەرێمەكان و ناوچەكان لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆجی ناسیونالیستی و دروستكردنی دوژمنایەتی و كێشە و جەنگ و كوشتار لەنێوان نەتەوەكاندا بەگشتی و ناوچە ھاوبەشەكاندا بەتایبەتی كاردەكەن و ئەم هەرێمە چەند جەنگی نێوخۆیی و دەرەکی بەسەردا هاتووە، کیمیاباران و جینۆسایدی تێداکراوە. هەر ئەڵتەرناتیڤێك ئەم ڕووداوانە لەبەرچاونەگرێت، بەدڵنیاییەوە وەك بەیاننامە پارتییەکان دەبێتە ڕابوردوویەکی نەزۆك.

وەك دەزانین لەنێو زۆربەی گروپە ڕامیارییەكاندا بە چەپ و ڕاست و نێوەندەوە یەك ئەڵتەرناتیڤ پێشنیارە، ئەویش گۆڕانی ڕواڵەتی [ڕامیاریی] یا گۆڕان لە دەسەڵاتی ڕامیاریدا، كە ھەر گروپ و ئاراستەیەكی ڕامیاریی خۆی بە باشترین كاندید بۆ جێگرتنەوەی سەروەرانی ئێستا دەبینێت، گشت دەسەڵاتخوازان یەك پەیامیان بۆ جەماوەرێك كە دەیانەوێت سەروەریی بەسەردا بكەن، هەیە، ئەویش ئەوەیە "ئەگەر دوای من بكەێت، بەھەشتی ئاسمانەككانت لەسەر زەوی بۆ مسۆگەردەكەم". ئەم ئەڵتەرناتیڤەش یا بە بەشداری ھەڵبژاردنی پارلەمانی جێبەجێیدەکەن یا بە كودەتای سەربازی و قۆستنەوەی لازاری ڕاپەڕینەكان. لە بەرانبەردا ئەو شتانەی کە لە هیچ سەردەمێکی ئەم ناوچەیەدا لەلای گروپ و پارتە چەپەكان پێشنیارنەبوون، ڕێکخستنی سەربەخۆی جەماوەریی، چالاکی [خەباتی] ڕاستەوخۆ، خۆبەڕێوەبەراریەتی سەربەخۆ [ئۆتۆنۆم]ی كۆمیونیتیەکان و كارگە و كێڵگە ھەرەوەزییەكان، دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ و یەکگرتنەوەی فێدراڵیستییانەی کۆمەڵگەکان، كە دەبنە بناخەی ڕێكخستنەوەی كۆمەڵگەی ئازاد.

هەروەها بە بۆچوونی من، ھەر كات دەستپێبكەین، پێویستە لەم سەرەتایەوە دەستپێبكەین و بەبێ ئەم سەرەتایە و بەبێ ئەم ئامادەكارییە، ئەستەمە لە ھیچ ھەڵچوون و ڕاپەڕینێكی شۆڕشگێرانەدا یا لە ھیچ قەیرانێكی سەرمایەداریدا، بتوانین ھەنگاوێك بەرەو ئاڵۆوگۊری كۆمەڵایەتی؛ بەواتای تێكدانی بنەمای ئابووریی و بوونە كولتوورییەكانی سیستەمی سەرمایەداری، بنێین. لە ھەموو سەردەمەكاندا گرفتی ئەوانەی كە پاگەندەی سۆشیالیستبوونیان كردووە [بەتایبەت لە ساڵی ١٩٩١ بەدواوە] ئەوە بووە، كە پاگەندەی گۆڕانەكانیان وەك خەونێك بۆ ڕۆژانی ھەڵچوون و قەیران ھەڵگرتووە و لەو ڕۆژەدا ویستوویانە بە دەركردنی ڕاگەیاندنێك [بەیاننامە] و بانگەوازكردنی خەڵك، شۆڕش [بە واتای خۆیان] بەرپابكەن.

من نازانم كەی و چەند دەخایێنێت، تا خەونەكانی ئێمە چ لە ژیانی خۆماندا و چ بۆ نەوەکانی داهاتوو دێنەدی، بەڵام لەوە دڵنیام ھەر ئێستا یا ئەو ساتەی کە ئەركی ھەنووكەیی سەرشانمان دەكەین، پێویستە كاری بۆ بكەین و ئەوە لەبەرچاوبگرین، كە لە داھاتوودا بەبێ كار و تێكۆشانی ئێستا، ئەستەمە سەركەوتن بەدەستبھێنین. بۆ نموونە ئەگەر بمانەوێت لە ساڵی داھاتوودا بزووتنەوەیەكی بێكاری بەھێز و سەربەخۆ یا بزووتنەوەیەكی شواریی جێكەوتەمان ھەبێت یا لە چەند ساڵی داھاتوودا زنجیرەیەك ھەرەوەزی دیھاتەكان و كۆمونەی شاریی و كۆمەڵێك خۆبەرێوەبەریی كرێكاریی كارخانەکان و كۆمەڵێك خوێندنگەی سەربەخۆ و ئازادی خۆبەڕێوەبەرایەتی خوێندكاران و مامۆستایانمان ھەبن، پێویستە ھەر ئێستا و لەم ساتەوە پاگەندەیان بۆ بكەین و خۆھوشیاری و خۆڕێكخستن و خۆبەڕێوەبەرێوەبردن و ئۆتۆنۆمی ژیان بكەینە بەشێك لە بەرنامەی چالاکی و تێکۆشانی ڕۆژانەمان و هەوڵبدەین بیانکەین بە بەشێك لە  كولتووری ژیانی ڕۆژانەمان. نەك چاوەڕێی ھەلبارین لە ئاسمانەوە یا لەدایبوونی ڕابەران بین!

وەك گوتم عیراق و ھەرێمی كوردستان، فرە كولتوور و فرە ئێتنی و فرە ئایینن، بۆ ئەوەی كار و تێكۆشانی شۆڕشگێڕانەمان سەركەوتووبێت، پێویستە شێوازی "خۆجێی چالاکیکردن و سەرتاسەریی هاوپشتیکردن " بكەینە بنەمای کار و چالاکی و پەیڕەویبكەین. بۆ ئەمەش پێویستە پێش ھەموو شتێك وەك سەرەتایەك و بنەمایەك لە بڕوابوونمان بە ئازادی، باوەڕمان بە جیابوونەوە و یەكگرتنی ناوچەكان، ھەرێمەكان، ئێتنیەكان، ئازادی كولتووری، ئازادی زمان و خوێندنی زمانی دایك، ھەبێت.

لە ھەنگاوی دووەمدا ھەر كەسە و لە شوێنی كار و ژیانی خۆیدا، خەریكی پاگەندە و ھوشیاركردنەوە بێت و لە ڕێكخراوەی پیشەیی و ئابووریی و تۆڕی كۆمەڵایەتیی خۆجێیدا خەریكی چالاكی سەربەخۆی خۆی بێت. ئەمە دەكاتە خۆپەروەردەكردن و پەروەردەكردنی تاكی ئازادیخواز و سەربەخۆ. كاتێك کە توانرا لە ئاستی كۆمەڵگەدا بزووتنەوە كۆمەڵایەتییەکان بەو ئاراستە بەڕێبخرێن و ئاستی ھوشیاری تاك بگەیێنرێتە ئەو ئاستەی، كە چیدی نەتوانرێت لە ژێر سایەی سیستەمی قوچكەیی بەڕێوەبردندا بژی. ئەو كات لە ئامادەیی و یەکێتی کۆمەڵایەتیی فرە ڕەهەنددا ھاوسەنگی ھێز لەنێوان بەرەی گۆڕانخواز (شۆڕش) و بەرەی كۆنەپارێز (دژەشۆڕش)دا بەلای بەرەی شۆڕشدا دەشكێتەوە و ئاسانتر دەتوانرێت ئەوە وێنابكرێت، كە بە مانگرتنی گشتی و یاخیبوونی كۆمەڵایەتیی بەردەوام و هێزگرتنی خۆبەڕێوەبەرایەتییەکان و کەنارخستنی ڕۆڵی دەوڵەت و بەڕێوەبەران لە ژیانی کۆمەڵایەتییدا، دەسەڵاتی چینایەتی دەڕوخێنرێت. لەوانەیە بۆ ئەوانەی کە بە پاشڕەویی دەسەڵاتخوازان دەستەمۆبوون و خویانگرتووە، وێناکردن و بڕواکردنی وەها شتێك ئاساننەبێت، بەڵام ئەگەر سەرنجی مێژووی بیست ساڵی ڕابوردوو بدەین، ئەوا بە ئاسانی چەندین نموونەی زیندوو بەرچاودەکەون، کە پێچەوانەی تێروانینی پاشرەوانە و دەستەمۆییانەی ڕامیارییین: لە سەدەی ڕابوردوودا لە وڵاتی بەنگلادیش و هەروەها لە وڵاتی لوبنان، هەرچەندە بزووتنەوەکانی: بەرگرتن بە تایبەتیکردنەوەی کەرتەکان و پێکهێنانی هەرەوەزییەکان و  سەندنەوەی کارخانە و نێوەندەکانی خزمەتگوزاری و شوێنە گشتییەکان لە دەوڵەت و سەرمایەداران لە ئارادانەبوون و ڕێکخستنەوەی کۆمەڵایەتیی بەرهەمهێنان و خۆبەڕێوەبەرایەتی گەلیی بوونیاننەبوو، بەڵام وێرای ئەوەش چەند جار فەرمانداریی (حکومەتی) ئەو دوو وڵاتە بەهۆی مانگرتنی گشتی و سەرتاسەرییەوە توانراوە بڕوخێندرێن و هەڵوەشێندرێنەوە. هەروەها لە مانگی جونی ٢٠١٠- ٢٠١١  وڵاتی بەلجیکا بەهۆی کێشەی نێوان لیستە براوەکانی هەڵبژاردنەوە، بەبێ فەرمانداریی مایەوە و وەك وڵاتی بەبێ فەرمانداریی، ڕیکۆردی جیهانی شکاند و هەموو کاروبارەکانی کۆمەڵگە و گوزەرانی ژیانی ڕۆژانە و ڕۆتیین بەڕێوەدەچوو و بەبێ ئەوەی ئەو بێسەرەوبەرەییە دروستببێت، کە ڕامیارەکان بەوە کەسانی ناهوشیار و بڕوابەخۆنەبوو دەترسێنن؛ "ئەگەر شوانەیی دەوڵەت و فەرمانداریی سەرووخەڵکی نەبێت، ژیان ناگوزەرێت". ھەڵبەتە پێش ئەو هەنگاوانە و  پاش ئەوەش، پێویستە مافی بڕیاردان و ڕاپرسیی لەسەر پرسە كۆمەڵایەتی و ئابوورییەكان، لەبەرچاوگیرابێت و ھەر ناوچە و ھەرێمێك یا گوند و شارێك لەسەر بڕیاردانی گشتی ھەرەوەزییەكان و شوراكان و ڕێكخراوە جەماوەرییەكانی، بەپێی بنەماكانی دێمۆكراتی ڕاستەوخۆ، مافی جیابوونەوە یا یەكگرتن یا چۆنیەتی ڕێكخستنی ژیان و خۆبەڕێوەبردنی خۆی ھەبێت.

