هه‌واڵ
ڕاپۆرتی تایبه‌ت
سیاسه‌ت
‌‌‌ئابووری
‌فه‌لسه‌فه‌
تیۆری‌
‌ته‌نز‌
ئه‌ده‌ب و هونه‌ر
‌‌‌زانست و ته‌کنه‌ڵۆژیا‌
ده‌سه‌ڵات ‌‌
ئۆپۆزسیۆن
ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ‌
‌مقالات عربیة
‌مقالات فارسی‌‌
‌ ‌English articles
‌وه‌رگێڕان ‌
‌کتێبخانه‌
‌فەرهاد فەرج ئەمین ‌
‌‌
<May 2016>
SuMoTuWeThFrSa
24252627282930
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930311234



هەمووتان "بەعس" ین


 ئەم پرۆژەیەی گۆڕان بۆ شاری سلیمانی تا ٥ ساڵی داهاتوو لە لاپەڕەی پێشەوەی سایتەکەماندا دەمێنێتەوە!


پشکی نەوشیروان مستەفا و سەرکەوتی کوبە لە ئازادکردنی تاوانبار" تاریق ڕەمەزان"دا


میتۆدی" بەعسناسی " و " کۆمەڵناسی " بەختیار عەلی لە ژێر چەند سەرنجی ڕەخنەگرانەدا


  ژنی دیکتاتۆرە عەرەبەکان خەریکی چین؟


 پێی یەکێتی ئەوروپا لەسەر مینی "ڕاست" و "چەپ"؛ داڕمانی یەکێتی ئەوروپا تراژیدیای سەدەی بیست و یەکەم دەبێت!


 داڕمانی یۆرۆ، داڕمانی یەکێتی ئەوروپا


٢١ساڵ بەدوای ڕاپەڕیندا؛ یادێک لە بزووتنەوەی شوراکان


 کارڵ مارکس له‌ نێوان ڕوخانی دیواری به‌رلین و داڕمانی ۆاڵ ستریتدا

ئاوڕێک لە کۆمۆنەی پاریس

loadingتورکیا یاری بە ئاگرکرد؛ ڕوسیا گەمەکەی بەدیوێکی تردا گۆڕی!

ڕوسەکان لە سیاسەتدا ئەوەندەی کە پراگماتیستن، نیو ئەوەندە زۆر بڵەیی ناکەن و هات و هاواری ڕاگەیاندن بەڕێ ناخەن. ڕوسەکان ڕووداو و هەلی بچووک دەقۆزنەوە تا ستراتیژییەکی گەورەتری پێ بەدیبهێنن.

سیاسەتمەتدارانی ڕوسەکان حەز بە دوژمنایەتی ناکەن لەگەڵ ئەوان دیکەدا، بەڵام دوژمنایەتیکردنیشیان یاریکردنە بە ئاگر. ئەوان توانایییە جۆراوجۆرەکانی دوژمنەکانیان بە ووردی دەخوێننەوەو پاشان گورزی پشتشکێنی خۆیانی لێدەدەن.

زۆر ناگەڕێینەوە بۆ دواوە لە مێژووی ئیمپراتۆرییە جۆراوجۆرەکانی ڕوسیادا و تەنها ئاماژەیەکی سەرپێی بە کێشەی نێوان جۆرجیا و ڕوسیا و ڕوسیا و ئۆکرانیا دەکەین. ساکشڤلی سەرۆکی جۆرجیا بە هاندانی ئەمریکا و ناتۆ دەستیکرد بە دوژمنایەتی ڕوسیا، بەڵام ڕوسیا بە بێدەنگی دوو پارچە زەوی گرنگی لە جۆرجیا کردەوە و ساکشڤلیشی لەسەر شانۆی سیاسەت لە جۆرجیا سڕییەوە.

هەروەتر، بە هاندانی ناتۆ، فاشیستەکانی ئۆکرانیا ڤیکتۆر یانۆکۆڤیجی سەرۆک کۆماری پەیڕەو ڕوسیان بە پارەو کۆمەکی سیاسیی و میدیای یەکێتی ئەوروپا و ئەمریکا لە دەسەڵات هێنایە خوارەوە. لەکاتی ڕوداوەکانی مەیدانی کییڤی پایتەختی ئۆکرانیادا هەموو جیهان هەستیدەکرد کە دەوڵەتی ڕوسیا تەنها تەماشاکەرێکی بێدەسەڵاتی ڕوخانی یانۆکۆڤیچە، بەڵام سەرلەبەیانییەک کە سەرانی ناتۆ و ئەمریکا لەخەوهەستان، بینیان کە ڕوسیای پوتین " دوورگەی کریمیا"ی لە ئۆکرانیا داماڵیوە!. دوای دابڕینی دروگەی کریمیا، سیاسەتمەدارانی کرملین بەوەشەوە نەوەستان و ڕێک ئۆکرانیانکرد بە دوو بەشەوە و بەشی ڕۆژهەڵاتەکەیان خستە ژێر دەستی ڕوس زمانەکانی ئۆکرانیاوە!.

لە سیناریۆی داعش و پلانی ئەمریکا و یەکێتی ئەوروپادا بۆ ڕوخاندنی ڕژێمی ئەسەد، ڕوسەکان بە بێدەنگی و تەنها لەڕێگای هوشداری ئەفسەرێکی دوو ئەستێرەیانەوە لەبەغدا، بە سەفارەتی ئەمریکایان راگەیاند کە تا دوو کاتژمێری دیکە بۆمبارانی داعش دەستپێدەکەین. ڕێک بە دوای دوو کاتژمێرەکە لە هوشداری ئەفسەرە ڕوسییەکە بەسەفارەتی ئەمریکا لە بەغدا، بۆمبارانەکانی هێزی ئاسمانی ڕوسیا لەژی تیرۆریستەکانی النصرە و داعش و ئەوانی دیکە دەستیپێکرد!.

هاتنە مەیدانی ڕوسیا لە جەنگ و قەیرانی سوریادا، لەکات وساتیکی گونجاودا بوو؛ لەلایەک ئۆردوغان ئاوارە سورییەکانی بەسەر ئەوروپادا باراند بوو، لەلایەکی دیکەوە هەم تورکیا و هەم یەکێتی ئەوروپا و ئەمریکا دەیانویست قەیرانی مرۆیی ئاوارەکانی سوریا بکەنە بیانوییەک بۆ دروستکردنی ناوچەیەکی دژە فڕین بەمەبەستی ڕێکخستنی گروپە تیرۆریستەکانی سوریا بۆ ڕوخاندنی ڕژێمی ئەسەد، بەڵام ڕوسیا هەلەکەی قۆستەوە بۆ لەشکرکێشی خۆی بۆ سوریا. بنکە سەربازییەکانی بەندەری طرطوس و لائزقییەی پڕ لە فرۆکەو چەکی پێشکەوتووانە خۆیکرد. بیانوی ڕوسیا لەو لەشکرکێشییە بۆ سەر خاکی سوریا لێدانی داعش بوو، بەڵام لێدانی داعش بۆ کرملین تەنها بیانوییەک بوو کە سەدان سەرەداوی تاکتیکی و ستراتیژی درێژماوەی ڕوسیای لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و لە جیهاندا پێوەبەسترابووەوە.

ڕوسیا بە بیانوی شەڕی داعشەوە، دەستی ئۆردوغان و ناتۆی لەسوریادا لەپشتەوە بەستەوە. ئەمریکاو یەکیتی ئەوروپا کاتێک لەوە تێگەیشتن کە ڕوسیا لە قەیرانی سوریادا تووشی سەرگێژەیکردوون و بەتەوای غافڵگیریکردوون، ئینجا دەستیاندایە بزواندن و هاندانی گێلە پیاوێکی وەک ئۆردوغان بەرامبەر بە ڕوسیا.

ئۆردوغان کە دەبەنگترین پیاوی سیاستە لە مێژووی هاوچەرخی تورکیادا، بە غروریەتی نیوعوسمانیانەوە کەوتە بەرامبەر ڕوسیاوە. ئەو هوشداری تووندی یەک بەدوای یەکی بە ڕوسیا دەدا و تا سەرئەنجام گۆڵمەزی خستنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی جۆری سو ٢٤ ڕوسی بەڕێخست. ڕوسەکان وەک پیشەی هەمیشەییان، ئەم دوژمنکارییەی ڕەقیبێکی گەمژەی خۆیان قۆستەوە بۆ گەمەیەکی گەورەتر تا چارەنووسی ئۆردوغان و دەوڵەتەکەی بەهەمان چارەنووسی ساکشڤلی سەرۆکی جۆرجیاو فاشیستەکانی ئۆکرانیا بگەیەنن!.

بەپێی یاساکانی جەنگ، خستنە خوارەوەی فڕۆکەیەکی جەنگی، ڕاگەیاندنی جەنگە بەرامبەر بەویتر. ئەو کاتەی بە فەرمانی ئۆردوغان و بە ئاگاداری ئەمریکاو ناتۆ، فڕۆکە سو ٢٤ ڕوسیەکە خرایە خوارەوە، سەرانی کرملین ئەمەیان بەڕاگەیاندنی جەنگ لەدژی ڕوسیا چواند!. ئەو ڕووداوە چەند سەرەداوێکی لە تاکتیک و ستراتیژی هەزار سەرەی کرملین لەقەیرانی سوریادا ئاشکراکرد:

١- هێنانی موشەکی S400 بۆ کۆنترۆڵکردنی ئاسمانی سوریاو پوچەڵکردنەوەی پلانی ناوچەی دژەفڕینی تورکیاو ناتۆ لە سوریا لەڕێگای ئەو جۆرە موشەکەوە.

٢- ئاشکراکردنی بە بەڵگەی پەیوەندی نێوان داعش و دەولەتی ئۆردوغان لە کڕین و فرۆشتنی نەوتدا.

٣- هێینانی پێشکەوتورین فڕۆکە جەنگییەکان بۆ سوریا و هێزنواند بەرامبەر بە ناتۆ، یان لەڕاستیدا ئامادەکاری تەواو بەرامبەر بە هەر جموجوڵێکی ناتۆ لە قەیرانی نێوان تورکیاو ڕوسیا، کە وەک بەشێک لە قەیرانی گشتی سوریا دەردەکەویتەوە.

٤- پێناسەکردنەوەی ڕۆڵی ڕوسیا وەک زلهێزێکی ئیمپریالیستی لە کێشە ناوچەیی و جیهیانییەکاندا و سەپاندنی هژمونی خۆی بەسەر ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

٥-  ئاشکراکردنی درۆی شەڕی دژی داعشی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی بۆ بیروڕای گشتی جیهان.

قەیرانی تورکیا و ڕوسیا بەروە کوێ؟

دوای خستنە خوارەوەی فڕۆکە جەنگییە ڕوسییەکە، هیچ نەرمییەک لە سیاسەتی سەرانی کرملیندا بە رامبەر بە دەوڵەتی ئۆردوغان نابینرێنێت.

خودی ئۆردوغان و سەرانی دیکەی دەوڵەتەکەی چەندین لێدوانی ناکۆک و دژبەیەکیانداوە لەسەر خستنەخوارەوەی فڕۆکە جەنگییەکەی ڕوسیا، بەڵام هیچ یەکێکیان نەیتوانیوە سەرانی کرملین بەرامبەر سوڵتان و دەوڵەتەکەی هێور بکاتەوە.

بە دوای خستنە خوارەوەی فڕۆکە جەنگییەکەی ڕوسیادا، قەیرانی پەیوەندییەکانی تورکیا و ڕوسیا چووەتە قۆناغێکی ئاڵۆزترەوە. چەند گەمارۆیەکی ئابوریی لەلایەن مۆسکۆوە سەپێنرا بەسەر ئەنقەرەدا. پلانی دەوڵەتەکەی پوتین ئەوەیە کە چوارچێوەی گەمارۆکان فراوانتر بکاتەوە دژی دەوڵەتەکەی ئۆردوغان. ئەگەرچی تا ئێستا گەمارۆی غازی نەخستووەتە سەر تورکیا، بەڵام ڕوسەکان ئامادەن زیانێکی ئابوریی گەورە تەحمەول بکەن بۆ قازانجێکی چەند قات گەورەتر لەو زیانەی کە بەشێوەیەکی کاتی لەخۆیانی دەدەن. بۆیە بڕینی غاز لە تورکیا لەلایەن ڕوسیاوە لە خانەی مەحالدا نییە و ئەگەرێکی پێشبینیکراوە. بڕینی غاز لە تورکیا، دەبێتە یەکێک لە تراژیدیا ئابورییەکانی دەوڵەتەکەی ئۆردوغان، بەڵام هێشتا بڕینی غاز سەرەتای قەیرانەکە دەبێت لە پەیوەندی نیوان تورکیاو ڕوسیادا.

سەرانی کرملین بەو ئەنجامە گەیشتوون کە نەک گەمارۆ ئابوریی و ئێنرجییەکان بەس نین بۆ پەڕوباڵکردنی بەرزەفڕەییە ناوچەییەکانی دەوڵەتی نیوعوسمانییەکانی ئەنقەرەو ئۆردوغان، بەڵکو ئەوان گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە نیوعوسمانییەکانی تورکیا لەهەر مەترسییەکی دیکە مەترسیترن بەسەر بەرژەوەندییەکان و ئاسایشی نەتەوەیی و جیهانی ڕوسیاوە. بۆیە ناچاردەبن هەلی خستنەخوارەوەی فڕۆکە جەنگییەکەیان تا ئەو ئاستە بقۆزنەوە کە نەک دەوڵەتی ئۆردوغانی پێبڕوخێنن، بەڵکو تورکیاش بە هەمان چارەنووسی ئۆکرانیاو جۆرجیا بگەیەنن و دەستی ناتۆ لە ناوچەکەدا بەرامبەر بە ڕوسیا ببڕنەوە.

لەڕوانگەی بەرژەوەندییە جۆراوجۆرە ناوچەییەکان و لەڕوانگەی ئاسایشی نەتەوەیی ڕوسیاوە، دەوڵەتی ئۆردوغان مەحکومە بە ڕوخان و خاکی تورکیاش یەکسانە بە پارچە پارچەبوون. کرملین قەیرانەکەی ئێستای لە گەڵ دەوڵەتی ئۆردوغاندا تا ئەو دوو ئاستە درێژە پێدەدات، بەڵام ئەمە پرۆسەیەکی خوێناوی درێژماوە دەبێت کە کۆتاییەکەی بۆ هیچ لایەک دیار نییە. هاتنە ناوەی ناتۆ بۆ ناو ئەم پرۆسە درێژخایەنە لە وێرانکردنی تورکیا لەسەر دەستی ڕوسیادا، بە جەنگێکی ئەتۆمی جیهانی وێرانکەر کۆتایی دێت، بەڵام پێشبینی ئێمە ئەوەیە کە ناتۆ وەک ماشینێکی جەنگی بە سەدان کەموکوری و کێشەوە توانای وەستاندنی ئەو پرۆسیە نابێت کە ڕوسیا بۆ ڕوخاندنی دەوڵەتەکەی ئۆردوغان و لەبەریەکهەڵوەشانەوەی یەکپارچەیی خاکی تورکیا دەستیپێکردووە. ڕوسیا لەم ستراتیژییەتەدا شکست ناخوات، چونکە ڕەقیبەکانی ئەو[ ئەندامانی ناتۆ] لە مێشکی ئۆردوغان و ئۆغڵو لاوازتر و نەخۆشترن بەرامبەر ماشینی جەنگی ڕوسیا!.

loadingئایا تیرۆریزم هه‌ڕه‌شه‌یه‌ بۆ سه‌ر ده‌وڵه‌ت؟

‌‌هێڕشه‌ خۆکوژییه‌کانی ئه‌م دواییه‌ی داعش بۆ سه‌ر پاریس، کوشتنی130  که‌س و بریندارککردنی 358 که‌س که‌ له‌ ناویاندا ‌ زیاتر له‌ 30 که‌سیان تا ئێستاش له‌ژێر مه‌ترسی مردندان، جارێکی دیکه‌ خه‌ته‌ری داعش و سه‌رجه‌می گروپه‌ تیرۆریسته‌کانی دیکه‌ی وه‌کو تالیبان و ئه‌لقاعیده‌ و بۆکوحه‌رامی، نوێکرده‌وه‌ .  ‌ پاش دوو هێڕشه‌که‌ی  داعش له‌ پاریس-دا و  ئه‌وه‌ی به‌لجیکاش، دیسانه‌وه‌ ئه‌وه‌یان سه‌لماند که‌ شوێنێك  له‌م ئه‌وروپایه‌دا نییه‌ که‌ پارێزراو و سه‌لامه‌ت بێت له‌ ده‌ست ئه‌وان .

هاوکاتیش حکومه‌ت و ده‌وڵه‌ته‌کانی ئه‌وروپا و ده‌ره‌وه‌ی ئه‌وروپا ‌ له‌ هاوکاریکردنی یه‌کدی و یه‌ککه‌وتنیان له‌ بواره‌کانی ئاڵوگۆڕکردنی زانیاری و کاری سیخوڕییانه‌ له‌سه‌ر گرۆپه‌ تیرۆر یسته‌کان و خه‌ڵکانی دیکه‌ش، زیاتر نزیککرده‌وه‌ .  ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ ده‌رگه‌داخستن به‌ ڕووی کۆچکه‌ران و په‌نابه‌راندا، هاوکاتیش  سه‌ربه‌ستی و ئازادییه‌کان و مافی مرۆڤی دانیشتوی وڵاته‌کانیش، که‌متر ده‌کاته‌وه‌ .

گه‌ر چاوێك به‌ مێژوی زۆر نزیکی کاری تیررۆیستانه‌دا که‌ له‌ سێبته‌مبه‌ری ساڵی 2001 دا له‌ هێڕشی‌ سه‌ر تاوه‌ره‌کانی ئه‌مه‌ریکا له‌ سه‌رده‌ستی ڕێکخراوی ئه‌لقاعیده‌دا دژی هاووڵاتیانی ئه‌مه‌ریکا، بگێڕین، تاکو ئه‌مه‌ی ئه‌م دواییه‌ی پاریس و مالی و میسر، هه‌ر هه‌مویان دژی خه‌ڵك بوون نه‌ك دژی ده‌وڵه‌ت و سیسته‌مه‌که‌ .  ته‌نانه‌ت تا ئێستاش ئه‌وه‌ی که‌ زانراوه‌ نه‌ جێنڕاڵێکی سه‌ربازی ، نه‌ سه‌رۆکێکی پۆلیس ، نه‌ به‌ڕێوه‌به‌ری کۆمپانیایه‌کی گه‌وره‌ نه‌ سیخوڕێکی پله‌داری سه‌ر به‌ ده‌زگه‌ سیخوڕییه‌کان و نه‌ کاربه‌ده‌ستێکی حکومی -  گه‌رچی من خۆزگه‌ بۆ ئه‌وه‌ ناخوازم-  نه‌بوونه‌ته‌ قوربانی ئه‌م کاره‌ تیرۆرانه‌.    ئه‌مه‌ نه‌ك هه‌ر له‌ ئه‌مه‌ریکا و  ئه‌وروپا ، به‌ڵکو له‌ عێراق و ئه‌فغانستان و پاکستان و لیبیا و نه‌یجیریا و کینیا و مالی و بالی و بانکۆك و میسر و ئه‌نده‌نوسیا و  لوبنان و فه‌له‌ستین و ئیسرائیل و تورکیا و سوریاش، به‌ ده‌گمه‌ن ڕێکه‌وتووه‌ که‌ که‌سێکی به‌رپرسی حکومی یا پله‌داری ده‌وڵه‌تی به‌رکه‌وتبێت.  هه‌میشه‌ قوربانییه‌کانی ده‌ستی ئه‌م کاره‌ دڕه‌ندانانه‌‌ خه‌ڵکانی ئاسایی وڵات بوون و زیاتریش له‌وانه‌ که‌سانێك بوون که‌ باری کۆمه‌ڵایه‌تی و بژێوییان زۆر خراپ بووه‌ ، یا منداڵ و ئافره‌ت و پیر و په‌ککه‌وته‌ بوون.