بەو جۆرە دەتوانین بەر بە خوێنڕشتن و جەنگی لابەلایی نێوان ناوچەكان و ئێتنییەكان و ئایینەكان و كولتوورە جیاوازەكان بگرین و لە دەستەبەركردنی ئازادی و سەربەخۆیی ھەموواندا گیانی تەبایی و ھاوپشتی و پێكەوەژیان بەھێزبكەین؛ واتە ناسێنرالیزەكردنی بەڕێوەبەرایەتی و شێوەی ژیان و ڕێكخستنی كۆمیونیتییەكان؛ واتە گێڕانەوەی بڕیاردان و بەڕێوەبەرایەتی بۆ خودی خەڵك [گشت ئەندامانی کۆمەڵگە]، ئەگەر نا هەر هەوڵێکی ڕامیاریی لە نزیکترین وێستگەیدا، سەری لە بیرۆکراسی و تیئۆکراسییەوە دەدەچێتەوە !

بەڵام لەبیرمان نەچێت، كە دەستبەكاربوون بۆ پێكھێنانی ھەرەوەزییەكان و خۆبەڕێوەبەرایەتی كارخانە و كێڵگە و خوێندنگە و فەرمانگە و شارەوانییەكان و بوونی ڕێكخراوە سەربەخۆ جەماوەرییەكان وەك بەردی بناخەی كۆمەڵگە ئازادەكان، یەكەمین ھەنگاوی دەستبەكاربوونە بە ئامانجی گۆڕینی سیستەمی چینایەتی. ھەروەھا پەروەردەكردنی بڕوابەخۆبوونی تاكەكەس و سەربەخۆیی لە دەسەڵاتی سەروەری و پارتەكان و بایكۆتی ڕامیاركاران و مشەخۆران لە ژیانی كۆمەڵایەتییدا، مەرجی سەربەخۆیی نێوەندەكانی خەباتە.

تا ئەوەندەی من بیستبێتم ئەنارشیستەكان باوەڕییان بە شۆڕش نیە، ئەی تۆ چی دەڵێیت؟

ئەگەر وەڵامەكە كورتبكەمەوە، ئەوا ئەمەی لێ دەردەچێت؛ ئەناركیستەكان باوەڕیان بە شۆڕشی كۆمەڵایەتی ھەیە و ھیچ ئاڵوگۊرێكی ڕامیاریی و سەرووخەڵكی بە شۆڕش ناناسن و قۆناخبەندیش بۆ شۊڕش ناكەن و ڕاستەوخۆ خۆیان لە شۆڕشی كۆمەڵایەتییدا دەبیننەوە، ھەڵبەتە شۊڕش بەو واتایەی كە ئەناركیستەكان مەبەستییانە نەك بەواتای سەركەوتنی پارتێك لە ھەڵبژاردنی پارلەمانیدا یا كودەتایەكی سەربازی و بەدەسەڵاتگەیشتنی پارتێك لە شکستی ڕاپەڕینێکدا بەناوی پڕۆڵیتاریاوە، یا هەڵچوونێکی ساتەکی ناڕازییانی کۆمەڵگە و گۆڕینی سەروەرێك بە سەروەرێکی دیکە، گۆڕینی دیکتاتۆڕێکی سەربازیی بە دیکتاتۆڕێکی پارلمانی، گۆڕینی تیئۆکراسی بە هەرای پارلەمانی، گۆڕینی فاشیزمی ئایینی بە فاشیزمی سێکیولار. شۆڕش ڕەوتی گۆڕانی کۆمەڵایەتییانەی کۆمەڵگەی چینایەتییە بەرەو کۆمەڵگەی ناچینایەتی، وەها پرۆسێسێکی مێژوویی تەواو پێچەوانەی ئاڵوگۆڕە ڕامیاریی و ڕواڵەتییەکانە، گۆڕینی کۆمەڵگەیە بە گۆڕینی ڕیشەیی بنەما و ڕێکخستنە ئابووریی و کولتووریی و پێکهاتەییەکانی!

لە ڕوانگەی منەوە، شۆڕش ڕووداوێكی كتوپڕ و كاتیی نییە، فوكردنی پارتێك و ڕابەرایەتی پارتاێك نییە بە جوقەیەكی لەشكرییدا، بەڵكو پڕۆسێسێكی مێژووییە و لەوەتەی چەوسانەوە ھەیە، ئەویش بەردەوامە و ھێشتا لە ھیچ شوێنێكی گۆی زەمیندا سەركەوتنی یەكجارەكی بەدەستنەھێناوە، ئەو ڕووداوە مێژووییانەی کە بە "شۆڕش" ناوبراون و ناودەبرێن، لە ڕاپەڕین و ھەڵچوونی ساتەکی شۆڕشگێڕانە بەولاوەتر نین. شۆڕش واتە گۆڕانی کۆمەڵایەتی، کە لە بواری ئابوورییدا دەکاتە گۆڕانی پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان و کۆمەڵایەتییکردنەوەی کەرتەکانی بەرهەمهێنان و لەنێوبردنی پایەکانی سیستەمی چینایەتی [کاریکرێگرتە و دارایی تایبەت]، لە بواری بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەدا دەکاتە هەڵوەشاندنەوەی سیستەمی ڕامیاریی و کۆمەڵایەتییکردنەوەی پرسە کۆمەڵایەتییە بەڕامیارییکراوەکان و ڕێکخستنەوەی کۆمەڵگەکان و تەواوی جیهان لەسەر بنەمای یەکگرتنی فێدرالیستییانەی ئازاد و پشتبەستوو بە هاوپشتی و تەبایی و پێکەوەژیانی مرۆڤ و بوونەوەرەکانی دیکە.

بە بۆچوونی من، خودی ڕەوتی گەشەی كۆمەڵگەی چینایەتی، لە ھەناوی خۆیدا ھەڵگری ئاراستەی شۆڕش و دژەشۆڕشە، بەڵگەكان و دەركەوتەكان و لۆجیكی دەركەوتن و تێداچوونی دیاردە كۆمەڵایەتییەكان، سەلمێنەری بوون و بەردەوامی ململانێی نێوان شۆڕش و دژەشۆڕشن، هەر لە بەرەبەیانی كۆمەڵگەی مرۆییەوە تا ھەنووكە. ئەگەر بەراوردی سەرەتا و ئێستای دیاردەكان بكەین، ئەوا لۆجیكی بەردەوامی شۆڕشمان لە ژیانی ڕۆژانەدا بۆ دەردەكەوێت؛ بۆ نموونە توندوتیژی و كوشتار لەنێو ئەشكەوتنشینان و ئێستا، شێوەی پێكەوەژیانی سپیپێست و ڕەشپێست پێش ١٠٠ ساڵ و ئێستا، گۆشتخۆری و ئاژەڵكوژی جاران و ئێستا، ڕێوشوێنی ژنان، جاران و ئێستا زۆر شتی دیكە، دەبینن، سەرەڕای ھەوڵەكانی سەروەران بۆ مۆدێرنیزەكردنی دڕندایەتی هوشیارانەی مرۆڤ بەھۆی توانای تەكنۆلۆجی و سەرتاپاگیری سیستەمەكەوە، ھێشتا ھۆشیاری و پشتتێكردنی تاكەكان لە جەنگ و نەژادپەرستی و دەمارگیری ئایینی و ئێتنیی و ڕەگەزیی، ڕوو لە پێشە و بازاری دڕندەیی لە چاو جاران ڕوو لە كزییە. بۆ من ئەمانە دیاردەی شۆڕشن و گەواھی بۆ بەردەوامی شۆڕش دەدەن.

بەپێچەوانەی بیری باو و زاڵ، ھیچ یەك لە گۆڕانەكانی سیستەمەكان [کۆیلایەتی بە دەرەبەگایەتی بە سەرمایەداری] ھەر لە ئەوەی پێیدەڵێن "شۆڕشی کۆیلان"، "شۆڕشی گەورەی فەرەنسە" تا "شۆڕشی كۆمونە" و تا "شۆڕشی ئۆكتۆبەری ١٩١٧" و "شۆڕشی ١٩٣٦ی ئیسپانیا " و "شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران" و ئازاری ١٩٩١ی كوردستان، شۆڕش نەبوون، بەڵکو تەنیا بازنەیەك و هەنگاوێك بوون لە ڕەوتی شۆڕشدا، شۆڕشێك كە تا ژیان ھەبێت، بەردەوام دەبێت و ڕوخان و دروستبوونی ھیچ سیستەمێكی كۆمەڵایەتی ناتوانێت كۆتایی ئەو بێت. ئەو ڕووداوانە و ھەزاران ڕووداوی دیكەی نەناسراو و شێوێنراوی دیكە، تەنیا ھەڵچوون و تەقینەوەی خێرای شەپۆلەكانی شۆڕش بوون و لەتەك تێكشكانی ڕاپەڕینە جەماوەرییەكاندا، دژەشۆڕش سەركەوتنی بەدەستھێناوە، لە ساڵانی نێوان ١٧٧٩ – ١٧٩٣ - ١٨٤٨ لە تێكشكانی بەرەی جەماوەریی چەوساواندا [جوتیاران و کرێکارانی شاریی]، بۆرجوازی فەرەنسی وەك دژەشۆڕش و پاوانگەری خواستەکانی شۆڕش، سەركەوتنی بەدەستھێنا، لە ساڵانی پاش ڕاپەڕینی جەماوەریی ئۆكتۆبەری ساڵی ١٩١٧دا، بۆلشەڤیزم وەك دژەشۆڕش لە تێکشکاندنی کۆمیتەی کارخانەکان و شورای شارەکان و هەروەزیی گوندەکاندا سەركەوتنی بەدەستھێنا، ساڵی ١٩٣٩ لە ئیسپانیا، لەشكری فرانكۆ  بە تێکشکاندنی میلیتێریانەی هەرەوەزییەکان گەڕایەوە دەسەڵات، لە تێكشكاندنی پیلانانەی ڕاپەڕینی جەماوەریی ڕێبەندانی ١٩٧٩ی ئێراندا، بە کۆمەکی زلهێزەکان، ئاخوندەكان بەدەسەڵایگەییشتن، لە تێكشكاندنی ڕاپەڕینی جەماوەریی ئازاری ١٩٩١دا بەرەی كوردستانی و لایەنگرانی ئەمەریكا سەركەوتنیان بەدەستھێنا، وەك دەبینین لە تێكشكانی ڕاپەڕینەكانی ئەم دوو ساڵەی دواییشدا [٢٠١١-٢٠١٢] لە وڵاتانی باکووری ئەفریکا، ئیسلامییەكان و ناسیونالیست و پڕۆ-ئەمەریكییەكان سەركەوتنیان بەدەستھێناوە و دەھێنن، بەڵام هیچ کات و لە هیچ شوێنێك شۆڕش نەوەستاوە و بەردەوامە و بەرامبەر هەوڵەکانی دژەشۆڕش کاردانەوەی نیشانداوە و دەداتەوە، چونکە شۆڕش هیوا و هاندەری ژیانە و ژیان بەبێ شۆڕش نە بوونی هەیە و نە دەتوانێت درێژەی هەبێت!

شۆڕش وەك ئاڵۆگۆڕی كۆمەڵایەتی و گۆڕانی شێوازی ڕێكخستنی ئابووری و كۆتایی سەروەری چینایەتی و چێكردنی كۆمەڵگەی ئازادی و یەكسان و دادپەروەر، لە ھیچ یەك لەو جێیانەدا، كە ڕاپەڕینەكانیان بە "شۆڕش" ناودەبرێن، سەركەوتنی یەكجارەکی بەدەستنەھێناوە و بەردەوام لە ھەڵكشان و داكشاندا بووە و هەیە. بەڵام ھیچ كات نەوەستاوە و ھیچ كاتیش خودی شۆڕش تێكناشكێت، بەڵكو ئەوەی تێكدەشكێت، تەنیا ڕوودا و ھەڵچوونێكی خێرای نێو ڕەوتی شۆڕش و هێزە ڕامیارییەکانی نێو ڕەوتی ڕووداوەکانن. ھەر بۆیە كاتێك كە ئیمپراتۆری بۆلشەڤیكی پاش ٧٠ ساڵ تێكدەشكێت، دەركەوتنەوەی خێرای شەپۆلەكانی شۆڕش ھەم لەوێ و لەم لە دەرەوەی ئەو بەرچاوتر دەبن و خەبات پەرەدەسێنێتەوە !

ئەوەی كە ئەو واژە و دەستەواژانە [هەڵپەی ڕامیاریی، ڕاپەڕین و شۆڕش] بە ھەڵە بەكاردەبرێن و جێگۆڕكێیان پێدەكرێت، لە ناھوشیاری ئێمە و لێزانی دوژمنانەوەیە، تاوەكو لەو ڕێگەوە لە ئاوەز و هوشیاریی ئێمەدا قوفڵ لە ڕەوتی شۆڕش  بدەن. کاتێك کە كۆیلە لە دژی كۆیلایەتی ڕادەپەڕێت و لە تێكشكانیدا جۆری سەروەری دەگۊڕێت و ئەو سەروەرییە خۆی دەكاتە بەرھەمی ڕاپەڕینی كۆیلان و مۆری كۆتایی شۆڕش لێدەدات و خۆیشی دەكاتە دوائامانجی چەوساوان. هەر ئاوا کاتێك کە لە ئەوروپادا ڕاپەڕینی جوتیاران و کرێکارانی شاریی تێكدەشكێت و كۆمەڵێكی دیکە [دەوڵەتمەندەکان] جێگەی سەروەرەكانی پێشوو (فیئۆداڵەكان) دەگرنەوە و بەدەسەڵاتگەیشتینی خۆیان دەكەنە ئامانجی بەدیهاتووی ڕاپەڕینی "شۆڕشی" جوتیاران. ئەمە دەستاودەستکردنی دەسەڵاتە لە دەستی فیئۆداڵەکانەوە بۆ دەستی بۆرجواکانی شار. کاتێك کە كرێكاران و سەربازان لە ڕوسیە ڕادەپەڕن و لە تێكشكانی هەرەوەزییەکان و شورا و كۆمیتەی كارخانەكاندا بۆلشەڤیكەكان دەسەڵاتی قەرەقووشیانەیان دەسەپێنن و ئەمە دەكەنە كۆتایی مێژوو و بەرھەمی شۆڕشی پڕۆڵیتاریا و ھەر بەو ناوەوە سەركوتی ھەموو ڕاپەڕینەوە و یاخیبوونێكی پڕۆڵیتێری دەكەن، ئەوە تێکشکانی ڕاپەڕینی چەوساوانە بە سەرکەوتنی دژەشۆڕش. بەم جۆرە زنجیرەی تێكشكانەكان بەردەوام بەناوی شۆڕشەوە دەبنە سەركوتگەری شۆڕشی چەوساوان و ئەو نائومێدییە بەرهەمدەهێنێت، کە لەم ڕۆژگارەدا بەسەر مرۆڤایتیدا زاڵبووە؛ بەواتایەکی دیکە کاتێك دەڵێین "ڕاپەڕین" تێكشکاوە، واتە تێكشکانی هەوڵێك لە کات و شوێن و بار و دۆخێکی دیاریکراودا، هیچ کات ئەمە لە ئاوەز و هۆشی تاکی چەوساوەدا نابێتە نائومێدکەری، لەوەی کە بەیانی یا لە شوێنێکی دیکە و بار و دۆخێکی دیکەدا، ئەگەری سەرکەوتنی هەیە. بەڵام کاتێك کە بڵێین "شۆڕش" تێكشکاوە، لە هۆش و ئاوەزی تاکی یاخی تێکشکاودا ئەو پوجگەراییە بەرهەمدەهێنێت، کە سەرکەوتنی "مۆدێلی بیسمارکی" لەلایەن بۆلشەڤیکەکانەوە لە ڕوسیا دەکاتە سەرەنجامی "شۆڕش" و دواتر تێکشکانی هەمان مۆدیل لە ساڵی ١٩٨٩دا دەکاتە بەرهەمهێنەری پووچگەراییەکی دیکە؛ " شۆڕش هەر ئەوە بوو، کە ئازادی سەرکوتدەکرد، شۆڕش ڕوخا وکۆتاییهات و ئیدی بۆ هەمیشە سەرمایەداری دوا قۆناخی مێژووە" !

بەبۆچوونی من، كاتی ئەوە ھاتووە، کە بە وریاییەوە دەستەواژەكان بەكاربەرین و واژەی دروست لە شوێنی گونجاودا بەكاربەرین. "شۆڕش" بریتییە لە خەباتی هوشیارانەی بەردەوام بۆ كۆتاییھێنان بە چەوسانەوەی مرۆڤ و ئاژەڵ و تێكدانی ژینكە لەلایەن مرۆڤە هوشیارە دڕندەکانەوە. ئەم خەونە بەبێ لەنێوبردنی پایەكانی ڕاگرتنی چەوسانەوە؛ سەروەری، دارایی تایبەت، كاریكرێگرتە، مشەخۆریی، ئەستەمە ببێتە كەتوار. لێرەوە دەتوانین سەرنجی ئەو ڕووداوانە بدەین، كە لە مێژوودا بە "شۆڕش" ناوبراون و دەبرێن. ئایا ئەو چوار تایبەتمەندییەی سیستەمی چینایەتییان لەنێوبردووە؟

بەبۆچوونی من نەخێر و لە ڕادیكاڵترینیاندا، كە ڕاپەڕینی ئۆكتۆبەری ١٩١٧ بوو، نەك نەتوانرا ھەر چوار پایەكەی سیستەمی چینایەتی لەنێوببرێن، بەڵكو ھەر چواریان لەو سیستەمەدا مانەوە و ئامادەییان ھەبوو و بەهێزتر کران؛ پارتی كۆمونیست سەروەر بوو، دەوڵەت دارای ئامرازەكانی بەرھەمھێنان و زەمین و سامانی كۆمەڵگە بوو، كرێكاران كرێگرتەی دەوڵەت بوون، سەرانی پارت و دەوڵەت مشەخۆری ڕەنجی بەرهەمهێنەرانی كۆمەڵگە بوون.

بۆچی ئەنارشیستەكان ھەمیشە پەنا بۆ توندوتیژی دەبەن و خەباتی چینایەتی و جەماوەری ڕەتدەكەنەوە ؟

بەداخەوە زۆربەی بڕیارەکانی تاکی گۆشکراو بە پەروەردەی پارتیی، لە پێشداوەرییەوە سەرچاوەدەگرن؛ "مادام ئاوا باوە و ئاوا دەڵێن، ئیدی ئاوایە. من ئاوام بیستووە". "هەمووان ئاوا دەڵێن" ...تد. بەڕێزم، من لە دەستەواژەکانی تۆدا ئەوەندەی پێشداوەریی و هەژموونی میدیای دەسەڵات دەبینم، ئەوەندە سەرنجدەریی و پرسیار نابینم. من نازانم زۆربەی ئەوانەی کە ئەنارکستەکان بە توندوتیژ و وێرانگەر دەبینن، چ سەرچاوە و بەڵگەیەك یا دیتنێکی خودییان لەو دیمەنانە هەیە، کە وێنایاندەکەن؟

بەپێچەوانەوەی پاگەندە باوەکانەوە، یەكەم پێكدادانەكان بەو جۆرە نین، كە كامێرای ماسمیدیا نیشانیاندەدەن. لەم بارەوە دەتوانین سەرنجی ئەو فیلمە دۆكومێنتەری و كورتە فیلم و وێنانە بدەین، كە دەستەی ھەواڵنێری خۆپیشاندەران لە خۆپیشاندانەكان دەیانگرن و لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و لە میدیای سەربەخۆ [www.indymedia.org] دەیانخەنە ڕوو، ھێرشكەری یەكەم ھێزەكانی دەسەڵاتن، کە پەلاماری خۆپیشاندەران دەدەن و ئەوەی لە نیشاندەری کاناڵەکانەوە نیشاندەدرێت، كاردانەوەیە بە ڕووی توندوتیژی دەسەڵاتدا، بۆ نموونە سەرنجی ھەر دوو دیوی ڕووداوەكان ئەوەی میدیای دەسەڵات و ئەوەی میدیای دژەدەسەڵات لە سیاتل و گوتیبێرگ و گێنێڤا و ..تد دەیخەنەڕوو، بدەن.