ڕۆڵی میدیا و سیاسییه‌کانیش هه‌ر وه‌کو هه‌میشه‌ کاریگه‌رانه‌یه‌ له‌ ئاوه‌ژوکردنه‌وه‌ی ڕاستییه‌کان و شێواندنیاندا .  ئیستاش به‌ شه‌ڕی "ئێمه‌ و ئه‌وان" به‌یه‌کدادانی که‌ڵچه‌ر و ئاینه‌کان" دژ به‌ " شێوه‌ و شێوازی ژیانمان" " کینه‌و به‌غیلیبردن پێمان" " شه‌ڕی نێوان جه‌هاله‌ت و  مۆدێرین" ، به‌ ئیمه‌ی ده‌ناسێنن .  هه‌رگیز  په‌نجه‌ی ڕاستی  ناخه‌نه‌‌ سه‌ر  هۆکاره‌کانی ڕودانی ڕوداوه‌کان ، هه‌رگیز باس له‌ تیرۆری ده‌وڵه‌ت به‌رامببه‌ر هاووڵاتیانی خۆی  و له‌‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵاته‌که‌شی ناکه‌ن چجای ئه‌وه‌ی که‌ ده‌وڵه‌تێك به‌ تیرۆریست یا لانیکه‌م به‌ سپۆنسه‌ری تیرۆریست، ناوبه‌رن.

ده‌وڵه‌ت و بانق و کۆمپانیا گه‌وره‌کان و که‌نیسه‌ و مزگه‌وت له‌ته‌ك میدیادا، سه‌روقونی یه‌کدین و هێزه‌ تاریکه‌کانن له‌ پاراستنی ئه‌م  سیسته‌مه‌دا.   میدیا و هه‌مو ئه‌و هێزه‌ تاریکانه‌   حه‌قیقه‌تی زه‌مینه‌ و  ژینگه‌ی له‌ دایکبوون و گه‌شه‌کردنی تیرۆریزم ، به‌ عه‌مدی فه‌رامۆش ده‌که‌ن، به‌ قارچکه‌ دوومه‌ڵانێکی ده‌زانن که‌ له‌ خۆیه‌وه‌ هه‌ڵتۆقیبێت و گه‌وره‌ بووبێت ، سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا و  ڕوسیا و وڵاتانی ئه‌وروپا و  وڵاتانی دیکه‌ی وه‌کو که‌نه‌‌دا  و ئۆسترالیا و داگیرکردنی وڵاتان و لێدانیان له‌ وڵاتانی ئیسلامی و لابه‌لانه‌کردنه‌وه‌ی کێشه‌ی فه‌له‌ستین و  هاندانی دین و  یارمه‌تیدانی کردنه‌وه‌ی سه‌ده‌ها  مه‌دره‌سه و حوجره‌ ،‌ بێ سه‌رپه‌رشتیکردنیان  له‌ ته‌ك سه‌ده‌ها  یاسا و دادگای شه‌ریعه‌ و  مۆدیره‌نایزنه‌کردنی قورئان و گه‌لێكی دیکه‌ له‌مانه،‌ لای ئه‌مان هه‌موویان و هه‌تا سیاسییه‌کانیش ، له‌م بارودۆخه‌ی که‌ بۆیان خولقاندوین هۆکارێك نین.

سه‌رجه‌می ڕووداوه‌کان به‌ به‌ڵگه‌وه‌ ئه‌وه‌مان نیشانده‌دن که‌ لانیکه‌م میدیا له‌ دوو حاڵه‌تدا ڕاستییه‌کان ناڵێت .  یه‌که‌م: تیرۆری ئیسلامی ده‌سه‌ڵاتخواز به‌ گشتی نه‌ دژی که‌ڵجه‌ره‌ و نه‌ به‌و ڕاده‌یه‌ دژی دینه‌کان و هه‌ڵگرانی دینه‌کانی دیکه‌ن ئه‌وه‌نده‌ی که‌ دژی مه‌زهه‌بی شیعه‌ و ئێزیدییه‌کانن ، که‌ له‌ کاتێکدا شیعه‌ لقێکی دیکه‌ی ئاینی ئیسلامه‌.   ڕووداوه‌کان  ئه‌وه‌ نیشانده‌ده‌ن ‌ ئه‌وه‌ندی که‌ ئه‌وان دووژمنایه‌تی ‌ خه‌ڵکانی سونه‌ و شیعه‌ و ئێزیدی ده‌که‌ن، ئه‌وه‌ند دووژمنایه‌تی دین و که‌سانی  مه‌سیحیی  و جوله‌که‌ و دینه‌کانی دیکه‌ ناکه‌ن.   دووهه‌م:  هانده‌ری  ( مۆتیڤی) ئیسلامی ده‌سه‌ڵاتخواز له‌ کوشتن و بڕینی هاووڵاتیانی وڵاتانیی ئیسلامی ته‌نها بۆ گرتنه‌ ده‌ستی ده‌سه‌ڵاته‌،  به‌ڵام هانده‌ری ئه‌وان له‌ کوشتن و بڕینی دانیشتوانی ئه‌وروپا و ئه‌وروپییه‌کان له‌ وڵاتانی ئیسلامیدا، ته‌نها ڕۆحی تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌یه‌ .  باشترین به‌ڵگه‌ی ئه‌م دواییه‌ش ‌ خستنه‌خواره‌وه‌ی ته‌یاره‌ ئه‌هلییه‌که‌ی ڕوسیایه‌.  ته‌قانه‌وه‌و کوشتنی خه‌ڵکانی بێتاوان له‌ ئه‌مه‌ریکا و فه‌ره‌نسا و ئیسپانیا و بریتانیا، دانی باجی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی حکومه‌ته‌کانیانه‌ نه‌ شتێکی دیکه‌ .  بۆ نموونه‌ له‌ کاره‌ تیرۆره‌که‌ی ئه‌م دواییه‌ی پاریس-دا بکوژه‌کان، له‌کاتی ته‌قه‌کردندا له‌گه‌ڵ هاواری ئه‌ڵاهو ئه‌کبه‌ردا هاواریان ده‌کرد " ئێوه‌ له‌ سوریا چیده‌که‌ن؟ ئێستا ئێوه‌ باجه‌که‌ی ده‌ده‌ن"  ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ به‌ڵگه‌یه‌کی دیکه‌ که‌ تا ئیستا خۆشبه‌ختانه‌ ئه‌و وڵاتانه‌ی که‌ ڕۆڵی سه‌ره‌کییان له‌ به‌ڕێکردنی هه‌مان سیاسه‌تی ئه‌مه‌ریکاو ئه‌وانه‌ی تردا، نییه‌، کاره‌ساتی تیرۆریستانه‌ ڕوینه‌داوه‌.    

گه‌ڕانه‌وه‌یه‌کی خێرا به‌ مێژوی تیرۆردا ئه‌و ڕاستتیه‌ پشتڕاستده‌کاته‌وه‌ که‌ گروپ و ڕێکخراوه‌ تیرۆریسته‌کان سیسته‌مه‌که‌ و ده‌وڵه‌ته‌کانی به‌هیزتر ده‌که‌ن و ئه‌مانیش به‌ده‌وری خۆیان له‌  کوشتن و بڕێن و کاری تیرۆریانه‌دا ئه‌وان به‌هێزده‌که‌ن،  ئیدی هه‌ردوولایان ته‌و‌اوکه‌ری یا ته‌واوکاری یه‌کترین و کار و چالاکی هه‌ردوولاشیان لاوازکردن و بێ تواناکردنی بزوتنه‌وه‌‌ی خه‌ڵکییه‌ و له‌ به‌رامبه‌ریشیدا  سیسته‌مه‌که‌ و سه‌رجه‌می ده‌زگه‌کانی وه‌کو ده‌وڵه‌ت و ئه‌وانی دیکه‌ی به‌هێزتر و  پته‌وتر ده‌کات تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی که‌ ده‌زگه‌ سیخوڕییه‌کان و پۆلیسسیه‌کان لای خه‌ڵکی خۆشه‌ویستده‌کات و  ڕۆحی ڕایسیزم و فاشیزم ناشیوناڵیزم به‌هێزتر ده‌کات و قه‌واره‌ی ڕێکخراوه‌کانیشیان قه‌به‌تر ده‌کات.‌ به‌گوێره‌ی پوڵی ڕادوێیه‌کی فه‌ره‌نسی که‌ له‌ هه‌فته‌ی پێشودا کراوه‌ له‌ سه‌دا 84 خه‌ڵکی ئاماده‌ن کۆنترۆڵی زیاتر هه‌بێت و   مافه‌کانیان سنورداربکرێت ئه‌وه‌نده‌ی که‌ زه‌مانه‌تی پاراستن و سه‌لامه‌تییان بکرێت.  ئه‌مه‌ش باشترین نمونه‌یه‌که‌ بۆ کاردانه‌وه‌ی تیرۆر  له‌سه‌ر  هاووڵاتیانی فه‌ره‌نسا  که‌ چۆن خه‌ڵکانی فه‌ره‌نسی که‌وتونه‌ته‌‌ نێو ئه‌و داوه‌ی که‌ ده‌وڵه‌ت بۆی داناون.

گروپه‌ ئیسلامییه‌ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌کان هه‌میشه‌ تیرۆریان وه‌کو ئامراز و پاگه‌نده‌یه‌ك بۆ هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی خه‌ڵکانی هه‌ژار و جه‌ماوه‌رییکردنی خۆیان  به‌ قۆستنه‌وه‌ی کاردانه‌وه‌کانی ده‌وڵه‌ته‌کان بۆ سه‌ر  خۆیان و وڵاتانی ئیسلامی، به‌کارهێناوه‌، له‌ جه‌مسه‌ره‌که‌ی ئه‌مسه‌ریشه‌وه‌  ده‌وڵه‌ت و حکومته‌کانیان به‌ دیمۆکرات و دیکتاتۆریانه‌وه‌ ،کاری تیرۆریستانه‌ی ئه‌وانیان وه‌کو  ڕه‌خسانی ده‌رفه‌ت و هه‌لێك بۆ ‌خۆیان قۆستۆته‌وه‌ له‌ به‌گه‌ڕخستنی پلانه‌کانیان، له‌ ده‌رکردنی جۆره‌ها یاسا به‌ پاساوی پاراستنی گیانی هاووڵاتیان و سه‌لامه‌تییان  له‌ژێر ناوی یاسای دژه‌  تیرۆر و تیرۆریست ، که‌ یاساکان شتێك نین جگه‌ له‌ هێنانه‌وه‌یه‌کی ئازادی و مافه‌کانی هاووڵاتانیان و چالاکییه‌کانیاندا دژی سیسته‌مه‌که‌ و ده‌وڵه‌ته‌کانی.

له‌و وڵاتانه‌ی که‌ تیرۆر ده‌کرێت، هاووڵاتیانی  له‌ دوولاوه‌ باجه‌که‌ی ده‌ده‌ن یه‌که‌میان که‌ کوشتن و له‌ناوبردنیانه‌.  دووهه‌میان، ته‌سكکردنه‌وه‌ی ئازادی و سه‌ربه‌ستییه‌کانیانه‌ .  له‌ حاڵی حازردا له‌ فه‌ره‌نسا سه‌رباری ئه‌و کۆست و خه‌ساره‌ ڕۆحییه‌ گه‌وره‌یه‌ی که‌ له‌ خه‌ڵکی که‌وتووه‌ ، ده‌وڵه‌ت له‌ سه‌ره‌تادا حاڵه‌تی ته‌واری له‌سه‌ر ئاستی فه‌ره‌نسا تا ڕۆژی 5شه‌مه‌، 19/11 بڕیاردا .  دواتر  په‌ڕله‌مان بۆ 3 مانگی دیکه‌ش درێژی کرده‌وه‌ .  حاڵه‌تی ته‌واری یانی پاوه‌ری زیاتر بۆ پۆلیس و یاسا که‌ ئه‌و په‌ڕی ده‌سه‌ڵاتیان هه‌بێت که‌ له‌م خاڵانه‌ی خواره‌ودا گردده‌بنه‌وه‌:  ڕێگه‌ پێنه‌دانی  کۆبونه‌وه‌ی خه‌ڵکی له‌سه‌ر شه‌قام و گۆڕه‌پانه‌کاندا، یاساخکردنی خۆپیشندان و ناڕه‌زایی ده‌ربڕین و بڵاوه‌پێکردنیان، هه‌ر له‌ ئێستادا  خۆپیشاندانه‌که‌ی 28/11/15 ی پاریسیان که‌  بڕیار بوو 200 هه‌زار که‌س به‌شداری بکات که‌ له‌ کاتێکدا کۆبونه‌وه‌ی UN سه‌باه‌ت به‌ ژینگه‌ له‌وێ ده‌گیرێت ، قه‌ده‌خه‌کرا، ‌ کۆنترۆڵکردنی  هاتووچۆ له‌ هه‌ندێك گه‌ڕه‌ک و شه‌قام و شوێنی دیاریکراو، زیادکردنی پشکنین و هه‌راسانکردنی زیاتری خه‌ڵکانی ڕه‌ش و بێیانه‌ له‌ناو شارو له‌ به‌نده‌ر و فڕۆکه‌خانه‌ و وێستگه‌ی شه‌مه‌نه‌فه‌ره‌کاندا، ده‌رگه‌ داخستن به‌سه‌ر کۆچکه‌ران و په‌نابه‌راندا، ده‌ستبه‌جێ به‌ندکردنی که‌سانی گومانلێکراو له‌ ماڵه‌کانیاندا، چاودێریکردن و  ته‌رکیزکردنه‌ سه‌ر خه‌ڵکان و ئه‌و  گروپانه‌ی که هه‌ڕه‌شه‌ له‌ ڕێسا و یاسای گشتی ده‌که‌ن، ده‌سه‌ڵات به‌ پۆلیس ده‌دات که‌  ئه‌ندامانی ئه‌م گروپانه‌ له‌ ماڵدا به‌ندبکرێن، به‌سه‌ردادانی هه‌ر ماڵ و شوێنێکدا و گرتنی خه‌ڵکه‌که‌ی بێ ئه‌وه‌ی پێویست به‌ مۆڵه‌تی دادوه‌ر  بکات.  ئه‌مانه‌و گه‌لێکی دیکه‌ .  بۆ  بڕیاردان له‌سه‌ر  ئه‌م یاسایه‌ش 551 ئه‌ندام په‌ڕله‌مان ده‌نگیان پێداوه‌، ته‌نها 6 ئه‌ندام ده‌نگیان نه‌داوه‌ که‌ 3 له‌وانه‌ سۆشیالیستن و 3 که‌سه‌که‌ی  دیکه‌یان سه‌ر به‌ پارتی ژینگه‌ن.   ئه‌مه‌ی که‌ ئێستا فه‌ره‌نسا پیایدا تێده‌په‌ڕێت ، پێشتر له‌ ساڵی 1961 بووه‌ که‌ بانگه‌شه‌ی حاڵه‌تی ته‌واری کراوه‌ .

له‌وه‌ش ناکاات گرفته‌که‌دا لێره‌دا کۆتایی بێت  چونکه‌ ئێستا مقۆمقۆی ئه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ له‌سه‌ر ئاستی ئه‌و‌روپا ئیجرائات و یاسایه‌کی هاوبه‌ش بۆ به‌ ناو به‌ربه‌ستکردنی تیرۆ و تیرۆریزم، دابنرێت.

له‌ کۆتایی ئه‌م وتاره‌دا جه‌خت له‌سه‌ر  ئه‌وه‌  ده‌که‌مه‌وه‌  که‌  تیرۆر هیچوه‌خت  مه‌ترسی بۆ سه‌ر  ده‌وڵه‌ت دروستنه‌کردوه‌.  .ده‌وڵه‌ت و تیرۆریزم ته‌واوکه‌ری یه‌کدین و ئه‌میان ئه‌وی دیکه‌یان به‌هێزده‌کات، ده‌وڵه‌ت به‌به‌رده‌وامی له‌ پیلانگێڕانێکی سه‌رومڕدایه‌ دژی هاووڵاتیانی و تیرۆریزمیش له‌ کوشتن و بڕینیان و لێدان له‌ بزوتنه‌وه‌که‌یان.  هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش زۆر گرنگه‌  که‌ ئێمه‌ نه‌که‌وینه‌‌ داوی ده‌وڵه‌ت و ده‌زگه‌ پۆلیسی و سیخوڕییه‌کانییه‌وه‌ به‌ خه‌ڕۆبوونی  ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌وان پێمانده‌ڵێن، که‌  ده‌یانه‌وێت ئه‌و ڕاستییه‌ بشارنه‌وه‌ که‌ ئه‌وان پارێزه‌ری ئێمه‌ نین له‌ تیرۆر به‌ڵکو ڕۆڵیکی گرنگده‌بینن له‌ناو کۆمه‌ڵدا به‌ خولقاندنی ژینگه‌ی دروستکردنی تیرۆر و تیرۆریست‌، ئه‌مه‌ش ده‌مان گه‌یه‌نێته‌ ئه‌و سه‌ره‌نجامه‌ی که‌ ‌ هه‌ر خۆپیشاندان و ناڕه‌زاییده‌ربڕینێک که‌ ده‌کرێت، ده‌بێت دژی هه‌ردوکیان بێت نه‌ك به‌ ته‌نها دژ به‌ تیرۆریستان.

زاهیر باهیر  - له‌نده‌ن

loadingپێكدادانی كورد و توركمان له‌ كه‌‌‌ركوك و ناوچه‌كانی تر له‌ خزمه‌‌تی كێدایه‌؟!

كێشه‌ی ئه‌تنیكی یه‌كێك له‌ كێشه باوو به‌رچاوه‌كانی هه‌ندێك شوێن و  ناوچه‌ی جیاجیای جیهانه . به تایبه تی له ڕۆژ هه‌ڵاتدا، و هه‌روه ها ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپاش ، ئه‌م كێشه‌و مل ملانێیه ، بوونی ماددی هه‌یه و ، جه‌نگی خوێناوی و كوشتاری جه‌رگ بڕیان لێ كه‌وتووه‌ته‌وه. له لایه‌كی تر كێشه‌ی ڕه گه‌زی و خێڵه‌كی له ئه‌فریقا و جیاوازی جنسی و ئاپارتاید به‌هه‌موو شێوازه‌كانی یه‌وه‌ بووه‌ته‌ به‌شێك له‌ پرۆسه‌ی ژیان و په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕامیاری ناو كۆمه‌ڵگاكانیان.  