پاشان بەپێچەوانەی ئەوەی كە لە دوو سەدا ساڵی ڕابوردوودا لەمەڕ ئەناركییەكان گوتراوە و پاگەندەی بێبنەمایان بۆ كراوە، بەپێچەوانەی ئەوانەوە، كە باوەڕیان بە تێكۆشانی ڕامیاریی و پارتایەتی و ھەڵپەی پارلەمانی و ڕێكخستنی قوچكەیانەی ڕێكخراوە جەماوەرییەكان ھەیە، ئەناركییەكان تەنیا یەك شێواز لە تێكۆشان بە سەنگەری چینایەتی دەزانن، ئەویش خەباتی جەماوەریی و ڕێكخستنی ناقوچكەییی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکانە، کە ڕێکخستنێکی وەها تێکۆشانی ناتوندوتیژ دەخوازێت، چونکە ڕێكخراو و ڕێکخستنەکانی ئەو بزووتنەوانە، پێکهاتەی میلیشیایی نین و پێویستییان بە پلان و بەرنامەی پشتپەردەی پارتایەتی و دەستەی تێرۆر و تۆقێنەر نییە. دەکرێت لە بزووتنەوەیەکی جیهانگردا لە خۆرهەڵاتەوە بۆ خۆراوا، لە باشوورەوە بۆ باکوور، چەندین گروپی پێکهاتوو لە لاوانی خوێنگەرم و بێئەزموون هەبن، کە پێکدادان لەتەك پۆلیس و دامرکانەوەی ساتەکی تووڕەیی کەڵەکەبووی ساڵانەیان بەرامبەر دەزگە سەرکوتگەرەکانی پۆلیس و بۆدیگاردەکان، کە ڕۆژانە سوووکایەتی و توندوتیژی بەرامبەر تاکە ژێردەستەکان دەنوێنن و بەکاردەبەن، بە کارێکی شۆڕشگێرانە و سوودمەند بزانن. بەڵام سەرپای مێژووی بزووتنەوەی ئەنارکیستی تژیەتی لە بزووتنەوەی کۆمەڵایەتیی و بیریاران و تیئۆری ناتوندوتیژ، لەوانە دەتوانین ناوی ماهاتما گاندی [Mahatma Gandhi] و کلارا ڤیشمان [Clara Wichmann] و تۆلستۆی و چەندینی دیکە بەرین.

پاشان، مەبەست لە خەباتی چینایەتی چییە، ئایا ھەوڵ و چەنەبازیی پارلەمانی، خەباتی چینایەتییە؟ ئایا واژۆكۆكردنەوە و پاڕانەوە لە دەسەڵات و بەرەی ھاوبەش لەتەك پارتە ڕامیارییەكان، خەباتی چینایەتییە؟ ئایا پێكھێنانی ڕێكخراوەی قوچكەیی، كە كەمایەتییەك تیایاندا بۆ زۆرینە بڕیاردەدەن، ڕێكخستنی چینایەتییە؟ ئایا جوڵانەوە و خۆپیشادان لە چوارچێوەی یاسا و چاودێری و سەرپەرشتی ھێزەكانی دەوڵەت و بەرزكردنەوەی لافیتەی سپی و دروشمی شەرمنۆكانەی نەتەوەیی و نیشتمانی و تاوانباركردنی دەسەڵاتداران بەوەی كە نەیانتوانیوە نەتەوەپەروەر و نیشتمانپارێزبن، خەباتی دژە-سەرمایەداریی چەوساوانە؟

بەداخەوە، لەم بارەوە، سۆشیالیستەکانی کورد و ناوچەکە لەلایەك سەرچاوەی بەڵگە و بڕیاردانەکانیان نیشاندەری تەلەفزیۆنەکانیانە و لەلایەکی دیکەوە هێندە بە خەباتی سەربەخۆی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی نامۆبوون، کە هەر بزووتنەوەیەك لەژێر فەرمانی سەرانی پارتەکان نەبێت و هەوساری دەسەڵات لە ملیدا نەبێت، بە ئاژاوە و توندوتیژیی دەزانن، ئەمە لە کاتێکدا هیچ دەزگە و ڕێکخستنێکی قووچکەیی چ لە دەسەڵاتدا و چ لە دەرەوەی دەسەڵات بوونی نییە، کە ڕۆژانە توندەتیژیی بەرامبەر ئەندامانی و کەسانی ژێردەستەی بەکارنەبات. هەڵبەتە مەبەست لە توندوتیژیی، تەنیا توندوتیژیی جەستەیی نییە، بەڵکو فەرمان و فشار و تەنگەتاوکردنی دەروونی و تیرۆری هۆشیی و کەسایەتیش دەگرێتەوە، کە لە هەموو دەزگەیەکی چینایەتیدا بەکاردەبرێت و بنەمای کارکردن و مانەوەی پێکدەهێنێت. بەڵام لەبەرئەوەی کە لە هۆشیی تاکی ژێردەستەدا وەها ڕەفتار و بەکاربردنێك ڕەوایەتی پێدراوە و وەك بەشێك لە کولتوور و شێوازی بیرکردنەوە و جیهانبینیی گشتی جێگیرکراوە، کەسانی ناهوشیار و خۆشباوەڕ بە پاگەندە و یاساکانی سەروەریی، نادەربەستانە و دەستەمۆیانە پاشرەویی لێدەکەن و هیچ کاردانەوەیەکی سەربەخۆ نیشاننادەن، لە بەرامبەردا کاتێك کە دەبینن، کەسێك بەرانبەر پۆلیس کوتەك بەرزدەکاتەوە یا بەردێك دەگرێتە جامخانەی بانکێك، ئیدی تووشی نائارامیی دەبێت و توانانی خوێندنەوەی ئەوەی نییە، کە ئەوەی ئەو لەو ساتەدا کامێراکان بۆی دەگوازننەوە، تەنیا کاردانەوەیەکی سروشتیی کاتی هەڵچوون و پارێزگاریی لەخۆکردنی خۆپیشاندەرانە !

ئەو ھەمووە باڵ و لق و پۆپانەی كە بەناوی ئەنارشیسمەوە ھەن، مەگەر نیشانەی سكتاریستبوون نین، ئەی چین ؟

سەرەتا پێویستە ددان بەو كەتوارەدا بنێم، كە ئاراستە یا تێڕوانینە ئەناركیستییەكان لەمەڕ پرسە كۆمەڵایەتییەکان بەرەو باڵ و لكگەریی چوون، ئەمەش لەژێر كارایی پاشەكشێی پاش تێكشكانی ڕاپەڕینەكان و جەنگە جیھانییەكان و كارایی دانانی دەستەگەریی ماركسیستی بووە، بەتایبەت ڕووكردنی چەپەكان لە ئەناركیزم و پاراستنی فەرھەنگە پارتیی و سكتاریستییەكەیان لە بار و دۆخی لاوازیی بزاڤەكەدا. من بە دیاریكراوی و بە ئاشكرا لە وڵاتانی خۆرھەڵاتی ناوین، ئەمە دیاردەیە دەبینم و زۆرێك لەوانەی واز لە چەپ دەھێنن و ڕوو لە ئەناركیزم دەكەن، بەھەمان سوونەتی پێشوو و كاردەكەن و تێڕامانە ئەناركیستییەكان بە ڕەوتی جیا وەردەگرن و خۆیان بەو جۆرە ڕێكدەخەن و دەیكەنە شوناسی گروپەكانیان. چونکە لە سونەتێکی ئاوا هاتوون و بەئاسانی ناتوانن و هەروەها زەمینەی کۆمەڵایەتیی لەباریش بۆ خۆدەربازکردنیان لەو ڕابوردووە، لە ئارادا نییە یا زۆر لاوازە. لەبەرئەوە لەوانەیە ماوەیەکی زۆری بوێت، تا دەستبەرداری کارایی ڕێکخراوی ڕامیاریی و پێکهاتەی قووچکەیی و کردار و گوفتاری سکتاریستی و خودنمایی ڕامیاریی ببن. هەر لەبەرئەوەشە کە ئەو کەسانە فرەتر وەك پلاتفۆرمیست کاردەکەن و لەو بارەدا هەست بە ئارامی دەکەن.

بە بۆچوونی من لە ڕابوردوودا ھیچ یەك لە بیریارانی ئەناركیزم نەھاتووە تێڕامانی لەمەڕ پرسێكی دیاریكراو وەك ڕەوتێكی جیای ئەناركی بناسێنێت. بۆ نموونە ئێما گۆڵدمان [Emma Goldman] نەیگوتووە ژنانی ھەڵگری ئایدیای ئەناركۆ-فێمینیستی دەبێت جیا لە پیاوان و دابڕاو لە تێرامانە ئەناركیستییەكانی دیكە خۆیان ڕێكبخەن و كاربكەن، یا ڕۆدۆڵف ڕۆكەر [Rudolf Rocker] نەھاتووە بڵێت ھەڵگرانی ئایدیای ئەناركۆ-سەندیكالیستی بە جیا لە ھەڵگرانی ڕەوتەكانی دیكە خۆیان ڕێكبخەن و ھەروا پیتەر كرۆپۆتكین و ئەوانی دیكەش ھەروا نە خۆیان و نە تێڕانین و تێزەکانیان جیا لە گشتییەتی بزووتنەوە، نەخوستووەتە ڕوو.

نەخێر، ئایدیا ئەناركیستییەكان و تێڕامانەكان تەنیا ئەڵتەرناتیڤی ئەناركیستەكان بوون لە بەرانبەر ھەژموون و كاری چەپ و ڕاستدا، بەواتایەكی دیكە ئەناركۆ-سەندیكالیزم شێوازی ڕێكخستنی ڕێكخراوەی جەماوەریی ئەناركیستییە، واتە كاتێك ئێمە ڕێكخراوێكی ژنانمان ھەبێت و ئاراستەی ئەنارکیستی ھەبێت، خۆبەخۆ خۆڕێكخستنی لە خوارەوەرا و ئاسۆیی دەبێت، واتە پێكھاتەی قوچكەیی ڕێكخستن و ڕێكخراو ڕەتدەكەنەوە، ئەمەش ئەڵتەرناتیڤی ئەناركیستییە لە بواری ڕێكخستندا، كە دەكاتە [ئەناركۆسەندیكالیزم]، یا ئەگەر ڕێكخراوێك، ھەرەوەرزییەك، سەندیكایەكی كرێكاریمان ھەبێت، ئەوا ئەناركۆ فێنمینیستەكان لەسەر بنەمای خەباتی ھاوبەش بۆ لەنێوبردنی ھەڵاواردنەكان لەو ڕێكخراوەدا، لەسەر بنەمای تێڕامانە ئەناركۆ فێمینیستییەكان، دژایەتی ھەموو دووبەرەكییەك و ھەر ھەڵاواردنێك لەسەر بنەمای ڕەگەزیی دەكەن. بەم جۆرە هەروا تێڕامانی ئەنارکیزمی تاكگەرا و كۆمونیستی و ژینگەپارێز و ئاژەڵدۆست و بوارەكانی دیكە تەواوكەری بزاڤی ئەناركیستین، نەك باڵێك و ڕەوتێكی دابڕاو و خۆڕێكخستوو بەجیا لەوانی دیکە، بەڵکو بە هەموو ئەڵتەرناتیڤەکان و تێڕامانەکانەوە، بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتیی فرەڕەهەند پێکدەهێنن [بزووتنەوەی ئەنارکیستی]. ھەر كات بزاڤی ئەناركیستی بەو ئاراستەیە چوو، كە وەك چەند باڵێك خەباتبكات، ئەوا ئەو كاتە ئیدی تەنیا بریتی دەبێت لە چەند كۆمەڵەیەكی مەزھەبی و سكتاریستی وەك پارت و گروپە ماركسیست و لیبراڵ و ناسیونالیست و ئایینییەكان.

 

*************************************************************

بۆ خوێندنەوەی بەشی یەكەم، كرتە لەسەر ئەم بەستەرەی خوارەوە بكە

 

بەشی یەكەم : http://wp.me/ppHbY-HN

بەشی دووەم : http://wp.me/ppHbY-HY

بەشی سێیەم : http://wp.me/ppHbY-If

بەشی چوارەم: http://wp.me/ppHbY-IH

بەشی پێنجەم: http://wp.me/ppHbY-IN

بەشی شەشەم: http://wp.me/ppHbY-Jg

بەشی حەوتەم: http://wp.me/ppHbY-Jo

بەشی هەشتەم: http://wp.me/ppHbY-Jv

بەشی نۆهەم : http://wp.me/ppHbY-JO

بەشی دەهەم : http://wp.me/ppHbY-JZ

 

 

loadingبازاڕی هەڕاجی دروشمی بێواتاو بێکردەوە، لەبازاڕی بەرەجەژنان دەچێت/ دوابەش

هەرلەسەرەتای دروستبونی گۆڕان و هەڵبژاردنەکانی تەموزی 2009 وە، بەشانازیەوە ئێمە شەرەفی ئاشکراکردنی داتای بێمۆراڵی پلانی دوایین فێڵی تاڵەبانی و نەوشیروان مستەفامان لەئەستۆگرت. هەرئەوکاتە  جگەلەوەی کە تەپڵی سێبەربونی نەوشیروان مستەفا بۆ دەسەڵات و بێبەری گردەکەمان لە ئۆپۆزسیۆن کوتا.  ئەوڕاستیەشمان ئاشکراکرد کە نەوشیروان مستەفا، سەرەڕای ئەوەی کە گۆڕانخواز نیەو بۆ گۆڕانکاریش نەهاتوە، بەڵکو گورزێکی کەمەرشکێنیش لەنەیارانی بارزانی و تاڵەبانی دەوەشێنێت، ڕیزەکانیان لێك دەترازێنێت و بەری تۆوی بێباوەری خەڵکیش دەچنێتەوە.

لەسەرەتای پەککەوتن و دورکەوتنەوەی تاڵەبانیشەوە، ئاماژەمان بە پلانی نزیکبونەوەی بارزانی و نەوشیروان مستەفادا لەیەکترو ڕاکێشانی بەڕەکە لەژێر پێی یەکێتی ووەلادانانیان داوە. دوای زیاتر لە پێنج ساڵ، خۆشبەختانە هاوکارە کۆنەکانی ئێمە لەکوردستانپۆستەکەی کاك کەمالی جەمال موختار، بەهەمان بڕوا و ئەنجامگیری ئێمەگەیشتون و دەڵێن:(( لە باشووری وڵاتدا ئۆپۆزیسیۆن نییە، ئەوەی هەیە سێبەرە بۆ دەسەڵاتی پارتیی و یەکێتی))، ئەوەش بۆخۆی جێگەی دڵخۆشیەو ئێمە پیرۆزباییان لێدەکەین.

هەڵبەتە جگەلەوەی کەبازاری هەڕاجی دروشمی پەیمان و درۆگەورەکانی گۆڕان لەهی جەلالی و مەلاییەکان گەرمترو جیاوازترە، لەهەمانکاتیشدا بۆ ئەوەی بیسەلمێنن کە ئەمان بەڕاستی دڵسۆزو ملکەچی بارزانین، بۆ ئەوەی بیسەلمێنن کە تاڵەبانی تەنیا بەجەستە لێرەنیە و کاکە نەوە میراتگریەتی، لەگەڵ هەڵمەتی چەواشەکاری بەناو هەڵبژاردندا، لەجیاتی زرێڤانەکانی سەری ڕەشیش پەلاماری جەلالیەکان دەدەن و بارزانی ئاسودە دەکەن.

هەندێ لەدروشمە قەبەو چەواشەکارەکانی گۆڕان و بۆچونی ئێمەش لەبەرامبەریاندا:

1. ناکرێت لەوڵاتێکی دەوڵەمەندا هەژارانە بژیت. ئێمەش دەڵێین هەژاری ڕاستەقینە ئەو کەسانەنین کە لەڕوی ئابوری و گوزەرانەوە کەم دەرامەتن و پارتی و یەکێتی قوتەکەیان دەدزن، بەڵکو ئەوکەسانەن کە ئاستی هوشیاریان هێندە لاوازە کە بەئاسانی کەوتونەتە داو و فریوی گەوجکردن و بەلاڕێدابردنی نەوشیروان مستەفا و گردەکەوە. ئەو گەوجکردن و بەلارێدابردنەی خەڵك جگە لەوەی تەمەنی هەژاری ئابوری ئەوان درێژ دەکاتەوە، لەهەمانکاتدا لەشاڕێی ململانێ، خەبات و داکۆکیکردن لەمافەکانیان دوردەخرێنەوەو ئەوەش دەبێتە درێژکردنەوەی تەمەنی بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانی.

2. 30 - 04 ، کاتی گۆڕانی ڕیشەییە. ئێمەش دەڵێین گۆڕانی ڕیشەیی تەنها لە ڕێگەی ڕاپەڕینی سەرتاسەری و ڕامالێنەوە دێت کە خودی نەوشیروان مستەفاو گردەکەش بگرێتەوە، نەك لەڕێگەی سیناریۆ چەواشەکاریەکانی دەنگدانەوە. 30 - 04 کاتی تەواوبونی قۆنای  کاری نهێنی و شاراوەی هۆکاری دروست بونی گردەکە و ئاشکرابونی چەواشەکاریەکانیانە.

3. بۆئەوەی هەولێر ببێتە پایتەختی هەموان، بۆ کۆتایی هێنان بەقۆرخکاری بازاڕ، دەنگ بدەن بەگۆڕان. ئێمەیش دەڵێین تاکەڕێگە بۆئەوەی کە هەولێر ببێتە پایتەختی هەموان و کۆتایی  بەقۆرخکاری بازاڕ بهێنرێت، پەلاماردان و دورخستنەوەی  چەتەکانی بنەماڵەی بارزانی و دادگایی کردنیانە کە نەوشیروان مستەفا و گۆڕان ناوێرن بیریشی لێبکەنەوە، نەك دەنگدان بەسەرانی چاوچنۆك و چەواشەکارانی گۆڕان.

4. بۆئەوەی دەسەڵاتی دادوەری ببێ بەدەسەڵاتێکی ئازادو سەربەخۆ، بۆئەوەی بەرپرسەکان داهاتی وڵات بۆ خۆیان و کڕینی ویژدان بەکارنەهێنن، دەنگ بدەن بەگۆڕان.  ئێمەش دەڵێین ئاستی ڕاستی ئازادی و سەربەخۆیی دەسەڵاتی دادوەری گۆڕان لە کوێی ئازادکردنی دزێکی گەورەی وەکو دانای ئەحمەد مەجیددا دەدرەوشێتەوە؟ گەر گۆڕان کەمێك لەگەڵ خۆی و هەوادارانیدا ڕاستگۆبوایە، گەر بۆ سیناریۆیەکی چەواشەکاری نوێ و ماوەیەکی کورتیش بوایە، دەبو دانای دز بخرێتە زیندانەوە، نەك ئازاد بکرێت و جێگەی کەسی دووەمی گۆڕان، محەمەد تۆفیق ڕەحیمیش بگرێتەوە. لەکارەساتێکی وەهادا ویژدانی گۆڕان لەکوێی ویژدانی چەتەکانی  بارزانی و تاڵەبانیدایە؟