هه‌ندێك له‌ئایدیاو بزاڤه‌ جۆراو جۆره‌كانی بۆرژوازی ، كێشه‌كان ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌، بۆ  ئه‌وه‌ی ڕزگاری نیشتمانیان به‌رجه‌سته‌نه‌بووه‌و ، یان سیسته‌می خه‌لافه‌ت و والی یه‌كان و دینی یه‌كانیان یان ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی دانه‌مه‌زراندوه‌و پرۆسیس نه‌كراوه‌، له‌ژیانی ڕامیاری و كۆمه‌ڵایه‌تی كۆمه‌ڵگاكانیاند.

له‌ ئه‌وروپای به‌ناو لانكی دیموكراسی و خوای فه‌لسه‌فه ڕانی و داڕێژی ، به‌فۆڕم و جۆری ئازادییه‌كه‌یان .كێشه‌ی ڕه‌گه‌ز و جۆری قژ و ئاپارتایدی پێست و جنسی و ئاپارتایدی ئه‌وروپی و ڕۆژهه‌ڵاتی و ، هه‌تا له نێوان ڕه‌گه‌زی مێ و  نێری مرۆڤدا ، له‌ به‌شێكی كۆمه‌ڵگاكانیاندا ژیان ده‌كات و  به‌شێك له‌پرۆسیسی ژیان و په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی ناو كۆمه‌‌ڵگاكانیانه‌ .

  ئه‌مانه‌ش هه‌ر هه‌موویان نان و پیازی پێوه‌ده‌خورێت و له‌پرۆسه‌ی پارێزگاری  ده‌سه‌ڵات و سه‌رمایه‌دا  به‌كه‌ڵكن بۆیان . یه‌كێك له‌فاكته‌ره به‌هێزه‌كانی درێژه‌ی ده‌سه‌ڵات دارییان و گه‌وره‌بوونی سه‌رمایه‌یانه.

له‌مێژوودا، كێشه‌ی ئه‌تنیكی به‌و جۆره‌ی كه ‌له‌سه‌رده‌می سه‌رمایه‌داریدا هه‌یه‌، له‌ڕابردوودا نه‌بووه‌، یان به‌شێوه‌و ناوه‌ڕۆكه‌ی سه‌رچاوه‌ی كێشه‌كانی ئێستا نه‌بووه. 

له‌ زۆرترین كات و له‌ شوێنه‌كاندا، له‌ سه وداو مامه‌ڵه جیاوازه‌كاندا، كێشه‌ی پارێزگاری ده‌سه‌ڵات و سه‌رمایه‌كه‌ی سه‌رچاوه‌ بوو بۆ هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕێكی گه‌وره‌ی خوێناوی.

پارێزگاری له‌ سه‌رداری  له‌ قه‌ڵاو ئمپراتۆره‌كانی و هه‌روه‌ها خاوه‌ن كۆیله‌، له‌ كۆیله‌داری خۆی و زه‌ وی و زاره‌كانی و ده‌ره‌به‌گه‌كان  له‌ مانه‌وه‌ی جوتیاران و وه‌رزێڕان  له‌ ژێر زه‌بروزه‌نگی  نیوه‌كاری و ڕۆژانه‌كاری و نانه‌سكی كاركردن و زه‌وی و زاروو كێڵگه‌كانی بووه‌. ئه‌گینا كێشه‌و مل ملانێی  نه‌ته‌وایه‌تی  له‌به‌رگ و ناو ئاخنی و شێوه‌یدا نه‌بووه‌، میتۆد و فۆڕمی جه‌نگه‌كانیان پێكنه‌ده‌هێنا. ناوه‌ڕۆكی شه‌ڕه‌كانیش، ناوه‌ڕۆكی پارێزگاری یان ده‌ست درێژی بووه‌ له‌ زه‌وی و زاره‌كانی  خۆی و، یان داگیركاری و به‌رهه‌م بردنی ئه‌وانی دی بووه. 

واتا كێشه‌ی ڕه‌گه‌زی و ئه‌تنیكی له ‌كۆمه‌ڵگای كۆندا وه‌کو كێشه‌ی باوو سه‌رچاوه‌ی جه‌نگه درۆزنانه‌كانی ئێستا نه‌بووه‌، به‌ڵكو ماڵ خڕكردنه‌وه‌ و بردنی به‌روو بوومی ئه‌وی دی و فراوان كردنی ده‌سه‌ڵاتداری به‌سه‌ر زه‌وی و زاری ترداو، زیاد كردنی ئه‌ندامانی كۆیله‌كان و سوود وه‌رگرتنی  زیاتر و زۆرتر لێیان. هه‌روه‌ها له‌ده‌سه‌ڵاتداری كۆمه‌ڵگای ده‌ره‌به‌گایه‌تیدا خزمه‌ت كاری و به‌روو بوومی كشتوكاڵی و بازرگانی خۆیان  و ده‌سه‌ڵاتیان پێ زیاد و پاراستووه‌.  

له‌ ئێستادا و هه‌روه‌ها له‌ مێژووی كه‌مێك پێشتردا، نه‌ته‌وه‌په‌رستان و فه‌یله‌سووفه‌كانیان وهه‌روه‌هابه‌چكه‌ فه‌یله‌سوفانی ئێستا، به‌شان و باڵی جه‌نگه‌ خوێناوی یه‌كانیاندا هه‌ڵده‌داو به‌سه‌ركه‌وتن و ژێركه‌وتنی نه‌ته‌وه‌كانیان، به‌هه‌زار و یه‌ك بڕو بیانوو ئه‌هۆنی یه‌وه‌و ئه‌هۆننه‌وه‌. ووته‌ی شاخ دار و باڵداریان بۆ دروست ده‌كرد و ئه‌هۆنی یه‌وه‌، و به‌ پیرۆز و سه‌رچاوه‌ی  وه‌رچه‌رخانیان دا ده‌ناو، له‌مۆدێرنێته‌و پۆست مۆدێرنێته‌دا ژماره‌ی باشیان ده‌دایه‌و به‌رگی ئاڵتوونینیان به‌خه‌ڵات بۆ ده‌بڕی. هه‌موو ئه‌و جه‌نگانه ‌هۆیه‌كی باش بوون یان بۆ ژێركه‌وتنی یان سه‌ركه‌وتنی ، ئاغایه‌ك و كوێخایه‌ك یان شێخ و به‌گێك یان كۆیله‌دار و ده‌ره‌به‌گێك، و زیاتر و زۆرتر سه‌رمایه‌یان بۆ كۆ ده‌كرایه‌وه‌و، لاكه‌ی تری دۆڕاوییان باج و خه‌راجی زیاتریان بۆ داده‌ناو چه‌وساوه‌كانیان و كۆیله‌كانیان زیاتر برسی و ڕه‌ش و ڕووت ده‌بوون و ده‌كه‌وتنه‌ ژێر نه‌شته‌ری چه‌وسانه‌وه‌ی سه‌ركه‌و تووانه‌وه‌ و سوورانه‌و باجی چاكیان لێ وه‌رده‌گیرا. 

ئه‌مه‌  ته‌نها  كۆمه ڵگایه‌ك و ده‌سه‌ڵاتێك و فرماسیۆنێكی كۆمه‌ڵایه‌تی ناگرێته‌وه‌و به‌س. به‌ڵكو هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌ جیاجیاكان و ، به رژه‌وه‌ندییه‌كۆمه‌ڵایه‌تی چینایه‌تی یه‌ جیاجیاكانی كۆمه‌ڵگا جیاوازه‌كان ده‌گرێته‌وه‌و، جه‌نگیان له‌ پێناوی كه‌ڵه‌كه‌ و زیاد بوونی  سه‌رمایه‌دا بووه‌و ده‌بوو، جه‌نگی به‌ده‌ست هێنانی خۆش گووزه‌رانی و ئازادی نه‌بووه، به‌ڵكو جه‌نگی كاول كاری و ماف خواردن بووه‌، جه‌نگی نه‌ته‌وه‌و ڕه‌گه‌ز و بابه‌ت و جۆره‌كانی له‌و شێوه‌یه‌ بوونی كۆمه‌ڵایه‌تی ڕامیاریان نه‌بووه‌. به‌ڵكو جه‌نگی به‌ده‌ست هێنانی ئابووری گه‌وره‌تر بووه‌. 

هه‌روه‌ها له‌ئێستای جیهانی ته‌كنه‌لۆجیا و سه‌رمایه‌ی گه‌وره‌و بانكه‌كاندا، به‌شێوه‌و جۆرێكی پێشكه‌وتوو تر بۆ هه‌مان مه‌به‌ست و بۆ ده‌ست به‌سه‌راگرتنی سه‌رمایه‌ به‌رپا بوون و ده‌بن. 

له‌ مێژووی نزیكدا، ئه‌ڵمانیا له‌چاو چنۆكی بۆ ده‌ست به‌سه‌را گرتنی به‌سه‌ر سه‌روه‌ت و سامانی جیهاندا، بووه‌ هۆی هه‌ڵگیرسانی جه‌نگی یه‌که‌م و دووه‌می جیهانی و ، ناوو شۆره‌تی لێدانی ڕه‌گه‌زی و نه‌سه‌بیان دروست كردوو  ڕه‌واییان به‌ جه‌نگه‌كه‌ی خۆیان ده‌داو  وانه‌و فه‌لسه‌فه‌ی  ڕه‌وابوونیان بۆ ده‌نووسی یه‌وه‌و ده‌خوێند و داده‌مه‌زراند.    ئه‌گینا  ڕه‌گه‌زی ( ئاری) و ( سامی ) بۆ ئه‌ڵمانیا یان بۆ سه‌رمایه‌داران ، هیچ    مانایه‌كی نه‌بوو، ته‌نها ده‌كران به‌هۆیه‌ك بۆ جیاوازی  دروست كردن له‌ نێوان ئه‌ندامانی یه‌ك چینداو، هه‌روه‌ها له‌لایه‌کی تر له‌ پێناوی ده‌ست به‌سه‌راگرتنی ڕه‌ووشی خه‌بات و تێكۆشانیان و به‌تاڵان بردنی هێزی كاری کرێکاران و سامانی جیهان بوو. چونكه‌ سه‌رمایه‌داران له‌ ڕوانگه‌ی سوود پارێزی یه‌وه ده‌ڕوانێته‌ ئاشتی و جه‌نگ و كێشه‌ی كۆمه‌ڵایه تی و ڕامیاری و ئه‌تنیكی دروست كردن. واتا جه‌نگ و ئاشتی  وه‌ك یه‌ك بووه‌، یان به‌ پێی به‌رژه‌وه‌ندی پارێزی سه‌رمایه‌داران بووه‌و هیچی تر.

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كێشه‌ی ڕه‌گه‌ز و جیاوازی ئه‌تنیكی ده‌كرا به‌په‌رده‌یه‌ك بۆ شاردنه‌وه‌ی به‌رده‌وامی جه‌نگی چینایه‌تی  نێوان ئه‌و دوو چینه‌ی  پێكهێنه‌ری  سیسته‌می سه‌رمایه‌داری. به‌ڵام له‌لای كرێكاران جه‌نگ، جه‌نگی ڕزگاری بووه‌، له‌ چه‌وسانه‌وه‌و بێ مافی و نایه‌كسانی و نه‌بوونی ئازادی. 

جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌م و دووه‌م  له‌پێناوی  سه‌رمایه‌دا بووه‌و هه‌روه‌ها بۆ دابه‌ش كردنی ناوچه‌ی سوود مه‌ندو بردنی خێرو خۆشیان به‌رپابووه. بێجگه‌له‌وه‌ی جه‌نگه‌كان پارێزگاری كردن بووه‌ له‌ قازانج و به‌رژه‌وه‌ندی یه‌كانی  سه‌رمایه‌داری خۆ ووڵاتیان، له‌ پێناوی  ئازادی گه‌لان و پێدانی مافی یه‌كسانی نه‌ته‌وه‌كان نه‌بووه‌.     

جه‌نگه‌ بچووكه‌كان و خوێناوی تر بوونیان جارێكی تر و له مێژوو یه كی تردا هه‌مدیسان به‌ناوی پارێزگاری له‌ سرووشتی دینا یان مه‌زهه‌ندا هیچی تر نه‌بووه‌. هه‌روه‌ها تێكهه‌ڵكێشی له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌په‌رستی و نیشتمان چێتی فاكته‌رێك بووه‌ بۆ چوونه‌پێشه‌وه و پارێزگاری كردن له‌به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌داران. ئه‌گینا كێشه‌ی چیچانی موسڵمان و ڕووسیای كاسۆلیك و یان سڕب و كرواتیه‌كان كێشه‌ی موسوڵمان و دیانا( مه‌سیح ) ی یه‌كان، بێجگه‌ له‌وه‌ی كه‌تووندترین وه‌ڵام به‌كێشه‌ی چوونه‌پێشه‌وه‌ی خه‌باتی چینایه‌تی و به‌رژه‌وه‌ندی  چینی كرێكار و خه‌بات له‌پێناوی ڕزگاری  نه‌ته‌وه‌كان له‌ چه‌وسانه‌وه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی و له‌پێناوی ئازادی و یه‌كسانیدا نه‌بێت هیچی تریان سه‌وز نه‌ده‌كرد.  

بڕوا بوون به‌نه‌ته‌وه‌و نه‌ته‌وه‌په‌رستی، فه‌لسه‌فه‌و هزری سه‌رخانی كۆمه‌ڵگای سه‌رمایه‌داری یه‌ ، هه‌روه‌ها فه‌لسه‌فه‌خوانی سه‌رده‌م ، به ‌جۆراو جۆری و شێوه‌ی ڕازاندنه‌وه‌و تارای جوان جوان کردنه‌ به سه‌رسه‌ری ‌سه‌رمایه‌داران و له‌به‌ركردنی به‌رگی ڕاستی و دروستی و له‌بنه‌ڕه‌تدا نا حه‌قیانی ، به‌جۆرێ ڕازاندنه‌وه‌یان ده‌رخواردی چینی هه‌ژار و كرێكاران ده‌دات تا له‌ڕاسته‌ڕێگای  خه‌بات وه‌ری چه‌رخێنێ و ، كێشه ‌له‌ كۆڕی خه‌باتدا، له‌سه‌ر داخوازی گۆڕانی كۆمه‌ڵایه‌تی ، له‌سه‌ر بنه‌مای سیسته‌می به‌ڕێوه‌بردنی ئابووری و ڕامیاری كۆمه‌ڵگای سه‌رمایه‌داری و هه‌ڵته‌كاندنی په‌یوه‌ندی یه‌كانی له‌ڕووی ئابووری و ڕامیاری و كۆمه‌ڵایه‌تی یه‌وه ، داخوازی بكه‌وێته ‌سه‌ر به‌ناو ڕزگاری نه‌ته‌وه‌یی ژێرده‌ست له‌ژێر چه‌پۆكه‌ی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ست. ئه‌م ئاوه‌زه ‌بێجگه‌ له‌ دیدێكی لاهوتیانه‌ی سوود گه‌یاندن به‌ چینی سه‌رمایه‌دار و بۆرژوازی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ست و ژێرده‌ست و پارێزگاری كردنیان له‌فه‌وتان و له‌ ناو چوونی چینایه‌تیان هیچی تر ناگه‌یه‌نن.

له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وه‌نده‌ بۆرژوازی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ست و بۆرژوازی نه‌ته‌وه‌ی ژێرده‌ست له‌گه‌ڵ یه‌كتریدا ڕێك و یه‌ ك خواستن و به‌رژه‌وه‌ندی  یه كتر ده‌پارێزن ، له‌به‌رامبه‌ر بزاڤی چینایه‌تی چینی كرێكار. ئه‌وه‌نده‌ چینی كرێكاریان له‌گه‌ڵ یه‌كتردا دژ و ناته‌بان و درز و كه‌لێنی گه‌وره‌ دروست ده‌كه‌ن له‌جه‌سته‌ی چینایه‌تیان دا و یه‌كانگیرییان به‌ند ده‌كه‌ن به‌ سه‌رده‌مێكی ترو، له‌گێژاو ده‌رهێنانیان و بارگاوییان ده‌كه‌ن به‌ هه‌ڵسووكه‌وتی نه‌ته‌وه‌په‌رستی و ئاین و مه‌زهه‌ب چێتییه‌وه‌.

له‌ بنه‌ڕه‌تدا كێشه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی په‌یوه‌ندی به‌وه‌رگرتن و وه‌رنه‌گرتنی بڕوای نه‌ته‌وه‌په‌رستی یه‌وه‌ هه‌یه‌، واتا هوشیاری مرۆڤ ، ناوه‌ڕۆك و بابه‌تی ناو هوشیاری یه‌كه‌ی ده‌ست نیشانی جۆری هه‌ڵوێست گرتن ده‌كات، له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر كێشه‌یه‌ك كه‌ له‌كۆمه‌ڵگادا بوونی هه‌بێت. چونكه‌ هه‌ر ئه‌ندامانی هه‌مان چینی زه‌حمه‌ت كێش و كرێكاران ، هه‌ندێكیان هه‌ڵگری هوشیاری نه‌ته‌وایه‌تی یه‌و خواستی چینایه‌تی و به‌رژه‌وه‌ندی یه‌كانی خستووه‌ته‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌دارانی نه‌ته‌وه‌په‌رسته‌وه‌. له‌لایه‌كی تره‌وه ‌به‌شێكی ئه‌ندامانی هه‌مان چین  خواستی چینایه‌تی و مێژووی خۆی درك پێ كردووه‌و، له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندی چینایه‌تیانه‌ یانداو به‌ئاڕاسته‌ی مێژوودا هه‌ڵوێست وه‌رده‌گرێت و ، خواستی مرۆڤایه‌تیانه‌ی به‌پراكتیكی له‌گه‌ڵ خه‌باتی له‌پێناو ڕزگاری و ئازادی و یه‌كسانیدا ئاوێزان ده‌كات.  

كه‌واته‌ هوشیاری ده‌توانێت هه‌ڵوێسته‌كان و كرداریان بگۆڕێت به‌رامبه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵات و پێكهێنانی ده‌سه‌ڵاتێكی تر، ئه‌مه‌ش به‌پێی ناوه‌ڕۆكی هووشیاری یه‌كه‌یان به‌رجه‌سته‌ی ده‌كات.  

به‌ڵام بۆرژوازی و نوسه‌ره‌كانیان، ژماره‌ی مێژوو یی بۆ داده‌نێت و ساڵه‌كانی ته‌مه‌نی ده‌باته‌وه‌ سه‌ر كرۆكی په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی كۆیله‌داری و شانازی به‌ گۆپاڵ و شمشێری دڕنده‌ترین ئه‌ندامی خاوه‌ن كۆیله‌وه ‌ده‌كات. 

كێشه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی ڕاسته‌ كێشه‌یه‌كه‌ بوونی ماددی خۆی هه‌یه‌و له‌وه‌ش ئه‌چێت بابه‌تی لێكۆڵینه‌وه‌و ڕه‌خنه‌و تێڕوانینی ڕۆژ بێت. به‌ڵام ده‌بێت بپرسین، ئه‌و كێشه‌یه‌ له‌كه‌یداو له‌كوێی په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و به‌خواست و به‌رژه‌وه‌ندی چ چینێك سه‌ری هه‌ڵداوه‌و  فه‌ڵسه‌فه‌كه‌ی له‌پێناوی چیدا گه‌ڵاڵه‌ كراوه‌؟!   

بۆچی دروست كراوه‌ له‌ په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕامیاری و ئابووری له‌ جیهانداو له‌ پێناوی چیدا فه‌لسه‌فه‌ ڕێژ كراوه‌؟!ئایا له‌پێناوی خزمه‌تی مرۆڤایه‌تی دا، یان بۆ پارێزگاری له‌به‌رژه‌وه‌ندی چینی سه‌رده‌ست دروست كراوه‌؟ بێ گومان له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌داراندا سه‌ری هه‌ڵداوه‌و، وه‌ك هه‌موو كێشه‌و مل ملانێكانی تر له‌ كۆمه‌ڵگای چینایه‌تیدا بۆ پارێزگاری له‌ده‌سه‌ڵات و به‌رژه‌وه‌ندییه ‌جیاوازه‌كانی بازاڕه‌ جیاوازه‌كانی یه‌ك بازاڕی  سه‌رتاسه‌ری جیهانیه‌.

واتا وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌له‌ چوارچێوه‌ی بازاڕی ناو خۆی  جوگرافیایه‌كی سیاسی، كه‌ مل ملانێی سه‌رمایه‌دارانی تێدایه‌، ئه‌مه‌ ش له‌ سه‌ر ئاستی بازاڕی جیهانی مل ملانێی خزمه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌دارانی پێ ده‌كرێت.

بۆ پرسیاره‌كانیش له‌ پێشتردا به‌شێوه‌یه‌كی كوورت وه‌ڵامیان دراوه‌ته‌وه. 

به‌ڵام ئه‌وه‌ی ده‌گه ڕێته‌وه‌ سه‌ر كێشه‌ی ڕۆژی ( 21-23 /8 /2003 ) له‌كه‌ركوك و ناو چه‌كانی ده‌ورووبه‌ری وه‌ك دووز خورماتوو له نێوان توركمان و كوردا.هه‌روه‌ها کێشه‌ی ڕۆژانی(11-12-13\11\2015)ی دوزخورماتوو ڕه‌گ و ڕیشه‌ی خۆی هه‌یه‌، چونكه‌ مێژووه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ هاتنی ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی یه‌كاندا بۆ ئه‌م ناوچانه‌ ئه‌و كێشه‌و مل ملانێیه‌ بوونیان هه‌یه‌، و له‌ سه‌ده‌ی نۆزده‌دا. ئه‌م كێشه‌یه‌  وه‌ك فۆرم و خواستی به‌رژه‌وه‌ندی په‌رستی ده‌سه‌ڵاتی  عوسمانیه‌كان نووسراوه‌ته‌وه‌و واژۆو تۆماری مێژوویی خۆی لێدراوه‌‌ . ئه‌ویش له‌ پێناوی به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی یان  پێوه‌گرێدانی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆی ده‌سه‌لاتیان به‌ناوچه‌یه‌كی پڕ له‌ سامانی ژێر زه‌وی وه‌ك كه‌ركوك. له‌ ڕ‌امیاری و ئابووری و له‌ خه‌یاڵدانیدا دانانی كه‌ركوك وه‌ك به‌ش و زه‌وی توركمان و جێگا و نزرگای باووباپیرانیان. به‌ڵام ڕاستی مێژووی مرۆڤایه‌تی دیدێكی ترو مێژوویه‌كی تری هه‌یه‌ و ئه‌و وویسته‌ی ئه وان ده‌داته دواوه‌و بابه‌تی مێژوو یی له‌گه‌ڵ خواستی توركمان و كوردو توركیاو بۆرژوازی ناوچه‌كه‌دا دژ ده‌وه‌ستێت.

چونكه‌ ژیان و سه‌ره‌تایی دروست بوونی مرۆڤ و گوزه‌راندنی ژیانێكی هاوشێوه‌ی ژیانی دواكه‌وتوانه‌ی گیانداری، له‌وێدا هیچ ڕه‌گه‌زو تووخمێك و نه‌ته‌وه‌و زمان و شێوه‌ی ئاخافتن. بوونی ماددی كۆمه‌ڵایه‌تیان نه‌بووه‌ له‌ میزۆ پۆتامیای كۆندا، ئه‌مه‌ش بۆ هه‌موو گۆی زه‌وی ڕاسته‌. 

ژیانی مرۆڤ  له‌و ناوچانه‌ و له‌کۆندا هه‌تا ناونانه‌كانیشیان وه‌ك مرۆڤی نێیانده‌رتناڵ له‌ چه‌ند ملیۆن ساڵ پێش زاینی دا هه‌مان ناو بووه‌ له‌ دۆڵی نیرده‌نتناڵ له‌ ئه‌ڵمانیا. نووسینه‌كان له‌ دواتردا هه‌مان نووسینی  بزماری بووه‌ له‌ شوێنه‌ جیاجیاكانی گۆی زه‌ویدا ، شێوه‌ ئاخافتن شێوه‌یه‌كی تایبه‌تی بووه‌ ، له‌وه‌ش ئه‌چێت له‌ سه‌ره‌ تادا ته‌نها له‌ شێوه‌ی وێنه‌ كردن و لاسایی كردنه‌وه‌ی جموجۆڵی دیارده‌كان و ئاژه‌ڵ و ئاو...... ی ده‌ورووبه‌ریانه‌وه ڕاستی ڕووداو په‌یوه‌ندیییه‌كانیان ده‌ربڕیبێت. 

دواتر كه‌ مرۆڤ فێری خواردنی گۆشت بوو كاریگه‌ری دانا له‌سه‌ر  گه‌شه‌و دروست بوونی ده‌نگه‌ ژێكان له‌ مرۆڤی سه‌ره‌تاییدا ، بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ ئیتر مرۆڤ فێری ده‌ربڕینی هه‌ندێك ووشه‌ی تایبه‌تی بێت، كه‌ هه‌ر ووشه‌و ده‌ربڕی دیارده‌یه‌ك، یان هه‌ڵسووكه‌وت ،و  یان بینینی زینده‌وه‌رێكی  جیاواز له‌ مرۆڤ له‌ ده‌وروبه‌ریدا بوو بێت .

ئیتر ڕه‌چه‌ڵه‌ك یان ئه‌تنیك یان زمانی جیاواز بوونیان نه‌بووه‌. واتا جۆری زمانه‌كان و هه‌تا ڕه‌نگی پێسته‌كانیش په‌یوه‌ندی به‌ڕه‌ووشی ئاوو هه‌وای سرووشتی ده‌وروو به‌ریانه‌وه هه‌بووه‌و هه‌روه‌ها شێوه‌ی به‌رکه‌وتن و نزیکی تیشکی خۆر كاریگه‌ری له‌ سه‌ر جۆری پێست و ڕه‌نگی قژ و  شكڵ و شێوه‌ی مرۆڤ داناوه‌. 

واتا كه‌سێك به‌ ناوی كورد یان تورك یان عه‌ره‌ب ، یان فارس، یان ئاری ڕه‌گه‌ز و سامی ڕه‌ گه‌زه‌وه‌ بوونی نه‌ بووه‌ و به‌و ناوه‌شه‌وه‌ خۆی نه‌ناساندووه‌ یان له‌ ڕێگه‌ی ئه‌و ناوانه‌وه‌ په‌یوه‌ندی خۆی له‌گه‌ڵ ده‌وروو به‌ره‌كه‌یدا دروست نه‌كردووه‌.

به‌ڵكو بۆرژوازی و فه‌یله‌سووفانی  جیۆلۆجی  و بایه‌لۆجی یه‌كان،  زانای داڕشتنی ڕامیاری ده‌مارگیری بوون و بۆ خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات و سه‌رمایه‌داران زانستیان به‌كار ده‌هێناو له‌ خزمه‌تیاندا نوكی قه‌ڵه‌م و فه‌لسه‌فه‌ی زانستیان هه‌ڵده‌سووڕاند.واتا كێشه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی، كێشه‌ی ڕۆژی ئێستایه‌ و باڵانسی و پاساوی هێزی به‌رامبه‌ری پێ ده‌درێته‌وه‌. بۆ نموونه‌ دروست كردنی كێشه‌ و جه‌نگی كورد و ئه‌رمه‌ن له‌ سه‌ده‌ی نۆزده‌دا و له‌ ساتی ده‌سه ڵاتی خه‌لافه‌تی سووڵتانه‌كانی  عوسمانیدا، باڵانسی هێزی لاواز كراو ی عوسمانی بووه‌ و بووه‌ته هۆیه‌ك بۆ خۆ ئارایشت دانه‌وه‌‌ی هێزی سه‌ربازی عوسمانی یه‌كان . ئه‌و جه‌نگه‌ یان بۆ ئه‌وه‌ده‌كرد و هه‌ڵده‌خڕێنرا ، تورك زیاتر یان عوسمانی یه‌كان به‌ر به‌ جوڵانه‌وه‌ی به‌گژدا چوونی جووتیاران و سه‌ره‌ك هۆزه‌كانی و هه‌روه‌ها ئه‌وانه‌ش كه‌ به‌ ناوی جۆرێ له‌ نه‌ته‌وه‌په‌رستی یه‌وه‌ به‌كار ده‌بران و ئاژاوه‌ و پشێوییان دروست ده‌كرد . عوسمانیه‌کان نانه‌وه‌ی پشێویان له‌ نێوان نه‌ته‌وه‌کانی ژێرده‌ستیاندا ده‌کرده‌ هۆیه‌ک و ، ده‌سه‌ڵاتی خۆیانیان له‌ بێ هێزی و لێواری ڕووخان پێ هه‌ڵده‌سانه‌وه‌ ، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت ده‌سه‌ڵاتی سوڵتانه‌كان بپارێزن له‌ ڕووخان و داڕمانی یه‌كجاره‌كی ، كه‌تا ئه‌و كاتانه‌ گه‌نده‌ڵیه‌کان و مایه‌ پوچ بوونی ئابوریان ، ده‌سه‌ڵات و به‌ڕێوه‌بردنیان  لووتی نابوو به‌دیواری له‌رزۆك و فشه‌ڵی ده‌وڵه‌تی عوسمانی یه‌كانه‌وه‌و ، خستبوونیه‌ لێواری مه‌رگه‌وه‌ .        واتا بۆ ماوه‌یه‌ك هه‌ژارانی كورد و ئه‌رمه‌ن ببوونه‌ خۆراكی جه‌نگێكی خوێناوی بێ سوود بۆ  هه‌ردوولا و ببوون به‌ خێر و به‌ره‌كه‌ت بۆ فشار نه‌خستنه‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و كاتیان و كپ كردن و كوێركردنی ئه‌و كه‌م و كووڕیانه‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وساكه‌ی خه‌لافه‌تی عوسمانی له‌به‌رامبه‌ر ئه‌ندامانی سنووری ده‌سه‌ڵاتیان كه‌ هه‌یان بوو. 

له‌ لایه‌كی تر گۆڕینی ئاڕاسته‌ی  داخوازی ئه‌و ساتانه‌ی ئه‌رمه‌ن، و هه‌تا كورده‌كانیش به‌جه‌نگ ، و داخوازیی یه‌كی تری دژایه‌تی ئه‌تنیكی . واتا بوون جه‌نگی دژایه‌تی نه‌ته‌وه‌کا ،وململانێی نه‌ته‌وه‌کانیش کرایه‌ هۆیه‌ک بۆ ڕاگرتنی ‌ پارسه‌نگی هێز  وله‌ده‌سه‌ڵات هێشتنه‌وه‌ی عوسمانی یه‌كان و زیاتر بردنی خێر و خۆشی هه‌ژارانی دانیشتوانی كورد نشینیه‌كان و ئه‌رمه‌ن نشینه‌كان. ئه‌گینا كورد له‌ ده‌سه‌ڵاتی دینی ئه‌وان هه‌ڵنه‌گه‌ڕابوونه‌وه‌ ، به‌ڵكو ئه‌وانیش  وه‌ك په‌یڕه‌وانی ئه‌وان موسوڵمان بوون. هه‌تا ئه‌رمه‌نه‌كانیش خۆیان به‌شێك بوون له‌ ئاینی نێردراوی یه‌كتاپه‌رستی ‌ له‌سه‌ر زه‌وی.

كێشه‌كانیش ، هه‌تا له‌ په‌یڕه‌وه‌ بنه‌ڕه‌تی یه‌كه‌ی خۆیان ، كه‌ په‌یڕه‌ویان و به‌رنامه‌ی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕامیاری و ئابووری خه‌ڵكیان پێ داده‌ڕشت . داوای قه‌تڵ و عامی په‌یڕه‌وكه‌رانی  نێردراوه‌كانی تری لێ نه‌ده‌كردن له‌ هه‌ندێك شوێندا ، به‌ڵام ئه‌وان به‌پێچه‌وانه‌وه‌ په‌یڕه‌ویان له‌گه‌ڵ گه‌شه‌ی بێ سه‌روه‌ت و ساماندا بووه‌ ، نه‌وه‌كو له‌گه‌ڵ پێكه‌وه ژیانی ئازاد و یه‌كسانی كۆمه‌ڵ بووبێت.

واتا له‌ وساتانه‌ی ڕابردوو و له‌ ئێستاشدا دین و  مه‌زهه‌به‌کان ، هۆیه‌كی باش و په‌رده‌یه‌كی سپی بووه‌ بۆ داپۆشینی ڕه‌شترین ده‌سه‌ڵات و خوێناوی ترین په‌یوه‌ندی، و ڕه‌وابوونیان كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا ناڕه‌واترین هێرش و په‌لامار بوون بۆ سه‌ر هه‌ژاران.

به‌هه‌رحاڵ كورد هه‌ر چۆنێك بووبێت ئه‌وانیش زۆرترین ساته‌كان له‌ مێژوودا ئه‌وه‌نده‌ی پارێزگاریان له‌ ئیمارات و والی یه‌كان و سه‌رۆك عه‌شیره‌تێك و شێخ و مه‌لایه‌ك و ده‌ره‌به‌گ و ئاغایه‌ك ده‌كرد ، ئه‌وه‌نده‌ ئه‌وانیش له‌گه‌ڵ ڕاسته‌ ڕێگه‌ی ڕزگار بوون مامه‌ڵه‌یان نه‌ده‌كرد. هه‌تا له‌ زۆرترین شوێن و كاتدا ، سه‌نگ و سووكی هێزه‌كانیان پێ ڕاست كراوه‌ته‌وه‌ ، و له‌ و مێژووه‌ دوور و درێژه‌دا كه‌م ده‌بینین خواسته‌كانیان  له‌ كانگای بڕواو ڕازی بوونی هێزی هه‌ژارانه‌وه‌ ده‌رهاتبێت و له‌ خواست و به‌رژه‌وه‌ندی والی و شێخ و به‌گ و مه‌لا و خان و ............ و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان دوور بووبێت. به‌ڵكو به‌ به‌رده‌وامی خواستی ئه‌وانیان به‌ سه‌ردا سه‌پاوه‌. له‌ ئێستادا جارێكی تر خه‌ریكه‌ هه‌ژارانی توركمان و كورده‌كان ده‌بنه‌وه‌ به‌هۆیه‌ك بۆ پارسه‌نگی هێزی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تێكی تر و سوود و به‌رژه‌وه‌ندی و پاره‌په‌یداكردن بۆ سه‌رمایه‌دارانی هه‌ردوولایان.

هه‌موومان ده‌زانین جه‌نگی یه‌كه‌م و دووهه‌می جیهان جه‌نگی دابه‌ش كردنی بازاڕ و ناوچه‌كانی به‌رهه‌م هێنان و ناوچه‌ی وه‌به‌رهێنان بووه‌. جه‌نگێكی كۆنه په‌رستانه‌ی خوێناوی و ماڵ وێرانکه‌ر، كه‌ خۆراكه‌كه‌ی چه‌نده‌ها ملیۆن مرۆڤ بووه‌ و  وێران كرانی زۆرترین شوێنی نیشته‌نی و باڵاخانه‌کانی  ئه‌وروپای لێ كه‌وته‌وه‌ و ڕۆژهه‌ڵاتیش بووه‌لانكه‌ی داگیركاری و دابه‌ ش كردن و تاڵان و بڕۆی  و سه‌روه‌ت و سامانی به‌شێوه‌یه‌كی نوێ. واتا پرۆسه‌ی دابه‌ش كردنی جیهان، خواست و به‌رژه وه‌ندی سه‌رمایه‌دارانی جیهانی بووه‌ و، به‌ سوود و قازانجی ئه‌وان ته‌واو بووه. 

سه‌رده‌می ڕابردوو سه‌رده‌می كۆڵۆنیال كردنی ناوچه‌كانی ڕۆژهه‌ڵات بووه‌ و، سوودیان له‌ هێزی هه‌ژاران و به رده وامی كێشه‌ و ململانێ كانیان وه‌رگرتووه‌، له‌ پێناوی داگیركاری و ده‌ست به‌ سه‌را گرتنی ته‌واوه‌تی مادده‌ی خاوو سوود و قازانجه كانی  خۆیان  کێشه‌وپشێوی و جیاوازی و ململانێی نه‌ته‌وایه‌تی و ئاینی و مه‌زهه‌بیان دروستکردووه‌  و په‌ره‌پێداوه‌ و به‌كار هێناوه‌.هێزی جاران له‌ ناوه‌ندی ئه‌وروپادابووه‌ و زۆر له‌ ووڵاتانی ئه‌وروپا ڕامیاری كۆڵۆنیالیان پرۆسیس كردووه‌ و،  پێكهاتی ده‌سه‌ڵات و پرۆسیس كردنه‌كه‌ی بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ زۆرترینی‌  ناوچه‌كانی ئاسیا و ئه‌فریقا و ئه‌مریكای لاتینی و هه‌تا ئوسترالیا و دۆزینه‌وه‌ی ئه‌مریكای ئێستاشی لێ كه‌وتووه‌ته‌وه‌ و، دواتر له‌  هه‌موو ئه‌و ناوچانه‌دا  مرۆڤه‌كانی بێ به‌ش ده‌كران له‌ سه‌رچاوه‌ ئابوورییه‌كان و به‌رهه‌م هێنانیان . ناووچه‌كانیان به‌شێوه‌یه‌ك به‌کارده‌هێنا وه‌ك ڤایرۆسێكی مشه‌خۆر له‌ سه‌رلاشه‌و ناوه‌ندێكی به‌ پیت و به‌ره‌كه‌ت  ، هه‌مووی بۆ خۆیان له‌ ڕێگه‌ی هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانیانه‌وه‌ ، پرۆسیسی وه‌به‌ر هێنانیان له‌م ناوچانه‌دا  ئه‌نجام ئه‌دا.