5. پێشمەرگە پارێزەرمانە پێویستە ژیانێکی شایستەیان هەبێت. ئێمە دەمێکە ئاماژەمان بەو ڕاستیە داوە کە بەدرێژایی تەمەنی دروست بونی عێراق لەدوای جەنگی جیهانی یەکەمەوە، گەلی ئێمە بۆچرکەساتێکیش خاوەنی بزوتنەوەیەکی شۆڕشگێری کە پارێزگاری لەخاك و بەرژەوەندیەگشتیەکانی خەڵك بکات، نەبوە، بۆیە بەدرێژایی هەمان تەمەن ئەوەی کە بەهەڵە ناوی پێشمەرگەی لێنراوە، تەنها کۆمەڵێك میلیشیاو پارێزەری بەرژەوەندیە  تایبەتیەکانی سەرانی چەتەو مافیا جیاوازەکانی قۆناغە جیاوازەکان بون( هەرچەندە هەزاران خەڵکی دڵسۆز بەخاك و بەبەرژەوەندیە گشتیەکانی خەڵك لەڕیزی ئەو چەتانەدا ژیانیان لەدەستداوە). لەوەشگرنگتر ئەوەیە کە ئەوەی ئێشتا گۆڕان بەپارێزەری خۆیان و بەشایستەی ژیانێکی پیویستیان دەناسێت، لەسەرەتای دروستبونی گردەکەوە بە میلیشیا ناوی دەبردن، ئەکرێت لە دوای پێنجساڵ بەبێهۆو بەبێگۆڕینی کاری سەرەکی و مەڵبەندی وابەستەبون، کۆیلە و پارێزەرەکانی بارزانی و تاڵەبانی لە میلیشیاوە ببنە پێشمەرگەو پارێزەر؟  ئەو پێشمەرگەیەی کەپارێزەرەو شایستەی ژیانێکی باشترە لەلای نەوشیروان مستەفا و گردەکە، هەمان ئەو پێشمەرگەیەیە کە لەلای بارزانی هێڵی سورە و لەژێر کۆنترۆڵی بارزانیشدایە! ئایا هەر بەڕاستی هێزێك لەژێر دەسەڵات و فرمانی بارزانیدا بێت، میلیشیاو کۆیلەو مافیاو چەتە پارێزە یان پێشمەرگەو پارێزەر؟

ماوە بڵێم بەتەنیا بەشداری نەکردنی خەڵك لەدەنگدان و سزادانی پارتی، یەکێتی و گۆڕان بەس نیە، بەڵکو هەوڵبدرێت ڕوژی 30 - 04  بکرێتە مانگرتنی سەرانسەری و پاشان  هەوڵبدرێت کە بگۆڕرێت بۆ ڕاپەڕینی سەرتاسەری و ڕاماڵینی دەسەڵاتی بنەماڵەیی و دادگاکردنیان، چونکە دەنگدان بە هەریەکێك لەبارزانی، تاڵەبانی وگۆڕان، دەنگدانە بە بەردەوامی دەسەڵاتی هەمویان. ئەوان لە هزروبیرکردنەوە، لە بەڕێوەبردن و بەسیستمکردنی دەزگاکاندا هەمان ڕێباز پیادە دەکەن، یەك هزرو یەك مۆراڵیان هەیە، بەڵام بەسێناوی جیاوازەوە.

loadingئەم پرۆژەیەی گۆڕان بۆ شاری سلیمانی تا ٥ ساڵی داهاتوو لە لاپەڕەی پێشەوەی سایتەکەماندا دەمێنێتەوە!

ئەو پرۆژەیەی خوارەوە، پرۆژەی ئەم خولەی هەڵبژرادنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی گۆڕانە بۆ شاری سلێمانی. پرۆژەکە، پرۆژەیەکی بەسوودە بۆ شاری سلێمانی و ئاسانکاری هاتوچۆ و سەلامەتی هاوڵاتیانی ئەو شارە دابین دەکات. هەڵبەت پرۆژەکە خاڵێکی لاوازی گەورەی تێدایە و ئەو خاڵەش، زۆر گرنگە بۆ سەلامەتی هاوڵاتیان و کەمکردنەوەی ڕووداوی هاتوچۆکردن لە ناو شارەکاندا. پرۆژەکەی گۆڕان هیچ ئاماژەیەک بە دانانی[ تابلۆی وەستان - stop sign ] لەسەر هیچ چوار ڕایەکی کۆڵانەکان، یان دوو ڕێی کۆڵانەکان کە دەبەسترێن بەیەکەوە، یان دەبەسترێن بە شەقامە سەرەکییەکانی ناو شارەوە ناکات. بوونی تابلۆکانی وەستان لە سەر هەر کۆڵان و چوار ڕێگایەکدا دەتوانێت لەڕووداوی هاتووچۆکان کەمبکاتەوە و سەلامەتبوونی ڕێبواران، یان منداڵان لەکاتی هاتووچۆدا کەمبکاتەوە. ئەگەر گۆڕان بتوانێت ئەو پرۆژەیەی خوارەوە لە ٥ ساڵی داهاتوودا جێبەجێ بکات، دڵنیاین کە دەتوانێت، پرۆژەی ستۆپ ساینەکانیش جێبەجێ بکات. کێشەکە لە جێبەجێکردندایە. پرۆژەی سەردەمی هەڵبژاردنەکان لە کوردستاندا،لە درۆیەکی گەورەی حیزبەکان بەولاوە شتێکی دیکە نییە و تەنها بڵقێکی سەرئاوە، کە دوای هەڵبژاردن دەتەقێت و کەسیش ناپرسێت کواپرۆژەکانتان؟.

٥ ساڵ ماوەیەکی زۆرەو ئەگەر حیزب، یان حکومەتێک بیەوێت کار بۆ وڵاتەکەی بکات، دەتوانێت لەو پێنج ساڵەدا کارو پرۆژەی زۆر گەورە ئەنجامبدات. لێنین و بەڵشەفیکەکان، کاتێک لە ساڵی ١٩١٧دا دەسەڵاتیان بە دەستەوەگرت، چوونە سەر  وڵاتێکی شەڕلێکەوتە، هەژار و لەڕووی ئابورییەوە داڕوخاو، بەڵام لەریگای پرۆژە پێنج ساڵەکانیانەوە بۆ ئاوەدانکردنەوەی ڕوسیای سۆڤیەتی، لە ماوەی سێ خولی ٥ ساڵەدا، واتە لە ١٥ ساڵدا توانیان ڕوسیا ببەنە ئاستی وڵاتانی پێشکەوتووی پیشەسازی دنیا. هەڵبەت ئەو چاوەڕوانییە لە بەڵشەفیکە بە ئیمانەکان بە وڵاتی خۆیان و بە شۆڕشەکەیان، هاوکاتیش پڕکاری و ماندوویی نەناسی خەڵکی ڕوسیا، هەرگیز لەگەڵ حیزبی دز و جەردە ، خۆپەرست و بێبڕوا بە کوردستان و لە گەڵ گەلێکی تەمەڵ و موفتەخۆری وەک کورد هەرگیز  بەراورد ناکرێت، بەڵام لێرەدا ئەوەی بۆ ئێمە گرنگە، لەسەنگی مەحەکدانی دروشمەکانی سەردەمی هەڵبژاردنی بزووتنەوەی گۆڕان و داهاتووی ئەم بزووتنەوەیەیە لە دەسەڵاتدا. گۆران ئەگەر نەتوانێت ئەو پرۆژەیەی لای خوارەوە لە ٥ ساڵی داهاتووی لە دەسەڵاتدا، بۆ شاری سلێمانی جێبەجێ بکات، ئەوە ئیتر شاری سلێمانی هەر بۆ ئەوە باشە کە فێڵبازێکی وەک نەوشیروان مستەفا و بزووتنەوەکەی بۆ هەتا هەتایە بە لایلایەی فشە بخەوێنن... ئێمەش کە بە تووندی دژی فشەی حیزب و سیاسییەکانی کوردستانین و فشەو درۆکانیان بە بێ هیچ مجامەلەیەیەک ئاشکرا دەکەین، بڕیارماندا تا ٥ ساڵی داهاتوو ئەو پرۆژەیەی لای خوارەوەی گۆڕان لە لاپەڕەی پێشەوەی سایتەکەماندا دابنێین. مەبەستیشمان لەم کارە، ئەوەیە کە هەرکاتێک سەران و ئەندامانی گۆڕان لە ماوەی ئەو پێنج ساڵەی داهاتوودا سەریانکرد بە کوردستانپۆست ئینفۆدا، لوتیان بکێشێت بە بەڵێنەکانی سەردەمی هەڵبژاردنیاندا بۆ خەڵکی پارێزگای سلێمانی. خەڵکی سلێمانی مافی خۆیانە کە لە کۆتایی ٥ ساڵی داهاتوودا لەسەر جێبەجێکردن و نەکردنی یەک بەیەکی خاڵەکانی ئەم پرۆژەیە یەخەی بزووتنەوەی گۆڕان و سەرۆکی ئەم بزووتنەوەیە بگرن!.     

گۆڕان ده‌یه‌وێت رێگاوبانه‌كانی‌ سلێمانی‌ چی‌ لێ بكات؟

(سبه‌ی):

روداوه‌كانی‌ هاتوچۆ هێنده‌ زیادیكردوه‌ هه‌ندێك له‌ چاودێرانی‌ به‌ "ئه‌نفالی‌ سپی‌" ناوی‌ ده‌به‌ن، ژماره‌ی‌ ئه‌وانه‌ی‌ رۆژانه‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان به‌هۆی‌ روداوی‌ هاتوچۆوه‌ ده‌مرن تادێت زیاتر ده‌بێت.

"په‌ره‌پێدانی‌ رێگاوبانه‌كان" یه‌كێكه‌ له‌و ته‌وه‌رانه‌ی‌ كه‌ لیستی‌ (78) ی‌ گۆڕان بۆ ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ خستویه‌تییه‌ به‌رده‌م ده‌نگده‌ره‌كانی‌.

له‌م ته‌وه‌ره‌یه‌دا گۆڕان له‌ (8) خاڵدا هێڵی‌ سه‌ره‌كی‌ كاركردنی‌ خۆی‌ له‌ بواری‌ رێگه‌وبانه‌كان له‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ ده‌خاته‌ڕو كه‌ ئه‌مانه‌ن:

دوسایدكردن

دوسایدكردنی رێگه‌ی‌ نێوان سه‌رجه‌م قه‌زاكانی پارێزگای‌ سلێمانی، به‌ستنه‌وه‌یان به‌ناوه‌ندی شاری سلێمانییه‌وه‌.