هه‌روه‌ها دابڕان و بێ ماف كردنی مرۆڤ له‌ مافه‌ سه‌ره‌تایی یه‌كانی و ژیانێكی ساده‌ و ساکاری مرۆڤانه‌ ، كرۆك و خواستی سه‌ربازی و سیاسیانه‌یان بووه‌ و قسوریان له‌ به‌کارهێنان و جێبه‌جێ کردنی ئه‌و په‌ره‌نسیپه‌دا نه‌کردووه‌.

هه‌تا كار ده‌گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی مرۆڤی ئه‌م ناوچانه‌ یان به‌ نامۆ و ده‌ره‌جه‌ دوو و هه‌تا به‌ ئاستی كۆیله‌ بونیش ده‌گه‌یاند و مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵداده‌كردن .

ئه‌و هێزه‌ی كه‌ جاران له‌ ناوه‌ندی ئه‌وروپادا كۆببوونه‌وه‌ و ناوه‌ندی بڕیاری ڕامیاری و دابه‌ش كردنی ناوچه‌ی به‌رهه‌م هێنان و وه‌كار بردن بوون، و ده‌بوونه‌   سه‌رچاوه‌ی داڕشتن و دروست كردنی سیسته‌م و ده‌سه‌ڵات له‌ ناوچه‌كانی تردا ئێستا له‌ سه‌ر گۆڕه‌پانی ڕامیاری و ئابووری له‌ جیهاندا به‌ پیربوو و باوی به‌ سه‌رچوو بێت ناوزه‌ند ده‌كرێت.

واتا ئه‌و شێره‌ی جارانی دارستانه‌كان له‌ ڕابردودا ، ئێستا پیربووه‌ و توانای ده‌ست به سه‌راگرتنی كه‌لاك و لاشه‌ چه‌ورو قه‌ڵه‌وه‌كانی نه‌ماوه‌ و هه‌تا ئه‌گه‌ر له‌ هه‌وڵدانیشیدا بۆ ناوه‌ند بوونی بڕیار له‌ ئه‌وروپادا له‌ جووڵه‌ و پلان داڕشتندابن، خه‌ریكه‌ وه‌ك ته‌ماشاكار ده‌رده‌كه‌ون.

زینده‌وه‌ره‌ پیره‌كه‌ی ئه‌وروپا، جاران به‌ڵێنی باشیان ده‌دا به‌گه‌لان و وه‌ك ڕزگاركه‌ر خۆیان پیشان ده‌دا. به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندی یه‌كانی خۆیان، پرۆتۆكۆڵێكی ڕامیاری و ئابووریان ئیمزاده‌كرد، ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر كاغه‌زیش نووسراوی ڕه‌سمی و گرنگ و خاوه‌ن  ناونیشان و هه‌تا ژماره‌شی هه‌بێت. 

نموونه‌ش زۆرن ، زۆرترینیان له‌ ئاسیاداو هه‌روه‌ها ئه‌فریقاش ئه‌و جۆره‌ په‌یمان نامانه‌ ئیمزا ده‌كران له‌ سه‌ر كاغه‌ز و له‌ سه‌ر زه‌مینی ڕاست ڕوویی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری جۆرێكی تر ده‌هاته‌ بینین و پێشه‌وه‌.

وه‌ك په‌یمان نامه‌ی سیڤه‌ر له‌ ساڵی (1920ز) دا به‌ندوباوی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تیان بۆ كورد ساز كردبوو، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌شیان بکردایه‌ ،‌ بۆرژوازی و ده‌ره‌به‌گ و ئاغاكانی كوردیان له‌ ده‌سه‌ڵاتدا  جێگیر ده‌کرد.  

به‌ڵام له‌ دواتردا واده‌رنه‌چوو ، هه‌تا له‌و كاته‌دا هاو سۆزی بۆرژوازی لاكانی تری لا به‌سوودتربوو، پشتی له‌ بۆرژوازی و شێخ و ده‌ره‌به‌گه‌كانی كورد كرد.

ئه‌مانه‌ش هه‌موویان له‌ پرۆسه‌و  هه‌وڵێكی تردا بوون و ئه‌وه‌نده‌ ئیشیان پێیان هه‌بوو ، هه‌تا هه‌موو ناوچه‌كانیان خسته‌ ژێر ڕكێفی ڕامیاری ئابووری و قه‌ڵه‌م ڕه‌وی خۆیه‌وه‌ و، به‌پێی سوودی خۆیان مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ هه‌موو په‌یمان نامه‌كاندا ده‌كرد و  ،    ئه‌مه‌ش به‌سودی خۆیان و  به‌سه‌رچاوه‌ی پرۆسیس كردنی ڕامیاری پراگماتییانه‌ی كۆڵۆنیالیستی ته‌واو ده‌کرد. هه‌روه‌ها به‌پێی سوودی خۆیان مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ڕامیاری كوشت و بڕو جه‌نگه‌كانیان ده‌كرد. ده‌سه‌ڵات داری له‌ پڕۆژه‌ و ڕامیاری (كۆمه‌ڵه‌ی گه‌لان)دا ،  وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ژێر ناوی ( یه‌كێتی نه‌ته‌وه‌كان ( یوئێن)) دا بوو بوونه‌  ناوه‌ندی په‌خشی ڕامیاری ئابووری و چه‌وسانه‌وه‌ی كه‌سانكۆی ناوچه‌ جیاجیاكانی گێتی..          

په‌یوه‌ندی گرتنیان له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵ و گرووپی كۆمه‌ڵایه‌تی جیاوازی ناوچه‌ جیاجیاكان، به‌پێی سودو قازانجی خۆیان به‌كاریان ده‌ هێنان .  بۆ جێگیركردنی ڕامیاری خۆیان  ، ڕێگای سه‌ره‌كیان ده‌ گۆڕی  به‌ ڕامیاری و داخوازی یه‌كی كۆنه‌ پارێزی و دواكه‌وتوانه‌ و ڕێگای خه‌باتیان له‌ پێناوی ڕزگاری مرۆڤایه‌تیدا پێ وون ده‌کرد.

هه‌تا كاریان گه‌یاندبووه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ چه‌ند نه‌ته‌وه‌یه‌كیان له‌ پێناوی چوونه‌ پێشه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندیی یه‌كانیاندا ده‌ر خواردی هێزێكی تری ده‌وڵه‌تی ناوچه‌كه‌ ده‌دا ، و به‌ سه‌یرو سه‌مه‌ره‌یان چاو لێ نه‌ده‌كرد، كه‌ دووژمنی دوێنێی خۆیان دۆستی ئه‌مڕۆكه‌یانه‌ ، یان دۆستی دوێنێی دووژمنی ئێستایانه.

واتا هێزی داكوتان و به‌ماڵی خۆی ده‌زانی  و كۆڵۆنیال كردنیان له‌ ڕێگه‌ی شه‌ڕی گورگه‌كانه‌وه‌ ده‌چوونه‌ پێشه‌وه‌ و لاشه‌ی ڕاوكراوی ناوچه‌که‌ی  به‌ تێر و پڕی وازلێده‌هێنا، یان هه‌تا دوا چه‌وری و خۆراكی له‌ سه‌ر ی ده‌مایه‌وه‌،  ئه‌گه‌ر جووڵان وبزاوتنه‌کان و هێزی بزوێنه‌ری دژ به‌ ڕامیاری كۆڵۆنیالیستی له‌ پراكتیك كردندا بوونی نه‌بوایه‌ ،ئه‌گه‌ر بزوتنه‌وه‌یان دژهه‌بویایه‌ به‌شێوه‌یه‌کی دڕندانه‌ ڵه‌گه‌ڵیدا ئه‌جوڵانه‌وه‌.

واتا له‌ زۆرترین ساته‌كانی مێژوودا شه‌ڕی هه‌ژارانی نه‌ته‌وه‌ جیاجیاكانیان له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌داران  ئاگر ده‌داو هه‌تا دیكۆمێنتیان بۆ دروست ده‌كردن و خوێن و بردنی ئازادیان بۆ خۆیان حه‌ڵاڵ ده‌كرد.

له‌ سه‌رده‌می ئینتیدابدا له‌ ساڵه‌كانی (1920ز) دا ئینگلیز له‌ عێراقدا وه‌ڵامی كێشه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی له‌و هه‌رێمه‌دا نه‌دایه‌وه‌و چاره‌سه‌ری نه‌كرد. به‌ڵكو ئاگریان ده‌داو بڵێسه‌یان پێده‌سه‌ند . هه‌روه‌ها له‌و كێشه‌یه‌شدا ده‌وڵه‌تی توركیای عوسمانی یه‌كان و دواتریش كه‌مالیسته‌كان بێ ده‌نگه‌یان لێ نه‌ده‌كردو، به‌ڵكو ده‌یان وویست له‌ ڕێگه‌ی كێشه‌كه‌ و بڵێسه‌ پێسه‌ندنی ، ده‌ستێكیان له‌ عێراقدا هه‌بێت و بتوانن به‌شێك له‌ لاشه‌ی چه‌ور و نه‌رمی سه‌روه‌ت و سامانی عێراقیان ده‌ست بكه‌وێت.                                                                                      

واتا ئه‌وان ده‌یانزانی له‌ ڕێگه‌ی داگیركارییه‌كانیانه‌وه‌ و دروست کردنی لێک جودایی دژایه‌تی نه‌ته‌وایه‌تی هاندانی که‌مه‌ نه‌ته‌وه‌و ئاینزا و مه‌زهه‌به‌کان  سوود له‌‌ سه‌ر زه‌وی و ژێر زه‌وی كوردستانیان به‌ تایبه‌تی و عێراقیش به‌گشتی وه‌رده‌گرن، چه‌ند به‌سوود و پڕ كه‌ڵك ده‌بێت بۆ سه‌رمایه‌دار و خاوه‌ن سامان و كۆمپانیاكانی به‌رهه‌م هێنانی نه‌وت. 

له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌، له‌ ڕێگه‌ی چه‌واشه‌ كردنی خه‌بات و بڕوای هه‌ژاران و كرێكارانی كورد و توركمانه‌وه‌ ده‌ستی ناكۆكی و ناته‌بایی نێوان ئه‌و دوو گروپه‌  بكه‌ن به‌ هۆیه‌ك بۆ چاو بڕین و ده‌ستی چاو چنۆكی درێژ كردنه‌ عێراق و پێ یه‌كیان له‌ عێراقدا بهێڵنه‌وه‌ . ئه‌وه‌ بوو چه‌ندان پلانی شه‌ڕیان بۆ دروست ده‌كردن و هه‌ژاران و كرێكارانی هه‌ر دوو لایان ده‌دان به‌یه‌كداو جه‌نگیان له‌ نێواندا هه‌ڵئه‌ئایسان. تاواپیشان بده‌ن له‌ سه‌ر خاكی كه‌ركوك و ڕه‌وایی ئه‌و خاكه‌ بۆ توركمان و چه‌ند ناوچه‌یه‌كی تر بۆیان به‌ به‌شێك له‌ توركیا له‌ قه‌ڵه‌م بده‌ن و له‌ چه‌ند بۆنه‌و فرسه‌ته مێژوویی و ڕامیاری یه‌كانی ناوچه‌كه‌دا داوای بكه‌نه‌وه.

ئه‌مانه‌ هه‌موو به‌شێك بوون له‌ ڕامیاری ده‌وڵه‌ته‌ زلهێزه‌كان و توركیا به‌تایبه‌تی و كلك گرێدانی و په یوه‌ندی و به‌شیان هه‌بێت له‌ ڕامیاری و ئابووری هێزه‌گه‌وره‌كانی جیهان ، ڕامیاری دژی خواست و به‌رژه‌وه‌ندی چینی هه‌ژار و كرێكارانی ناوچه‌كه‌ و جیهانیان پێ گه‌ڵاڵه‌ كردبوو و  به‌كاریان ده‌برد.

له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ له‌ و سه‌رده‌مانه‌دا، هێزێكی تری ڕامیاری و ئابووری دروست بوو و هه‌روه‌ها واخۆشی پیشان ده‌دا ، كه‌ هێزی دژی سه‌رمایه‌دارییه‌و ، له‌بنه‌ڕه‌ تیشدا مۆدێلی ڕامیاری و ئابووری یه‌كه‌ی هه‌مان به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌دارییانه‌ی هه‌بوو، له‌ ڕێگه‌ی بازاڕی ده‌وڵه‌تی و سه‌رمایه‌ی ده‌وڵه‌تیه‌وه‌ ، ده‌یوویست به‌ ناوی هاوكاری و پشتگیری خه‌باتی گه‌لان و ڕزگاری نیشتمانی یه‌وه‌ ، ببێته‌ مۆدێلێكی باوی ناو كه‌سانكۆ و بزاڤه‌ جیاجیاكانی ناوچه‌ جیاجیاكانی گێتی و له‌ بنه‌ڕه‌ تیشدا بۆ چه ند ده‌یه‌یه‌ك باوی بوو له‌ ناو كه‌سانكۆی گه‌لانی چه‌وساوه‌ی جیهان. ئه‌م فۆڕمه‌ی سۆڤیه‌ت كه‌ له‌ شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ری (1917ز) ی ڕووسیاوه‌ دروست بوو. وه‌ك هێزێكی ڕزگار كه‌ر ده‌رده‌كه‌وت له‌ لایه‌ن كه‌سانكۆ و بزووتنه‌وه‌ به‌ ناو ڕزگاری خوازیی یه‌كانیانه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش مه‌ترسییه‌كی دروست كرد، له‌ به‌رده‌م ئابووری و ڕامیاری ده‌وڵه‌ته‌ زلهێزه‌كان و ئیمپریالیزمی جیهان له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‌ خۆشیان به‌شێك بوون له‌ ناوه‌ڕۆك و سیاسه‌تی ئیمپریالیستیانه‌ی جیهان. 

ئه‌مانه‌ش به‌شێك ده‌بوون له‌ مل ملانێی جیهانی سه‌رمایه‌داری و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان. بۆیه‌ ده‌بوو له‌ لایه‌ن به‌شێكیان ڕێگه‌ له‌م مۆدێله‌ بگرن و وه‌ك له‌مپه‌رێک له‌ به‌رده‌م خۆیان شل كوتی بكه‌ن  له‌ ڕووی سیاسی و هه‌روه‌ها له‌ ڕووی ئابووریشه‌وه‌.  لێره‌دا ناچمه‌ سه‌ر دوور و درێژی ئه‌م پلیمكه‌و ‌ بۆ شوێنێكی تری هه‌ڵده‌گرم.         

ئه‌وان له‌ و ناوچه‌یه‌دا هێزێكی ده‌وڵه‌تی وه‌ك توركیای تۆكمه‌ كراو له‌ ڕێگه‌ی داڕشتنی بڕوای كه‌مالیسته‌كانه‌وه‌ و ، له‌ ڕێگه‌ی ئاگر و ئاسنه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ناو خۆو ده‌ره‌وه‌ی خۆیدا ده‌كرد. بێجگه‌ له‌و هه‌موو پشتیوانی كردنه‌ی زلهێزه‌كان له‌ ده‌وڵه‌تی توركیا، تاله‌و ڕێگه‌یه‌وه‌ بتوانن گورزی خۆیان له‌و مۆدێله‌ بده‌ن و به‌به‌رده‌وامی ببێت به‌ چاودێرو چاو سووركه‌ره‌وه‌ی ناوچه‌كانی ڕۆژهه‌ڵات و ئاسیا بۆیان.                                                                                                                    

واتا جه‌نگی سارد به‌رهه‌مه‌كه‌ی له‌م ناوچه‌یه‌دا به‌هێزكردنی ده‌وڵه‌تێكی وه‌ك توركیابوو ، له‌ ڕێگه‌ی هێزی و سه‌رچاوه‌ی سه‌ربازیی یه‌وه، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن له‌ نزیكترین كاتدا، كاری جێ مه‌به‌ستی خۆیان ئه‌نجام بده‌ن و، نه‌یه‌ڵن هێزی جووڵان و بزاڤی ڕۆژهه‌ڵات له‌ سۆڤیه‌ته‌وه‌ ئاوی ئاوه‌زوو بڕوای جووڵانه‌وه‌‌كانیان بدات و  سه‌رچاوه‌ بگرێت و ناوچه‌كانی تریش بته‌نێته‌وه.

به‌ هه‌رحاڵ جۆر و پرۆسیس كردنی ڕامیارییه‌كی  له‌ بابه‌تی ناوه‌ڕۆكی سۆڤیه‌تی یه‌وه‌  بۆ  ئه‌وان  كێشه‌ی بازاڕ و پرۆسیسی په یوه‌ندی كارو سه‌رمایه‌یان به‌ جیاواز ده‌بینیه‌وه‌ ، كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تیشدا له‌ جیاوازی له‌ شێوه‌ی ده‌ره‌وه‌ی پلان و دابه‌ش كردندا هه‌بووه‌، ئه‌گینا له‌ ناوه‌ڕۆكی ڕامیاری وئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كه‌یدا هه‌مان  مانای به‌رهه‌م ده‌هێنایه‌وه‌.

ئه‌مه‌ له‌ فۆڕمی تێگه‌یشتنی بازاڕیانه‌ی سیسته‌می سه‌رمایه‌داری به‌رامبه‌ر به‌ سیسته‌می سه‌رمایه‌داری سۆڤیه‌تی و مۆدێلی پرۆسه‌ی به‌رهه‌م هێنان و دابه‌ش كردنی بلۆكی ڕۆژهه‌ڵاتی به‌ ناو سۆسیالیستی. ئه‌مانه‌ هه‌مووی له‌ خه‌یاڵدانی ڕامیاریانه‌ی ئیمپریالیزمی به‌ریتانی و ئه‌مریكی و هه‌موو لایه‌ن گرانی بلۆكی ڕۆژئاوایی به‌ چاوێكی ڕه‌قیب و ڕكه‌به‌ر سه‌یر ده‌كران.

به‌ڵام بۆ ئه‌و ساتانه‌ پێوویستی به‌هێزكردنی هێزی ناو خۆ و ده‌ره‌وه‌ی توركیابوو ، بووه‌ به‌شێك له‌ ڕامیاری به‌رگرتن به‌ بڵاو بوونه‌وه‌ی مۆدێلی بلۆكی ڕۆژهه‌ڵاتی.

له‌ لایه‌كی تریشه‌وه‌ پێویستی به‌ چاو پۆشی كردن ده‌كرد له‌ هه‌موو سیاسه‌تی ڕه‌شه‌ كوژی و دڕندانه‌كانی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ دژ به‌ گه‌لانی ناو خۆی  و ده‌ره‌وه‌ی خۆشیان.  

یه‌كێك له‌و كێشانه‌ی كه‌ له‌ ناو جه‌رگه‌ی ده‌وڵه‌تی توركیادا هه‌بوو كێشه‌ی دژی ئه‌تنیكی كورد و دژكاری ئه‌وان بوو .

ئه‌گه‌ر به‌ ئاسن و ئاگر وه‌ڵامی نه‌درێته‌وه‌ به‌ بڕوای ئه‌وان جیۆپۆلۆتیكی توركیا به‌ پێی ، دانیشتوان له‌ ڕووی ئه‌تنیكی یه‌وه‌ پارچه‌ پارچه‌ ده‌بێت و هێز و باڵانسی هێز له‌ توركیادا ده‌گۆڕێت. 

ئه‌مانه‌ هه‌موویان ده‌بوون به‌ فاكته‌ری دژ وه‌ستانی خواستنی جیابوونه‌وه‌ و ڕزگار بوونی نه‌ته‌وه‌ی كوردی له ده‌ست چه‌وسانه‌وه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی، ئه‌و خواسته‌شی پێ كپ و سه‌ركوت ده‌كراو له‌ زۆرترین كاتی مێژوودا شه‌ڵاڵی خوێنیش کراون و ده‌كرێن.  

ئه‌و ووڵاته‌ ئیمپریالیستانه‌ له‌  به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌موو خوێن ڕشتنانه‌ هیچ نقه‌یه‌كیان لێوه‌ نه‌ده‌هات. 

به‌ڵام ئه‌مێستا ئه‌م هێزه‌ پیر بووه‌ و لێكه‌وتووه‌ و توانای ئه‌و ئه‌ركانه‌ی نه‌ماوه‌ و ده‌رگیری چه‌ ندان كێشه‌ی ناو خۆ و ده‌ره‌وه‌ی سیاسی و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی یه.

ئێستا كێشه‌ی هێزی فنده‌منتالیزم كه‌ خه‌ریكه‌ جه‌رگی ده‌بڕێت و كه‌متر نی یه‌ له‌ كێشه‌ی ئابووری ناو توركیا بۆ ئیمپریالیزمی جیهانی هاوسۆزو هاو به‌رژه‌وه‌ندی ، ئه‌م هێزه‌ له‌ ئێستادا له‌ کایه‌ی سیاسه‌تی نێوده‌وله‌تی و ناوچه‌یدا خۆشه‌ویست و جێی په‌سه‌ند نییە، به‌ڵكو ئێستا هێزێكه‌ كه‌وه‌ختی خۆشی هه‌روا بووه‌ ، گه‌نده‌ڵ و مشه‌خۆره‌ به‌ سه‌ر تواناو هێزی هاوپه‌یمانه‌كانیه‌وه‌. هه‌روه‌ها ئه‌و ڕامیارییه‌ی پێشووش تا ئاستێك تێك شكاوه‌ و ، که‌له‌سه‌رده‌می سیاسه‌تی جه‌نگی سارد هه‌ یبووه‌. وه‌ها چاوی لێده‌كرێت كه‌ ڕامیاریی یه‌كی ڕێگره‌ و، هه‌تا له‌ تواناشیدا نیه‌ ئه‌و ئه‌ركه‌ جێ به‌جێ بكات كه‌  له‌ ڕابردوی هاوپه‌یمانیان هه‌یبووه‌.

ناوه‌ندی جیهان گیری ئه‌مریكا له‌ ڕامیاری و ئابووری و سه‌ربازی دوای کۆتای هاتنی جه‌نگی سارد، ده‌یه‌وێت جارێكی تر له‌ ڕێگه‌ی جه‌نگێكی جیهانیه‌وه كه‌ به‌رپابوو له‌ جه‌نگی دووه‌م و سێهه‌می كه‌نداودا، به‌ڵام له‌ ناوه‌ندێك و ڕووبه‌رێكی به‌رته‌سكدا پرۆسیس كرا. ده‌یویست به‌ته‌نها خۆی ده‌م ڕاستو حاکمی جیهان بێت، بۆی مه‌به‌ست نه‌بوو نابێت نه‌ته‌وه‌و گه‌لانی دنیا له‌گه‌ڵ چ سیسته‌م و ده‌سه‌ڵاتێکدا ده‌ست و په‌نجه‌ نه‌رم ده‌که‌ن. ئاویان له‌ بێ سه‌ره‌وبه‌ره‌ی و پشێوی سیسته‌می جیهانی ده‌خوارده‌وه‌. مافی نه‌ته‌وه‌و ئاین و مه‌زهه‌به‌کان و دێمکراسی درۆیه‌کی ڕوت و ڕجاڵی ، داگیرکردن و بردنی سه‌روه‌ت و سامانی دنیایه.  

ئه‌و جه‌نگه‌ش هیچی له‌ جه‌نگه‌ جیهانیه‌كانی ڕابردوو كه‌متر  نه‌بووه‌  له‌ ڕووی ئه‌وه‌ی كه‌ سیاسه‌تی دابه‌ش كردنی جیهان دووباره‌ و سێ باره‌ بكاته‌وه‌. هه‌موو ڕامیاری جه‌نگه‌كان به‌ فاكته‌ری ڕزگاربوونی گه‌لێك یان نه‌ته‌وه‌یه‌ك جه‌نگی میدیاییان به‌رپاده‌کرد و جه‌نگه‌كه‌ یان تاو ده‌داو ده‌بوونه‌ هۆی پراكسیس كردنی جه‌نگ به‌كرده‌وه‌ی سه‌ربازی. له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌ ئێستا له‌ ناوچه‌كه‌دا و دابه‌ش كردنی ناوچه‌ی ئابووری ڕامیاری و جیۆپۆلۆتیك ناوچه‌كه‌ له‌ سه‌ر ده‌رهێنانی ده‌وڵه‌ت و جوگرافیای ڕامیاری كورده‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات و دامه‌زراندنی هه‌تا ئاستی ده‌وڵه‌تی بۆرژوازی كوردی، ده‌بێته هۆیه‌ك یان سه‌رچاوه‌یه‌كه‌ بۆ گۆڕانی جیۆپۆلۆتیكی ناوچه‌كه‌ و توركیاش ده‌بێته‌ به‌شێك  له‌و گۆڕان كاریی یه‌. وه‌ك له‌ پێشتردا باسم كرد توركیا گرنگی ستراتیژی جارانی بۆ هاوپه‌یمانه‌كانی و ئه‌مریكا له‌ ده‌ستداوه‌، واتا مانه‌وه‌و دروست كردنی ده‌وڵه‌ت یان نه‌مانیان ئه‌گه‌ر بۆرژوازی نه‌خشه‌ ڕێژی بكات و به‌ خواستی ئیمپریالیزمی جیهانی فه‌لسه‌فه‌ ڕێژی بۆ بكات ، هیچ به‌هایه‌ك له‌ به‌رچاو ناگیرێت ته‌نها به‌های پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی ئیمپریالیزم خۆی نه‌بێت.

له‌ بێشه‌ڵانی ئێستای سه‌رمایه‌داریدا، شێرێكی ئابووری و سه‌ربازی و ڕامیاری داڕێژی جیهانی سه‌رمایه‌داری له‌ دایك بووه‌ و ، شێره‌ پیره‌كانی هه‌موو بێ هێزو لاواز كردووه‌ و، چاوه‌ڕێی به‌شێكی لێده‌كه‌ن ، ئه‌ویش به‌پێی ئابووری ڕامیاری دارستانه‌كه‌ی و تێربوونی خۆی وه‌ڵامیان ده‌داته‌وه‌. لێره‌وه‌ ئیتر توركیا ئه‌و گرنگی یه‌ی جارانی جه‌نگی ساردی له‌ ده‌ست ده‌دات و بێ به‌ها ده‌بێت.

توركیا ی كه‌مالیستی _ عیلمانی ، له‌ ئێستادا گۆڕاوه‌ و له‌ ساڵه‌كانی نه‌وه‌ته‌وه‌ هێزه‌كانی فه‌نده‌منتالیزم ، له‌ سووڕی هه‌ڵبژاردنه‌كاندا باڵاده‌ست ده‌بن وه‌ك چه‌ند جاری هه‌ڵبژاردنه‌كانی پێشوو ، هه‌روه‌ها ئێستا دامه‌زراندنی  حكومه‌ت له‌ لایه‌ن    فه‌زیله‌ و عه‌داله‌ت و گه‌نده‌ڵ بوونی ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاری و ئابووریش له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ ، ئه‌مانه‌ هۆن که‌ ئه‌م  ده‌وڵه‌ته‌ توانای وه‌ڵام دانه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندیی یه‌كانی ئیمپریالیزمی نه‌ماوه‌. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ گۆڕانكاری له‌ جیۆپۆلۆتیك له‌ عێراقدا، كاریگه‌ری بۆ توركیاش ده‌بێت ، هه‌روه‌كو وتم له‌وانه‌یه‌  به‌شێك بێت له‌و گۆڕانه‌. 

واتا سه‌ركه‌وتنی ڕامیاری نوێی جیهان له‌ عێراقدا ، كاریگه‌ری ده‌بێت له‌ سه‌ر ناوچه‌كه‌ ، له‌ به‌ر ئه‌وه‌یه‌  توركیا ده‌یه‌وێت له‌ ڕێگه‌ی تێكدانی ئه‌و پڕۆژانه‌ی سیاسه‌تی نوێی جیهان كه‌  ئه‌مریكا ئه‌ندازیاری  نه‌خشه‌ كێشانی بووه‌.                                     

پڕۆژه‌ی دابه‌ش كردنه‌وه‌ی ناوچه‌ی به‌رهه‌مهێنان و وه‌كار بردن به‌ ئه‌نجامی خۆی نه‌گات. تابتوانن له‌و ڕێگایه‌وه‌ كاریگه‌ریه‌كان له‌ سه‌ر خۆیان كه‌م بكه‌نه‌وه‌.

بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش ووروژاندنی كێشه‌ی ده‌مارگیری نه‌ته‌وه‌یی له‌ نێوان كورد و توركمان له‌ كه‌ركوك و ناوچه‌كانیدا به‌ هۆیه‌كی باشی شه‌له‌ل كردنی ڕامیاری جیهانی نوێی داده‌نێت.                                                                                           

واتا كێشه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی كورد كه‌ به‌ده‌ستی  بۆرژوازی یه‌وه‌ بێت، به‌ به‌رده‌وامی ده‌بێت به‌ كاڵایه‌كی فرۆشراو و كڕیاری جۆراو جۆری بۆ دروست ده‌بێت.

واتا كاتێك پڕۆژه‌ی نه‌خشه‌ی ڕێگاش له‌ نێوان عه‌ره‌ب و جوودا، وه‌ك كێشه‌ی كورد له‌ عێراق و ئێران و توركیا و سووریادا، هه‌ژاران و كرێكارانی كورد و عه‌ره‌ب و تورك و فارس و له‌  ئیسرائیل و فه‌له‌ستین دا، هه‌ژارانی عه‌ره‌ب و جوو ، ده‌بنه‌ سووته‌مه‌نی ده‌ستی بۆرژوازی و سه‌رمایه‌داران و  ده‌بن به‌ قازانجی گه‌وره‌ی ، بازرگانیه‌ جیاوازه‌كانی ڕامیارییان. 

له‌ عێراقدا و به‌ تایبه‌تی له‌ ناوچه‌ كوردنشینه‌كاندا، كێشه‌ی كورد و توركمان ده‌هێننه‌وه‌ گۆڕه‌ پانی مل ملانێیه كی خوێناوی و ده‌یانكه‌ن به‌  نێوانی دوو به‌رداشی ڕامیاری و به‌رژه‌وه‌ندی هێزه‌كانی ناوچه‌كه‌ و، هه‌ژاران و كرێكارانی هه‌ردوولا خۆراكی جه‌نگه‌كه‌یان ده‌بن و مه‌رامه‌ گڵاوه‌كانیانی پێ ده‌به‌نه‌پێشه‌وه‌ و له‌ ڕاسته‌ ڕێگای خه‌بات و تێكۆشانی چینایه‌تیان لاده‌ده‌ن و ده‌یان خه‌نه‌ سه‌ر سكه‌ی جه‌نگێكی خوێناوی ماڵ وێران كه‌ری كۆنه‌په‌رستانه‌ی بێ سوود . واتا جه‌نگێك كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا ئه‌رك و ئیشی ئه‌وان نیه‌ و نایخوازن.

به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ك بێت و له‌ ڕێگه‌ی ناهووشیاری ئه‌و چینه‌وه‌ به‌ ئه‌رك و داخوازیی یه‌كانیان ، سوود له‌ ناهووشیارییان وه‌رده‌گرن بۆ به‌رپا كردنی جه‌نگێكی كۆنه‌په‌رستانه‌ و قڵشتی گه‌وره‌  ده‌خه‌نه‌ نێوان هێزی چینایه‌تیانه‌وه‌. بۆرژوازی داڕێژه‌ری جه‌نگێكی له‌و جۆره‌یه‌ و له‌ ڕێگه‌ی ده‌وڵه‌تانی ناوچه‌كه‌وه‌ هێزی ده‌كرێته‌ به‌روو به‌ سوودو قازانجی سه‌رمایه‌داران ته‌واو ده‌بێت.

له‌ ڕابردوودا ده‌وڵه‌تی عێراق ، له‌ هیچ ده‌سه‌ڵاتێكیدا دانیان به‌ مافی تووركمان دا نه‌ده‌ناو به‌ڵكو وه‌ك به‌شێك له‌ ئه‌ندامی گه‌لی عێراق چاویان لێ نه‌ده‌كردن و  ،  وه‌ك ئه‌وه‌ی گه‌لی عێراق بریتی بێت له‌ عه‌ره‌ب و به‌ س (  گه‌ل به‌ مانا بۆرژوازیی یه‌كه‌ی) به‌ڵام گه‌ل بێجگه‌ له‌ پێكهاتی چینایه‌تی دوو چینی جیاواز و دژ به‌ یه‌ك هیچی تر ناگه‌یه‌نێت. به‌ڵام له‌لای بۆرژوازی نه‌ته‌وه‌په‌رست گه‌ل ده‌خرێته‌ چوار چێوه‌ی كاسێكی ئاڵتوونینه‌وه‌ و بردنه‌وه‌ی له‌ لایه‌ن بۆرژوازیی یه‌وه‌ ده‌بێت به‌ یه‌كێك له‌  سه‌رچاوه‌ی گه‌مه‌كان.

 له‌م دواییانه‌داو له‌ ساڵه‌كانی هه‌شتای سه‌ده‌ی بیست دا ، ده‌وڵه‌تی عێراق بۆ زیندو ڕاگرتن و خۆش كردنی بڵێسه‌ی ئاگری دژایه‌تی ئه‌تنیكی له‌ كه‌ركوك دا،  دوو  په یكه‌ری توركمانی دروست كردو له‌ شوێنه‌ دیارو به‌رچاوه‌كانی كه‌ركوك دا داینان و خستیه‌ به‌ر دیده‌ی كه‌سانكۆی ناو شاری كه‌ركوك و ئه‌و مرۆڤانه‌ی كه له‌ نزیکییه‌وه‌  پیایدا تێپه‌ڕ ده‌بن.

 بێ گومان دانانی ئه‌و دوو په‌یكه‌ره‌  هه‌روا له‌ خۆڕا نه‌بوو، چونکه‌ ئه‌و كوشتاره‌ له‌ جه‌نگێكی نێوان توركمان و كورد كه‌وته‌وه‌  له‌ ساڵه‌كانی (1959ز) یدا له‌ كه‌ركوك.

له‌ پڕۆژه‌ی ده‌ستووری عێراقدا كه‌ له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌تی به‌عسیه‌كان نووسرابووه‌وه‌.  هیچ به‌ندێك له‌و به‌ندانه‌  تیادا  نیه‌ كه‌  بڕوای به‌بوونی كه‌مه نه‌ته‌وایه‌تی توركمان هه‌بێت. یان هه‌ر هیچ نه‌بێت بڕواشیان به‌ خوێندنیان به‌ زمانی دایک هه‌بێت بۆ تورکمان.  

بێ گومان  ماده‌ و په‌ره‌نسیپه‌کانی ناو ده‌ستوور پیشاندانی په‌یوه‌ندی كه‌سانكۆو به‌ڕێوه‌به‌رانی ده‌وڵه‌ت و هه‌ڵسووكه‌وتی ڕامیاری و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌وڵه‌ته‌ له‌گه‌ڵ ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگاکه‌یدا. ئه‌و پڕۆژه‌ی‌  ده‌ستووری كۆماری عێراق  له‌ ساڵی نه‌وه‌ته‌کانی ڕابردودا،  له‌ ده‌رگای یه‌كه‌می ئه‌و پڕۆژه‌یه‌وه‌و له‌ مادده‌ی دووه‌مدا ، عێراق و كۆمه‌ڵگاكه‌ی جیاناكاته‌وه‌ له‌ نیشتمانی عه‌ره‌بی ، و له‌ و ڕێگه‌ یه‌شه‌وه پێشێلی هه‌موو مافه‌كانی نه‌ته‌وه‌كانی ناو عێراقی كردووه‌ و ، هه‌تا مافی ئه‌و مرۆڤانه‌ی پێشێل كردووه‌ كه‌ هه‌ڵگری بڕوایه‌كی ئاینی جیاواز له‌ ئاینی ئیسلامیش بێت.

ئه‌مه‌ش بێجگه‌ له‌وه‌ی كه‌ ده‌یویست نه‌ته‌وه‌كان له‌ بۆته‌ی یه‌ك نه‌ته‌وه‌ دا بتوێنێته‌وه‌. به‌ ڕاستی بڕوای من له‌ سه‌ر بوونی ئه‌و نه‌ته‌وه‌ جیاوازانه‌ جیاوازه‌ وه‌ك له‌ نووسینه‌كه‌دا ده‌ركه‌وتووه‌.

له‌ لایه‌كی تر مادده‌ی چواره‌می ئه‌و پڕۆژه‌یه له‌ ده‌ستووری كۆماری عێراق ، بڕوای به‌وه‌ش نی یه‌ جارێكی تر، كه‌ خواستی جیابوونه‌وه‌ی هه‌بێت، یان به‌ پێی پێویستی مێژوویی ئه‌و خواسته‌ بسه‌لمێنێت. ئه‌مه‌ش بۆ‌ كورد و توركمان وه‌ك یه‌ك وایه‌. به‌ڵام  مرۆڤی كورد زمان ‌ مادده‌ی شه‌شه‌م له‌ پڕۆژه‌ی ده‌ستووره‌كه‌ دڵی خۆش نه‌ده‌کرد، كه‌‌ ده‌ڵێت عێراق گه‌له‌كه‌ی پێك هاتووه‌ له‌ كورد و عه‌ره‌ب ، به‌ڵام هه‌ر له‌ هه‌مان مادده‌ی شه‌شه‌می ئه‌و ده‌ستووره‌دا به‌ پێچه‌وانه‌ی ڕسته‌كه‌ی پێشووتره‌وه‌ خواستی كورد یان مافی ئه‌تنیكی كورد له‌ چوار چێوه‌ی یه‌كانگیری یان یه‌كێتی نیشتمان و ده‌وڵه‌ت و كۆمه‌ڵگاكه‌یدا ئه‌توێنێته‌وه‌ و مافی ئه‌وه‌شی ناداتێ كه‌ به‌شێكی جیا یان به‌شێوه‌ی په‌یوه‌ندی فیدراڵی یان هه‌ر په‌یوه‌ندی یه‌كی پێكه‌وه‌یی بێت، كه‌ هه‌ڵبژێردراوی خواست و وویستی هه‌ردوو نه‌ته‌وه‌ی  پێكهێنه‌ری كۆمه‌ڵگای عێراق بێت،فه‌راهه‌م وده‌سته‌به‌رکردنی مافی سیاسی و به‌شداری پێکردنی نه‌ته‌وه‌کان وه‌ک یه‌ک له‌ به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وله‌تدا ،گرنگی سیاسی کۆمه‌ڵایه‌تی خۆی هه‌یه‌ ، هۆیه‌کیشه ‌بۆ  ده‌ست نیشان کردنی یه‌کسان بونیان له‌ ناو کۆمه‌ڵگاو سیسته‌مه‌ سیاسیه‌که‌ی.