میترۆ ‌و تراموه‌

دروستكردنی هێڵی‌ میترۆ و تراموه‌ی‌ له‌ناو شاری‌ سلێمانی.

قیرتاوكردن

دروستكردن و قیرتاوكردنی رێگه‌ی‌ گونده‌كانی‌ پارێزگای‌ سلێمانی.

پاركی‌ ئۆتۆمبێل

زیادكردنی پاركی‌ ئۆتۆمبێل له‌ شاری‌ سلێمانی، به‌ دروستكردنی‌ پاركی‌ ستونی‌ (باڵه‌خانه‌ی‌ به‌رز) كه‌ ته‌رخان بێت بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌، هه‌روه‌ها به‌ستنه‌وه‌ی‌ پێدانی مۆڵه‌ت به‌ بینای‌ بازرگانی به‌ مه‌رجی‌ دروستكردنی پاركی‌ ئۆتۆمبێل.

ئوتوبان‌و هێڵی‌ شه‌مه‌نده‌فه‌ر

هه‌وڵدان بۆ دروستكردنی ئۆتۆبان و هێڵی شه‌مه‌نه‌فه‌ر، له‌نێوان شاری‌ سلێمانی و شاره‌كانی تردا.

ئه‌نده‌رپاس‌و ئۆڤه‌رپاس

دوسایدكردن و نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی شه‌قه‌ماكان و دروستكردنی ئه‌نده‌رپاس و ئۆڤه‌ر پاس، له‌ناو شاری‌ سلێمانی.

پردو دیواری‌ راگرو روناكردنه‌وه‌

چاككردنی جۆری رێگه‌وبانه‌كان، به‌ باشكردنی پرد و دیواری راگر و روناككردن و ئاماژه‌دانان و...تاد.

تونێل

دروستكردنی تونێل له‌ ناوچه‌ شاخاوییه‌كانی پێنجوێن و پشده‌ر و دوكان.

دروستكردنی كارگه‌ی ئارد و سایلۆی ئه‌مباركردنی دانه‌وێڵه‌، له‌ قه‌زاكانی‌ چه‌مچه‌ماڵ، كه‌لار، سه‌یدسادق و رانیه‌.

(سبه‌ی‌) رۆژانه‌ هه‌رجارێك شیكردنه‌وه‌ بۆ ته‌وه‌رێكی‌ به‌رنامه‌ی‌ لیستی‌ (78) گۆڕان ده‌كات بۆ پارێزگاكانی‌ (هه‌ولێر- سلێمانی‌- دهۆك).

http://www.sbeiy.com/Detail.aspx?id=30655&LinkID=4

loadingگابریڵ گارسیا مارکز، نووسەری ناوداری کۆڵۆمبیایی لە تەمەنی٨٧ ساڵیدا ماڵئاوایی لە ژیانکرد

گابریڵ گارسیا مارکز، نووسەری ناوداری کۆڵۆمبیایی و وەرگری خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی لە ساڵی ١٩٨٢دا، پاش ماوەی دوو ساڵ لە نەخۆشی فەرامۆشکردن، ئەمڕۆ لە پایتەختی مەکسیک، تەمەنی ٧٨ ساڵیدا بۆ هەمیشە چاوەکانی لێکناو ماڵئاوایی لە ژیانکرد.

گابریڵ نووسەرێکی ئازادیخواز و سۆشیاڵیستی کۆڵۆمبیایی بوو کە لە ساڵی ١٩٢٧دا لە شاری هەژارنشینی ئاراکاتاکای باکوری کۆڵۆمبیا لەدایک بوو. لە ساڵی ١٩٥٨دا لەگەڵ مرسدس بارچا چووەتە ژیانی هاوسەرگیرییەوە.

 گابریڵ بە درێژایی ژیانی دەیان ڕۆمان و یاداشتی نووسیوە و بەهۆی بە ناوبانگترین ڕۆمانییەوە[ سەد ساڵ تەنهایی- ١٩٦٧] لە ساڵی ١٩٨٢دا خەڵاتی نۆبڵی پێبەخشرا. ئەم  ڕۆمانە، یەکێک بوو لە کتێبە پڕفرۆشەکان لە ئاستی جیهانیدا. ڕۆژنامەی نیۆرک تایمز لەبارەی ڕۆمانی [ سەد ساڵ تەنهایی]یەکەی گابریڵ  گارسیا مارکۆزە نووسیبووی" یەکەمین بەرهەمی ئەدەبییە کە هەموو مرۆڤایەتی دەبێت بیخوێنێتەوە".

گابریڵ گارسیا مارکز لایەنگری لە کۆمۆنیزم، شۆڕشی کوبا و فیدڵ کاسترۆ دەکرد.  لە ساڵی ١٩٨٦دا کە کتێبی " سەفەری نهێنییانەی میگن لیتین بۆ شییڵی"ی نووسی کە لەلایەن ڕژێمی دیکتاتۆری پینۆشەوە، ١٥ هەزار دانەی سوتێنرا.

 گابریڵ گارسیا مارکز، جگە لە فیدڵ کاسترۆ، لەگەڵ فرانسوا میترانی سەرۆک کۆماری پێشووی فەڕەنسادا پەیوەندییەکی دۆستانەی هەبوو. لەلایەن دەوڵەتی ئەمریکاشەوە بە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ دژایەتی دەکرا.

 گابریڵ بە نووسینی ڕۆمانەکانی، ئەدەبی جیهانی دەوڵەمەند کرد و لەدوای خۆی گەنجینەیەکی گەورەی ئەدەبی بۆ مرۆڤایەتی بەجێهێشت. ئەگەرچی گابریڵ گارسیا مارکز بەجەستە مردووە،بەڵام ئەو بۆ هەمیشە  لە دنیای ئەدەب و کڵتوری مرۆڤایەتیدا ئامادەیە و بە زیندوویی دەمێنێتەوە.  

loadingگەرمی بازاڕی هەڕاجی دروشمی بێواتاو بێکردەوە، لەبازاڕی بەرە جەژنان دەچێت/٢

لەسەروبەندی هەڵبژاردنەکانی ئەیلولی پارساڵدا بۆ تەویلەی مافیاکان، نێچیرڤان بارزانی زۆر پڕڕو و بێشەرمانە، لەبەرامبەر دەنگی خەڵکدا جاڕی پەیمان و درۆی گەورەی دەبەخشیەوە، بەوەی گەر خەڵك دەنگ بداتە پارتی، ئەوا پارتی لەڕێگەی پرۆژە یان کۆمپانیای کەپکۆوە ڕێژەیەکی دیاریکراوی داهاتی فرۆشتنی نەوت ڕاستەوخۆ دەخاتە ئەکاونتی تایبەتی هەمو خێزان و تاکێکی کوردەوە. وا خەریکە حەوت مانگ بەسەر ئەو درۆگەورانەی نەوەیەکی بارزانیدا تێدەپەڕێت، کەچی هێشتا لەگەڵ هاوپەیمانە دزەکانیتریاندا لەسەر  بەرکەوتەو پشکی دزی داهاتی نەوت ڕێکنەکەوتون. بۆیە پێویستە تەواوی خەڵکی کوردستان، تەنها لەوکاتەدا بڕوا بە ئەندامانی بنەماڵەی بارزانی بکات کە بەدەمی خۆیان هاوار بکەن و بڵێن ئێمە دزین، ئێمە مافیاین، ئێمە تیرۆرستین، ئێمە دوژمنین بەخاك و گەل، ئێمە بێمۆراڵین، ئێمە سیخوڕو خیانەتکارین، ئێمە بەکرێگیراوی ناوچەیی و نێودەوڵەتین.

ئەم چەتانە هێندە پرۆفێشناڵن لە بواری چەواشەکاری و گەوجاندندا، بەتەواوەتی خەڵکیان لەسەر ئەوە ڕاهێناوە کە هەڵسوڕاو و کاراکتەرێکی هەمیشە زیندوی سیناریۆکانیانبن. بۆخۆیان سودی زیاتر لەبەڕێکردنی کات و دروستنەکردنی حکومەت وەردەگرن، کەچی خەڵکی بەڕێپێوان لەبەرامبەر دواکەوتنی دروستکردنی حکومەتدا گەوجتر دەکەن، ئەوە لەکاتێکدا نەك بەتەنها لەبەرامبەر بێباکی دەسەڵاتی ملهوڕانەی بارزانی، نەبونی موچە، قۆرخکردنی تەواوی بازاڕ، تاڵانفرۆشی نەوت و دزینی داهاتەکەی، تێرۆرکردنی خەڵك و ئەتککردنی کۆمەڵگا لەلایەن بنەماڵەی بارزانیەوە کەسێك نقەناکات و سەرشەقام ناگرێت، بەڵکو لەتەواوی 23 ی ڕابردودا  لە7 کابینەی یەك لەدوای یەك چیان کردوە بۆخەڵك؟ تائێسات دواکەوتنی دروستکردنی کابینەی هەشت کاریگەری لەسەر ژیانی خەڵك دانابێت؟ گۆڕینی دەموچاوەکان چ گۆڕانکاریەك دەکات بەبێگۆڕینی سیستم؟ گۆڕینی دەموچاوەکان چ کاریگەریەکی هەیە بەمانەوەی دەسەڵاتی مافیای بارزانی لەترۆپکی دەسەڵاتەکاندا؟

هەندێ لە درۆ گەورەو دروشمە چەواشەکارەکانی یەکێتی و هەڵوێست و بۆچونی ئێمەش لەبەرامبەریاندا:

١. بۆ بنەبڕکردنی تێرۆر دەنگ بەیەکێتی بدە. ئێمەش دەڵێین ئەگەر مەحمود سەنگاوی لەناو مەکتەبی سیاسی یەکێتیدا نەمێنێت، كی تێرۆرتان بۆ بکات؟ بۆیە دەنگدان بە یەکێتی، دەنگدانە بەتێرۆر.

٢. دابینکردنی هەلی کار بۆ هەردو ڕەگەزی نێرومێ. ئێمەیش دەڵێین دوای ئەوەی بەعس ئاسا کۆتی کۆیلەیی لەمل دەکەن و تەزکیەی بۆ دەکەن؟!