مادده‌ی شه‌شه‌م پێشتر له‌ ڕێگه‌ی مادده‌ی چواره‌مه‌وه‌ له‌ پڕۆژه‌ی ده‌ستووره‌كه‌دا هه‌ڵوه‌شێنراوه‌ته‌وه‌ یان ئه‌توانین بڵێین ئه‌و ده‌ستووره‌ چۆن مافی توركمانی پێشێل كردووه‌ ، مافی كوردیش پێشێل ده‌كات و ده‌یانكات به‌ قوربانی هه‌مان خواستی نه‌ته‌وه‌په‌رستی له‌ ده‌وڵه‌تی عێراق دا.   جارێکی تر ئه‌و سیاسه‌ته‌ دوباره‌ ده‌بێته‌وه‌ له‌ ده‌ستوری عێراقی فیدرالی{2005}دا به‌رامبه‌ر به‌تورکمان به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌کی تر، هه‌ر وه‌کو ده‌رگای یه‌که‌م[په‌ره‌نسیپه‌ سه‌ره‌کی یه‌کان] ماده‌ی چواره‌م؛ بڕگه‌ی یه‌که‌م{زمانی عه‌ره‌بی و کوردی دوو زمانی فه‌رمین له‌ عیراقدا..............} جارێکی تر و له‌ سه‌رده‌مێکی تردا ، ده‌ستوری نوێ ی عێراق نه‌یتوانی تورکمان به‌به‌شێکی ڕه‌سه‌ن ده‌ست نیشان بکات و ، پایه‌ی سیاسی وه‌ک ئه‌وانی تر هه‌بێت. بۆ زیاتر دڵنیا بونه‌وه‌ له‌وانه‌ی پێشو ، بڕگه‌ی دووه‌می هه‌مان ماده‌،له‌ خاڵه‌کانی [ئه‌لف،با،جیم،ها ] دا ته‌ئکید کراوه‌ته‌وه‌ که‌ هه‌ردوو زمانی عه‌ره‌بی و کوردی به‌کارده‌هێنرێن، له‌ ده‌رکردنی ڕۆژنامه‌ی ڕه‌سمی،قسه‌کردن و گفتوگۆ و ده‌ربڕینه‌کان له‌ بواره‌ ڕه‌سمییه‌کانی وه‌کو ،په‌رله‌مان،ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران،و دادگاکان،موئته‌مه‌ره‌ره‌سمیه‌کان . باوه‌ڕهێنان به‌و دیکۆمێنته‌ فه‌رمیانه‌ و ده‌رچونیان به‌هه‌ردوو زمانه‌ فه‌رمیه‌که‌ ،  له‌گه‌ڵ  ئاڵوگۆڕکردنی نامه‌کان. یان ده‌ڵێت هه‌ر بوارێکی تر ، که‌ په‌ره‌نسیپه‌کانی یه‌کسانی ئه‌یسه‌پێنێت ، وه‌کو ده‌رچونی دراو، پاسپۆرت و پووله‌جۆراو جۆره‌کان. ئه‌مه‌ش دوو لایه‌نی هه‌یه‌، یه‌که‌م ؛ کۆنه‌بونه‌وه‌ی تورکمان له‌یه‌ک ناوچه‌ و هه‌رێمێکدا، دابه‌ش بونێکی پچڕپچڕ له‌گه‌ڵ یه‌کتردا. به‌ڵام ئه‌مه‌ ناکاته‌ ئه‌وه‌ی که‌ وه‌ک خۆت و به‌یه‌ک پێوه‌ر له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌کانی تردا چاویان لێ نه‌کرێت. ئه‌گه‌ر چی ئه‌مانیش خاکی خۆشیان نه‌بێت، به‌ڵام لێره‌ نیشته‌جێن و ده‌ژین،ئه‌مه‌ش په‌ره‌نسیپی پێکه‌وه‌ژیانی نه‌ته‌وه‌کانه‌، پێویسته‌ ڕێز له‌ به‌های نه‌ته‌وه‌کان بگیرێت، هه‌ر ڕنگ و زمانێک بن. دووه‌م ؛ بڕوا نه‌بوونی نه‌ته‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتداره‌ به‌یه‌کسانی و هاوتایی نه‌ته‌وه‌کان له‌ عێراقدا. ئه‌م بڕوایه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌ره‌تای دروست بونی ده‌وڵه‌ت له‌ عێراقدا،و ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت  .

هه‌موو ئه‌وانه‌ی باسمان كردن ناوه‌ڕۆكی ده‌سه‌ڵات و ده‌وڵه‌تی عێراقه‌  له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ كه‌سانكۆی كۆمه‌ڵگاكه‌ی.

واتا چۆن ده‌وڵه‌تی توركیا و پڕۆژه‌ی نه‌ته‌وه‌په‌رستی و به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌داران ده‌خوازێت له‌ جیاواز كردنه‌وه‌ی خواستی كرێكارانی كورد له‌ توركمان و  ده‌وڵه‌تی عێراقیش هه‌مان ئه‌رك و فرمانی جێ به‌جێ كردووه.

چونكه‌ كه‌مالیسته‌كانیش وه‌ک ئه‌وان، بڕوایان به‌ بوونی یه‌ك  نه‌ته‌وه‌ هه‌بوو له‌ توركیا و ،   كوردیان به‌ مرۆڤێكی تر له‌ قه‌ ڵه‌م ده‌داو  به‌شێکه‌ له‌ پڕۆژه‌ی نه‌ته‌وه‌په‌رستی خۆیان و گیانێکی شۆڤێنیانه‌یان پێ دروست ده‌كرد. 

واتا دروست كردنی ئه‌و دوو په‌یكه‌ره‌ ، ناكاته‌ دڵسۆزی ده‌وڵه‌تی عێراق له‌ به‌رامبه‌ر توركماندا و هه‌روه‌ها دڵسۆزیش نه‌بووه‌ بۆ كوردیش، به‌ڵكو به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك و له‌ هه‌ر ڕێگه‌یه‌كه‌وه‌ بێت هه‌وڵیان داوه‌ بۆ دروست كردنی  گیانی نه‌ته‌وه‌په‌رستی له‌ نێوان هه‌موو كه‌مه‌ نه‌ته‌وه‌ و نه‌ته‌وه سه‌رده‌سته‌كه‌ی ده‌سه‌ڵات. 

له‌ و ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌ توانیویانه‌، مه‌رامه‌ ڕامیاری و ئابووریی یه‌كانی سه‌رمایه‌داری له‌ ڕێگه‌ی پڕۆژه‌ بۆرژوازی و شۆڤێنیه‌كانیه‌وه بباته‌ پێشه‌وه‌. واتا ئه‌م کێشه‌یه‌‌ چاره‌سه‌ر نه‌كرا له‌ سه‌رده‌می ده‌وڵه‌ته‌كانی ڕابردوو له‌ عێراقداو ئێستاش چاره‌سه‌رییه‌كان نه‌ چوونه‌ته‌ ئاستی تێپه‌ڕاندنی ڕامیاری ڕابردووی ده‌وڵه‌ته‌كانی عێراق و توركیا. هه‌روه‌كو ئه‌و پڕۆژه‌ی ده‌ستووری كۆماری فیدراڵی عێراق ،  پرۆژه‌ی ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستانی عێراق كه‌ پڕۆژه‌ی   پارتی دیموكراتی كوردستانی عێراقه‌ و له‌ ملحق (پاشکۆ) ی جه‌ریده‌ی خه‌بات به‌ عه‌ره‌بی كه‌ له‌ ژماره‌ی ( 1089 ) ی له  2/8/2002 دا بڵاویان كرده‌وه.

ده‌رگای یه‌كه‌م له‌ پڕۆژه‌ی ده‌ستووری یه‌كێتی عێراق، هه‌مان ناوه‌ڕۆكی پڕۆژه‌ی   ده‌ستووری عێراقی هه‌یه‌ (پرۆژه‌که‌ی به‌عسیه‌کان)  كه‌له‌سه‌ره‌وه‌ باسمان كردووه‌ ، مادده‌ی دووه‌م و مادده‌ی چواره‌م و مادده‌ی هه‌شته‌م  هه‌مان ناوه‌ڕۆك ده‌دات به‌ده‌سته‌وه‌ و ناتوانێت، ده‌رگای چاره‌سه‌ری له‌ سه‌ر كێشه‌كان بكاته‌وه‌ له‌ عێراقێكی فره‌ لایه‌نی ئه‌تنیكی و    مه‌زهه‌بی و ناتوانێت پڕۆژه‌ی چاره‌سه‌ری بێت.    

 له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ له‌ ده‌رگای دووه‌م و له‌ مادده‌ی نۆهه‌مدا، پێچه‌وانه‌ی مادده‌ی هه‌شته‌می ده‌رگای یه‌كه‌مه‌ و یه‌ك ئه‌وی تری كوێرده‌كاته‌وه‌ و ماناكه‌ی  له‌ده‌ست ئه‌دات.

مادده‌ی شه‌شه‌می پڕۆژه‌ی ده‌ستووری كۆماری عێراق له‌ سه‌رده‌می به‌عسدا، یه‌كسان به‌ مادده‌ی چواره‌م له‌ پڕۆژه‌ی ده‌ستووری جمهوری فیدراڵی عێراقی ، له‌ لای پارتی دیموكراتی كوردستانی عێراق  هه‌مان واتای هه‌یه‌.

بێجگه‌ له‌وه‌ش مادده‌ی حه‌وته‌می ده‌ستووری كۆماری عێراق كه‌ له‌ سه‌ر زمانی سه‌ره‌كی له‌ عێراقدا ئه‌دوێت و هه‌ردوو زمانی عه‌ره‌بی و كوردی به‌ زمانی ئاخافتن و خوێندن له‌ كوردستان و عه‌ره‌بی له‌ ناوچه‌ عه‌ره‌ب نشینه‌كاندا ده‌زانێت. به‌ هه‌مان شێوه‌ مادده‌ی هه‌شته‌م له‌ پڕۆژه‌ی ده‌ستووری كۆماری فیدراڵی عێراق به‌ هه‌مان شێوه‌ و هه‌مان ناوه‌ڕۆك ئه‌دات به‌ده‌سته‌وه‌،  به‌ به‌كار هێنانی زمانی خوێندن و نووسین و به‌كارهێنانی له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌كاندا.                                                                     

هه‌روه‌ها له‌ ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستانی عێراق له‌ لای پارتی دیموكراتی كوردستان ، مادده‌ی حه‌وته‌م هه‌موو به‌نده‌كانی له‌ ده‌رگای یه‌كه‌می ئه‌و ده‌ستووره‌دا، هه‌مان واتای مادده‌ی هه‌شته‌م له ‌ده‌ستووری جمهوری فیدراڵی عێراق و مادده‌ی حه‌وته‌م له‌ ده‌رگای یه‌كه‌می پڕۆژه‌ی ده‌ستووری كۆماری عێراق پێشێل كردنی ته‌واوه‌تی هه‌موو زمانه‌ به‌كارهاتووه‌كانی تره‌ له‌ ناو گرووپه‌ ئه‌تنیكی و دینی یه‌ جیاوازه‌كانی تردا ده‌گه‌یه‌نێت ، و هیچ مافێك به‌ به‌كارهێنه‌ری و به‌كارهێنانی به‌ شێوه‌یه‌كی دیار و ڕه‌سمی نادات، ئیتر ئه‌م پڕۆژانه‌ چۆن ده‌توانن چاره‌سه‌ری كێشه‌ی ده‌مار گیری نه‌ته‌وه‌یی بكه‌ن و ، كرێكارانی هه‌موو ئه‌تنیكه‌ جیاوازه‌كان به‌ یه‌كدانه‌ده‌ن و شه‌ڕی خوێناوی له‌ نێوانیاندا هه‌ڵ نه‌ ئایسێ، كه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا ئه‌و جه‌نگه‌ جه‌نگی هه‌ژاران و چینی كرێكاری ئه‌تنیكه‌ جیاوازه‌كان نی یه‌ به‌ گشتی و به‌ تایبه‌تی ئێستا له‌ نێوان كورد و توركماندا.  

هه‌روه‌ها جارێکی تر هه‌موو ئه‌و ماددانه‌ له‌ پرۆژه‌ی ده‌ستوری هه‌رێم که‌ له‌ (24/6/2009) دا که‌ له‌لایه‌ن په‌رله‌مانه‌وه‌ په‌سه‌ند کرا. مادده‌ی (5) ی ئه‌و پرۆژه‌یه‌ ده‌ڵێت{ گه‌لی هه‌رێمی کوردستان پێکهاتووه‌ له‌ کوردو،تورکمان، عه‌ره‌ب،کلدان سریان،ئاشوری،ئه‌رمه‌ن و هاووڵاتیانی دیکه‌ی هه‌رێمی کوردستان. }  ئه‌وپرۆژه‌یه‌ له‌ ماده‌ی(14) له‌ بڕگه‌کانی {یه‌که‌م ،دووه‌م ،سێ یه‌م} هه‌مان هه‌ڵوێست و ناوه‌ڕۆکیان هه‌یه‌ ،له‌گه‌ڵ  مادده‌ی { 4} هه‌موو بڕگه‌کانی، ده‌ستوری عێراقی فیدراڵ{ 2005} . له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌ بڕگه‌ی سێیه‌مدا ئه‌وه‌ی دوپات کردوه‌ته‌وه‌ و ده‌ڵێت [ له‌ هه‌رێمی کوردستان کار به‌حوکمه‌کانی مادده‌ی { 4} ی ده‌ستووری فیدراڵی ده‌کرێت له‌ باره‌ی زمانی فه‌رمییه‌وه‌ له‌ هه‌ر جێیه‌ک بواری یاسایی هه‌بێت بۆ جێبه‌جێکردنی. ]  له‌ هه‌رێمدا ده‌بێت جیاوازتر له‌ ناوه‌ندی عێراق ، هه‌ڵسوکه‌وت بکرێت ، له‌گه‌ڵ تورکمان و که‌مه‌ نه‌ته‌وه‌ و ئاینه‌کاندا. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی ڕێژه‌ی ئه‌مانه‌ له‌ هه‌رێمدا ، له‌ چاو ڕێژه‌یان له‌ عێراقدا زیاتره‌ و ، ده‌وڵه‌تانی ناوچه‌که‌ ده‌توانن بیانکه‌ن به‌ گروپێکی فشاری کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و ڕه‌وشی ناوچه‌که‌ی پێ تێکبده‌ن ، وه‌کو کردویانه‌ . له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌ سنوری جوگرافیای کوردستاندا به‌ کۆمه‌ڵ کۆمه‌ڵی جیاجیا له‌ ناوچه‌ی جیاوازدا هه‌ن ،نه‌ ئه‌توانن هه‌رێم پێک بهێنن ، و نابێت هه‌رێمیش به‌شداریان له‌ کایه‌ سیاسیه‌کاندا پێ نه‌کات .   به‌ڵكو ده‌بێت هه‌ردوولا له‌ سه ر زه‌مینی دیفاكت ، هه‌وڵ بۆ پێكه‌وه‌ ژیانێكی ئاسووده‌ و یه‌كسان بده‌ن،هه‌مووان وه‌ك یه‌ك له‌ سه‌رچاوه‌ی ناوچه‌كه‌ سوود مه‌ندبن و نه‌یه‌ڵن سه‌رمایه‌داران و بۆرژوازی یاری به‌ چاره‌نووسیانه‌وه‌ بكه‌ن. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێت توركمان ڕێگه‌ له‌ دروست بوونی هه‌تا حكومه‌ت یان ده‌وڵه‌تی كوردی نه‌گرێت ئه‌گه‌ر مافی ئه‌وانیش دابین كراو بێت، یان ده‌بێت به‌ هه‌ردوولا هه‌وڵی بنه‌ بڕكردنی چه‌وسانه‌وه‌یه‌كی له‌و جۆره‌بده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ڕاسته‌ ڕێگای خه‌باتی چینایه‌تی بگرن و ، له‌ به‌رژه‌وه‌ندی چینایه‌تیاندا پرۆسیسی خه‌بات و ستراتیژیان ببه‌نه‌ پێشه‌وه‌ ، نه‌وه‌ كو به‌فیتی بۆرژوازی و ناوكی فه‌لسه‌فه‌كه‌یان له‌ ناوچه‌كه‌ و ووڵاتانی ده‌وروو به‌ره‌وه‌ جه‌نگێكی خوێناوی كۆنه‌په‌رستانه‌ به‌رپابكه‌ن.  واتا ده‌بێت، به‌هه‌رشێوه‌یه‌ك بێت ئه‌و جه‌نگه له‌نێوانیاندا ڕوونه‌داته‌وه بۆ ئه‌‌وه‌ی بۆرژوازی و سه‌رمایه‌دارانی هه‌ردوولایان لێی سوودمه‌ند نه‌بن و به‌رووبوومی به‌ده‌ست هاتووی هێزی كاریان به‌فیڕۆ نه‌ده‌ن و ئه‌وانیش به‌تاڵانی نه‌به‌ن.

 كه‌واته ده‌بێت به‌هه‌موو لایه‌ك ئاستی هووشیاری چینایه‌تی له نێوان كرێكارانی ناوچه‌ی كه‌ركوك و عێراق به‌تایبه تی و له جیهاندا به‌گشتی، به‌رزبكه‌ینه‌وه و كرێكاران وه‌ك نه‌ته‌وه‌په‌رستێك سات و سه‌ودانه‌كه‌ن به‌ ژیانی و خه‌باتی چینایه‌تیان له‌پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان به‌كار‌به‌ن.

واتا وه‌ستانه‌وه‌ی ئه‌و جه‌نگه له‌ڕێگه ی بڵاوبوونه‌وه‌ی هووشیاری چینایه‌تی یه‌وه به‌رجه‌سته ده‌بێت، چونكه ئه‌و هووشیاری یه نایه‌ڵێت هێزو تواناكانی خه‌باتیان له كێشه‌یه‌كی بۆگه‌ن و بێ سه‌مه‌ردا به‌فیڕۆ بده‌ن و نه‌یه‌ڵن بۆرژوازی یاری به هێزو تواناكانیان بكات و هه‌ڵوێستێكیان پێ بگرێت له‌به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌داراندا ته‌واو بێت. ده‌بێت كرێكاران بیر له هاوخه‌باتی نێوانیان بكه‌نه‌وه تا به‌ته‌واوه‌تی دووژمن و دۆستی خۆیان له دژو له‌گه‌ڵدابێت. 