٣. سیاسەتی یەکێتی بۆ سامانە سروشتیەکان ڕۆشنە. ئێمەیش دەڵێین بۆتەنکەرەکانی ڕیگەی باشماخ یان بۆ دانیشتن، ڕێکەوتن و کۆنتراکتی ژورە تاریکەکان؟

٤. قەرەبوکردنەوەی ناوچەڕاگوێزراوەکانی سەردەمی بەعس لەپێشینەی یەکێتیە. ئێمەش دەڵێین ئەوە خەیرە ئێستا وەبیرتان هاتوەتەوە؟ ئەی23 ساڵە بۆچی باسیشتان لێوە نەکردوە؟

٥. پلانی گونجاو دادەنێین بۆدۆزینەوەی منداڵە ونبوەکانی کارەساتی هەڵەبجە. ئێمەیش دەڵێین لەکاتێکدا خودی تاڵەبانی ئاواتی بە دوسێ هەڵەبجەیتر خواستبێت، ئێوە هەرگیز ناماقوڵی واناکەن! گەر ئەوەش درۆیەکی گەورەی نوێ نیە، لە23 ساڵی ڕابردودا پلانتان بۆ دۆزینەوەی چەند منداڵی ونبوی کارەساتی هەڵەبجە داڕشتوە؟ تائێستا چەند منداڵی ونبوی کارەساتی هەڵەبجەتان دۆزیوەتەوە؟  بۆ ئێوە چارەسەر و یارمەتی پیویستتان بۆ ئەو  بەرکەوتوانەی کەئێستا لەهەڵەبجەدا دەژین، فەراهەمکردوە تا بیر لەپلان و دۆزینەوەی ونبوەکانی کارەساتی هەڵەبجە بکەنەوە؟ وروژاندن و کردنە دروشمی ئەو بابەتە بۆ مسۆگەرکردنی دەنگی هەڵەبجەییەکان، ئابڕوچونێکی نوێ نیە بۆسەرخەرمانی مێژوی شەرمەزاری یەکێتی؟

٦. هەورامان، خورماڵ، سەیرانبەن و دۆڵەسور دەکەینە جوانترین هاوینەهەواری ناوچەکە. ئێمەش دەڵێن لە 23 ساڵی ڕابردودا کێ ڕێگری لێکردن کەئەو ناوچانە بکەنە جوانترین هاوینەهەوار؟ بۆچی  لە 23 ساڵی ڕابردودا ئەو ناوچانەتان نەکردە جوانترین هاوینەهەوار؟  یان بۆچی هەبیریشتان لینەکردوەتەوە؟ بۆئێوە زۆر خزمەتی شارەکان و خەڵکەکەیتان کردوە تا بیر لەدروستکردنی هاوینەهەوارەکان بکەنەوە؟

دەنگدان بەیەکێتی، دەنگدانە بە بالادەستی دەزگای تێرۆرستی بەناو دژەتێرۆر، دەنگدانە بە بەرقەراری دەسەڵاتی مەحمود سەنگاویەکان، دەنگدانە بەچەمانەوەی زیاتر بۆ بارزانی، دەنگدانە بەوانەی کەڕەنگی سەوزپۆشی بەهاری جوانیان لە پێشچاوی خەڵك ناشیرین کردوە.  سەران و نوێنەرانی چەتەو مافیاکانی تاڵەبانی شایانی دەنگی ئێوە نین، بۆیە نەفرەتیان لێبکەن و دەنگیان پێمەدەن.

ماویەتی ....

loadingجەنگی ساردی دووەم؛ ئۆباما لە گوێی گادا خەوتووە یان گا لە گوێ ئۆبامادا خەوتووە؟!

باراک ئۆباما لە سەفەرە ئەوروپاییەکەیدا ڕایگەیاند کە " سزادانی ڕوسیا لەسەر قەیرانی ئۆکرانیا بە مانای دەستپێکردنەوەی جەنگی سارد نییە!". ئەم لێدوانەش بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیک چو

loadingنۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان/٦

ئەگەر پێمانوابێت، وەڵامەكانی ئێمە تەواو و دوا دەركی مرۆڤایەتین، ئەوا خەریكین لە خۆمان بتێك سازدەكەین. ھەروەھا ئەگەر پێمانوابێت، ئەو سیستەمی ڕێكخست

loadingگۆڵمەز: حەمە تۆفیق ڕەحیمیش وەک ساکشڤیڵی سەرۆکی پێشووی جۆرجیا تەبەخوریکرد!

هەتا ووشەی قۆڕی "تبخر"ی عەرەبیم لەبەرکرد، دەرزەنێک شەپازڵەم بەدەستی ئەو مامۆستە بێ دینەی زمانی عەرەبیمان خوارد. ئەو غەزەبە دەتگوت دەستی ئاسنی تێدایە، هەر شەپەزڵەیەک کە لێیدەدام، پاش ٢٠ دەق

loadingقەیرانی ئۆکرانیا؛ دووڕوویی ئەمریکاو ئەوروپا لە مامەڵەکردن لەگەڵ ڕێکەوتننامە نێودەوڵەتییەکاندا

لەژێر سایەی ململانێی سەرمایەداری ئیمریالیستی ئەمریکا، ئەوروپا، ڕوسیا و چین لەسەر داگیرکردنی بازاڕ و سەرچاوە سروشتییەکانی وڵاتانی جیهانی سێیەم، سیستەمی سیاسیی نێودەوڵەتی ئەمڕۆ لەبەریەک هەڵو

loadingڕۆژی ڕاستگۆیی

دڵنیام بەشێکی زۆر لە ئێمەمانان بە هۆی ١ ئەپریل (نیسان) توشی هەندێ گاڵتەو کڵاولەسەرنان بووین بە هۆی دروست کردنی هەواڵی ساختەو لە خشتە بردن ..هتد . بەشێکی زۆر لە سایتە کوردیەکانیش هەواڵی لەم

loadingخۆت فریو مەدە؛ باشترین سزای دەسەڵات و حیزبەکان نەچوونە بەردەم سندوقەکانی دەنگدانە!

حیزبەکان بە ڕەنگی جیاوازیانەوە، بە دروشمی بریقەداریانەوە و بە کاندیدە جیاوازییەکانیانەوە، هەموویان کۆمپانیاو دوکانێکن بۆ کۆکردنەوەی سەرمایە و قازانجی ماددی ژمارەیەک بنەماڵە، خێزان، یان دەس

loadingتا هونەرمەندە هەژارەکان خۆیان بفرۆشن زەنگینەکان هەر دەیانکڕن!

زۆرن ئەو هونەرمەندانەی لە تێکڕای رشتە هونەرییەکان (مۆسیقا و گۆڕانی و سەما و شێوەکاریی و نیگارکێشیی و وێنەگرتن و کاریکاتێر و دیزاین و نەخشەسازیی و شانۆ و نواندن و فیلمی تەلەفزیۆنیی و سینەما

loadingبەرزو پیرۆزبێت یادو خەباتى نەپساوەى حزبى ئایندەى کوردستان

لە (4/4/2014)دا ، (2)ساڵ بەسەر ئەو مۆڵەتە فەرمیەدا تێدەپەڕێت کە ناچارکراین بەناوێکى تازە (حزبى ئایندەى کوردستان) درێژە بەخەبات و تێکۆشانى چەندین ساڵەى خۆمان بدەین، لەگەڵ ئەمەشدا (حزبى ئاین

img

ئەم پرۆژەیەی گۆڕان بۆ شاری سلیمانی تا ٥ ساڵی داهاتوو لە لاپەڕەی پێشەوەی سایتەکەماندا دەمێنێتەوە!



لانی کەم حەمە تۆفیق ڕەحیم دز و گەندەڵ نەبوو؛ کەچی نەوشیروان دزو گەندەڵێکی خستە جێگاکەی!


دزە گەورەکەی گۆڕان، بە تەلەفۆنێکی نەوشیروان دۆسیەی گەندەڵییەکانی دیزە بەدەرخۆنەکرا!


 خۆت فریو مەدە؛ باشترین سزای دەسەڵات و حیزبەکان نەچوونە بەردەم سندوقەکانی دەنگدانە!



بۆ نێچیرڤان بارزانی:سیستەمی تەندروستی بەتەنها شکستی نەخواردووە.. سیستەمی ژیان شکستی خوارددووە


٢٢ساڵە بە خۆیان دەڵێن حکومەت؛ موچەی مانگێکیشیان پێدابین ناکرێت!


  نەوشیروان مستەفا:لە دانوستانەکانی خڕی ناوزەنگەوە بۆ دانوستانەکانی هەولێر


بارزانی، تاڵەبانی و نەوشیروان: ٥٠ ساڵ لە تیرۆر


  بەچ شێوازێک باندی تیرۆریستی بارزانی دوو ئەندامی سەرکردایەرتی"پەیەدەو پکک"ی تیرۆرکرد؟


خیانەتی مەسعود بارزانی، دووڕوویی ئۆپۆزسیۆن و سێ ڕوویی یەکێتی




نەوشیروان مستەفا لە دوو توێی نهێنییەکاندا

بەشەکانی ١  ٢  ٣  ٤




arrowبزووتنەوەی گۆڕان لە دەروازەی میتدۆلۆژییەکی دیکەوە

  کۆمۆنیسته‌کانی دوو سه‌ده‌؛ له‌ قوربانییه‌وه‌ بۆ جه‌للاد

دەوڵەت؛ بابەتێک بۆ گفتوگۆ لەنێوان مارکسییەکان و ئانارکیستەکانی کوردستاندا

 ئیخوان المسلمین خەنجەری ژەهراوی دەستی ئیمپریالیزم بۆ لێدان لە دڵی شۆڕشی عەرەبی

ئایا جیاکردنه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت بەسه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی سێكیولار بداته‌ده‌ست؟

بۆچی ئازادیخوازه‌کان دژی پیرۆزکردنی شته‌کان ده‌جه‌نگن؟


arrowشۆڕش دەستی پێکردووە،چی بکرێت؟!

arrowشۆڕش له‌باربرا؛ ده‌بێت چی بکرێت ؟

نهێنییەکانی پشت پەردەی تیرۆرکردنی کوڕی ساڵح موسلیم و ئەندامی سەرکردایەتی پەیەدەو پ ک ک بە فەرمانی بارزانی ئاشکرابوو!


هێنری کیسنجێر : جەنگی جیهانی سێیەم نەخشەی بۆداڕێژراوە و کەسانێک دەنگی تەپڵی جەنگ نابیستن، ئەوانە کەڕن !