له‌م ڕووه‌وه ده‌بێت نه‌یه‌ڵن ئه‌وان باڵانسی هێزی بۆرژوازی و سه‌رمایه‌داران ڕابگرن و هۆیه‌كی هاوسه‌نگی هێزه‌كان بن له گۆڕه‌پانی مل ملانێی ڕامیاری و ئابووری دا. 

بۆئه وه‌ی ئه‌و جه‌نگانه و چوونه‌پێشه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی سه‌رمایه‌داری  مه‌یسه‌ر نه‌بێت ، چینی كرێكار له هه‌وڵی خه‌باتی پێكه‌وه‌یی چینایه‌تیدابێت و هاوخه‌باتیان له‌گه‌ڵ كرێكارانی ناوچه‌كه و جیهاندا یه‌ك ڕیز بکه‌ن و ئاڕاسته‌ی ڕامیاری و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كه‌ی به‌خواستی مێژوویی چینی كرێكار ئاڕاسته بگرێت و دووربن له شه‌ڕێك كه خواستی ئه‌وان نیه و له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندی چینایه‌تی چینی كرێكاردا له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌كه و جیهان یه‌ك ئامانج و یه‌ك ستراتیژ بێت.

نجم الدین فارس حسن

22/11/2015

loadingلەشکرکێشی دەوڵەتی تورکیە و میواننەوازیی فەرمانداریی بۆرجوازی کوردستان

ئۆکتۆبەری ساڵی ١٩٩٢ کاتێك کە پارتییە دەسەڵاتدارەکانی هەرێمی کوردستان [پدک و ینک و حسك] بۆ وەدەرنانی پەکەکە لە باشوور لەشکری دەوڵەتی تورکیە دەهێننە کوردستان و پێشلەشکریی دەکەن، ئەو کات جەماوەر هەڵوێستێکی سەربەخۆخوازانەی لە خۆی نیشاننەدا.

ساڵی ١٩٩٦ پاش سێ ساڵ جەنگی نێوخۆیی، جارێکی دیکە لەشکری دەوڵەتی تورکیە وەك ناوبژیوان دێتەوە باشوور و بۆ هەمیشە لە کۆمەڵێك ناوچە بنکەی سەربازیی و سیخوڕیی دادەکوتێت، بەداخەوە جەماوەر هەڵوێستێکی سەربەخۆخوازانەی لە خۆی نیشاننەدا.

لە ساڵی ١٩٩٧ تا ئێستا چەندین جاری دیکە بە میوانداریی فەرمانداریی بۆرجوازی کوردستان، بە دیاریکراویی دەسەڵاتدارانی (پدک) ڕێگە بە لەشکری دەوڵەتی تورکیە دراوە، تاوەکو بێتە سنووری باشوور و پەلاماری هێزەکانی پەکەکە لە قەندیل بدات، بەداخەوە هەموو جارێك بێجگە لە ناڕەزایەتی کەمینەیەکی زۆر کەم، کە لایەنگر و دۆستی پەکەکە بوون، جەماوەر هەڵوێستێکی سەربەخۆخوازانەی لە خۆی نیشاننەداوە.

وەك هەمووان دەزانن، کاتێك کە داعش ناوچەکانی زومار و شەنگال و مەخموور داگیردەکات، ئەگەر هێزەکانی یەپەگە و یەپەژە و هەپەگە نەبوونایە، ئەوا هەنووکە هەولێر وەك ڕەقە پایتەختی ولایەتێکی دیکەی دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی دەبوو. هەر لەو کاتەدا بە بەرچاوی هەمووانەوە لە سیناریۆیەکدا دەسەڵاتدارانی (پدک) هەزاران چەکداری خۆیان کشاندەوە، تاوەکو (داعش)ی میوان بەبێ بەرەنگاری خەڵکی کریست و شەبەك و کاکەیی و ئێزیدی جینۆسایدبکات، بەداخەوە جەماوەر هەڵوێستێکی سەربەخۆخوازانەی لە خۆی نیشاننەدا و بێهەڵوێست کەتوارەکەی پەسەندکرد.

وەك دەبینین، ئەوەتا سەرەنجامی ئەو بێهەڵویستییە لەشکرکێشیی دەوڵەتی تورکییەیە بۆ سەر باشوور، کە تێیدا دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی کورد خاترجەم لەتەك میوانەکان خەریکی پلانڕێژیی و زەمینەسازین بۆ پەلاماری هێزەکانی هەپەگە و یەپەگە و یەپەژە و یەپەشە.... تد.

بێجگە لەو دەرکەوتانەی ساڵانی ڕابردوو، هەروەها لە مانگ و هەفتە و ڕۆژانی رابوردوودا دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی هەرێم بە دیاریکراویی سەرانی (پدک) چەندین پیلانیان بۆ دەرپەراندنی هێزەکانی یەپەگە و هەپەگە لە باشوور دارشت و لەتەك شکست ڕووبەڕوو بوون. بە هەموو پێوەرێکی کەتواریی و لۆجیکی و ژیریی مرۆڤ، هێنانی لەشکری تورکیە بۆ باشوور لەم ساتەدا یەکەم بەرەنجامی شکستی هەوڵە نەگریسەکانی پێشووتری دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی هەرێمی کوردستان و سەرانی پدک و دەزگەی سیخوڕیی دەوڵەتی تورکیەیەن بۆ دەرپەراندنی هەپەگە و یەپەگە و لەوەش زیاتر و گرنگتر پاراستنی کاروانی تانکەرە نەوتەکانی (داعش)ە بەرەو تورکیە، کە بەهۆی بۆمبارانەکانی روسیا لە سنووری سوریە-تورکیە تێپەڕینیان کەوتووەتە مەترسی و ئەردۆگان و دەسەلاتدارانی هەرێم و هاوپەیمانان دەزانن کە روسیە بۆمبارانی هەریمی کوردستان ناکات و ئەگەر ئەو کارەش بکات، ئەوا دەکەوێتە تەڵەیەکی مێژوییەوە، هەروەها ئەگەر دەولەتی فەرمانداریی نیوەندیی عیراق ئەو کارە ئەنجامبدات، دیسانەوە سەرانی پدک وەك دۆزینەوەی هەنگوین لە کونەداردا دەکەونە گارەگاری ناسیونالیستی و گەرمکردنەوەی گاڵتەجاریی "دەولەتی کوردی" لە سایەی لەشکری نیئۆ-ئوسمانییەکان، هەر ئاوا کە لە کاتی هاتنی (داعش) هەمان گاڵتەجارییان بۆ خەڵکی دەبەن و خۆشباوەڕ بە ناسیونالیزم بەڕێخست.

لێرەدا پرسیارێك یەخەماندەگرێت، ئایا جەماوەری بێدەسەڵاتی هەرێمی کوردستان بە هاتنی لەشکرکێشیی دەوڵەتان و ڕژێمەکانی ناوچەکە ڕازییە و وەك دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی کورد هاوبەرژەوەندی داگیرکەرانە و بۆ وەدەرنانی ئەوانەی دوێنێ [هەپەگە و یەپەگە و یەپەژە] ئێمەیان پاراست، هاتنی لەشکری تورکیە پەسەند و پێویست دەزانیت ؟

سەرەنجام بۆ کەسانی وریا و هوشیار، کە توانان هەیە، لە بێدەنگیی هاوپەیمانان و دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی کورد بەرانبەر لەشکرکێشیی دەوڵەتی تورکیە، تێبگەن، بێجگە لە هەڵخڕاندنی بەرەی خەڵکی ناڕازی و سەربەخۆخواز لە دەرەوەی هەوڵ و پلان و هەڵپەی پارتییە هەڵپەرستەکان، هیچ ڕێگەیەکی دیکە نەماوە و نامێنێتەوە.

بە گوێرەی ئەزموون و تێگەییشتنی من لەم ساتەدا تەنیا ئەم چەك و شێوازانە دەتوانن کارابن:

- بایکۆتی کڕینی شمەك و هاوردەی تورکیە لەلایەن دانیشتووانی هەرێمی کوردستان [ئەم هەنگاوە لە هەموو هەنگاوەکانی دیکە کاراتر و گرنگترە].

- خۆنیشاندانی بەردەوام لە گشت ناوجەکانی هەرێمی کوردستان بەتایبەت لە ناوچەی بادینان و هەروەها ناوچە سنوورییەکانی باکوور لەتەك هەرێم.

- پەلاماردان و داگیرکردنی نووسینگە و بنکەکانی دەوڵەتی تورکیە و هەروەها داخستنی فێرگە و زانکۆ و مزگەوت و نێوەندە کولتوورییەکانی تورکیە لە هەرێمی کوردستان.

- دەرپەراندنی گشت کۆمپانییە تورکییەکان لە هەرێمی کوردستان.

- دروستکردنی زنجیرەی مرۆیی لەسەر سنووری نێوان هەرێمی کوردستان و دەوڵەتی تورکیە [هەم لە دیوی باکوور و هەم لە دیوی باشوور]

- هەڵخڕاندنی خۆنیشاندان لە گشت شار و پایتەختەکانی ئەوروپا و ئەمەریکا و ئوسترالیا و کەنەدا [بە گوێرەی کەتواری ڕۆژ و تووڕەیی خەڵکی ئەو وڵاتانە ەل تیرۆریزمی ئیسلامی و دەسەندکاری دەوڵەتی تورکیە لە تیرۆرکارییەکاندا، خۆنیشاندانەکان پشتیوانییەنی زۆری خەڵک بەدەستدەهێنن].

- ئەوانە و دەیان شێوازی دیکەی گونجاو ...تد

هەژێن

٥ی دێسەمبەری ٢٠١٥

loadingتورکیا له‌ قه‌یرانی ناسنامه‌وه‌ بۆ قه‌یرانی تیرۆر

دوای رمانی خه‌لافه‌تی ئیسلامی عوسمانی پاش جه‌نگی جیهانی یه‌که‌م ، دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی کۆماری تورکیا به‌ده‌ستی مسته‌فا کمال ئه‌تاتورک له‌سه‌ر بنه‌مای سکۆلاریزم و کۆپی کردنی فکرو فه‌رهه‌نگی ڕۆژئاوایی بۆ ناو هه‌موو کایه‌کانی ژیانی سیاسی و ئابوری کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌ستى پێکرد وه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی تورکیای تازه‌ هه‌وڵیان دا وێنه‌و دیمه‌نێکی ته‌واو جیاواز له‌ دیمه‌ن و وێنه‌ی ئیسلامی و عوسمانی له‌ خۆیان شان به‌ن .

تورکیای کۆماریی تازه‌ له‌ هه‌موو شتێکدا لاسایی ڕۆژئاوایی کرده‌وه‌ هه‌ر له‌ پۆشینی جل و به‌رگه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ دامه‌زراوه‌ ڕۆژئاواییه‌کان له‌وانه‌ بوون به‌ ئه‌ندام له‌ناتۆ . ته‌نها شتێ که‌ تورکیای تازه‌ له‌ ڕۆژئاوا نه‌ک هه‌ر فێر نه‌بوو و لاسایی ئه‌وروپای ڕۆژئاوایی نه‌کردووه‌ ڕێزگرتن بوو له‌ جیاوازیه‌کان به‌تایبه‌تی ڕێزگرتن له‌نه‌ته‌وه‌ی جیاواز ، به‌ڵکو به ‌ئه‌وپه‌ری توندوتیژی و داعش ئاساییانه‌ که‌وته‌ له‌ناو بردنی نه‌ته‌وه‌ی کورد و نه‌ته‌وه‌کانى تر وه‌ک ئه‌رمه‌ن ، ئه‌م وێنانه‌ی که‌ ئێستا ده‌سه‌ڵاتدارانی تورکیا ئیستا خۆیان ناو به‌ ناو بڵاویان ده‌که‌نه‌وه‌ له‌سه‌ر کۆمه‌ڵ کوژی کوردانی باکور له‌ده‌رسیم به‌قه‌د وێنه‌کانی هۆڵۆکۆست ، کۆمه‌ڵ کوژی جوله‌که‌کان به‌ده‌ستی نازیه‌کان و ئه‌رمه‌نیه‌کان به‌ده‌ستی سه‌ربازانی دوا سوڵتانی عوسمانی نامرۆیی و به‌ربه‌ریانه‌یه ‌.

هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاى دامه‌زرانى کۆماری تازه‌ی ئه‌تاتورک فەرمانرەوايانى توركيا شه‌ڕی به‌رده‌واميان دژى دوو لايەن راگەیاند :

١- شه‌ڕ دژی هه‌ر بون و دیارده‌یه‌کی کوردی و هه‌وڵدان بۆ به‌ تورک کردنی کورده‌کان ، به‌ڵام هه‌ی هات کێ ده‌توانێت فێڵ له‌ مێژووی بونی نه‌ته‌وه‌و گروپه‌کان بکات .

٢- شه‌ڕکردن له‌گه‌ڵ هه‌ر دیارده‌و سه‌رهه‌ڵدانێکی بیرى ئیسلام گه‌رایی له‌ هه‌ر بوارێکی ژیان .

بۆ ماوه‌یه‌کی زۆر ده‌سه‌ڵاتدارانی سکولاریستی ئه‌تاتورک توانیان سه‌رکه‌وتوو بن له‌هه‌ردوو شه‌ره‌که‌دا ، توانیان ساڵانێکی زۆر گه‌لی کورد سه‌رکوت بکه‌ن به‌ڵام نه‌یان توانی هه‌ست به‌ کورد بون و خه‌ونی گه‌وره‌ی کورد له‌قه‌واره‌ی سیاسی خۆی دا له‌ بیر زۆربه‌ی کورد له‌ناوبه‌رن به‌هه‌مان شێوه‌ش نه‌یان توانی بنه‌ماو فه‌رهه‌نگ و عقڵیه‌تی ئیسلامی له‌ناو زۆربه‌ی تورک و گه‌لانی تری موسوڵمانی ناو تورکیا بسڕنه‌وه‌ واته‌ ده‌سه‌ڵاتی سیکۆلاریستی تورکی که‌ له‌ گۆڕانی ڕواڵه‌تدا سه‌رکه‌وتووبون به‌ڵام له‌ گۆرانی ناوه‌رۆکدا شکستیان هێنا ئه‌م دژ یه‌که‌ له‌لایه‌ک به‌ سه‌رهه‌ڵدانی پارتی کرێکارانی کوردستان وو له لايه كى تر وه‌فاداری گه‌لی تورک بۆ سه‌رچاوه‌ی ناسنامه‌ و فه‌رهه‌نگی خۆیان له‌گه‌ڵ مه‌یل و خه‌ونى ده‌سه‌ڵاتدارانی سکولاریست بۆ نزیک بونه‌وه‌و لاسایی ژیانی ڕۆژئاوایی ، تورکیای توشی قه‌یران و بۆشایی ناسنامه‌ کرد .

١- بۆ گەلى كورد : پاش سه‌رهه‌ڵدان و گه‌شه‌کردنی پارتی کرێکارانی کوردستان به‌هێزو قورسایه‌کی کاریگه‌ره‌وه‌ له‌روی فکری و په‌روه‌رده‌ و میدیاو دیسپلینه‌وه‌ تورکیا دابه‌ش بوو به‌سه‌ر دوو نه‌ته‌وه‌دا ئه‌م خه‌ونه‌ نه‌ما که‌ئه‌مه‌ی له‌تورکیا بێ تورکه ‌. له‌مه‌ش زیاتر ئێستا تورکیا نه‌ک هه‌ر له‌ روبه‌روبونه‌وه‌ دایه‌ له‌گه‌ڵ کوردانی باکوردا به‌ڵکو له‌گه‌ڵ هه‌مو کوردانی پارچه‌کانی تر بۆ نمونه‌ ئێستا له‌گه‌ڵ کوردانی ڕۆژئاوا ( پێش نزیکه‌ی 20 ساڵ ئاماژه‌م به‌م حاڵه‌ی ئێستا کردوه‌ )*

٢- قه‌یرانی ناسنامه‌ى فه‌رهه‌نگى له‌تورکیا: سکولاریسته‌کانی ئه‌تاتورک پاش زیاتر له‌شه‌ش ده‌یه‌ نه‌یان توانی فه رهه نگى تورك به‌ته‌واوی له‌گه‌ڵ ناسنامه‌ی ڕۆژئاوایی دا ئاوێته‌ بكه ن ( به‌هۆی چه‌ند هۆکار که‌ بۆ خۆی باسێکه‌ ) ، ئه مه ش بووه‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی بیری نوێ کردنه‌وه‌ گه‌رانه‌وه‌ بۆ اصل که‌ له‌ فه‌رهه‌نگی ئیسلامی و عوسمانی دا خۆی ده‌بینێته‌وه‌ ، له‌ئه‌نجامدا ئه‌م مه‌یل و هه‌وڵی گه‌رانه‌وه‌ بۆ اصل له‌ناو زۆربه‌ی خه‌ڵکی تورکیا پاش چه‌ند قۆناغ دیارده‌ و قۆناغی ئۆردوگانی دروست کرد له‌چوارچێوه‌ی ڕێکخراوێکی سیاسی به‌هێز به‌ناوی حزبی ره‌فاهـ .

حزبی ره‌فاهــ هه‌م وه‌ک سیاسه‌ت هه‌م وه‌ک ئامانجی ستراتیجی دوو ئه‌رکی سه‌ره‌کی بۆ خۆی دیاری کرد له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆ وه‌ ده‌ره‌وه‌ .

١- کرانه‌وه‌یه‌کی ڕێژه‌یی له‌گه‌ڵ کێشه‌ی کورد و دان نان به‌ بونی کوردو و ئازادکردنی هه‌تا ئه‌گه‌ر تاکتیکی بێ به‌شێکی که‌م له‌ئازادی راگه‌یاندنی کوردی رێگه پێ درا وه بۆ یه‌که‌م جار کردنه‌وه‌ی که‌ناڵێکی کوردی له‌ دامه‌زراوه‌ی راگه‌یاندنی سه‌ره‌کی تورکیا به د ى كرا.

له‌هه‌مان کاتدا ئۆرگان و كاربه ده ستانى توركيا به‌نهێنی یان به‌ئاشکرا له‌ په‌یوه‌ندی کردن به‌ عبدالله ئۆجه‌لان له‌زیندان و به‌رپرسه‌ باڵاکانی تری پارتی کرێکارانی کوردستان له‌قه‌ندیل و ئه‌وروپا باسيان له چاره‌سه‌ری پرسى كورد ئه كرد چونکه‌ ئه بئ بۆ ئۆردوگاکان و هاوبیره‌کانی ڕوون‌ بێ كە بێ چاره‌سه‌ری کێشه‌ی کورد له‌ناوخۆدا بۆیان ئه‌سته‌مه‌ بتوانن له‌ده‌ره‌وه‌ی سنوری تورکیا له‌جه‌نگی سیاسی و ئامانجی ستراتیجی خۆیان سه‌رکه‌وتوبن . به‌ڵام مانه‌وه‌ی به‌ڕێز ئۆجه‌لان له‌ زیندان و به‌ئاکام نه‌گه‌یشتنی هه‌وڵه‌کانی ئاشتی له‌سه‌ر بنه‌مای مافی نه‌ته‌وه‌یی گه‌لی کورد و بنه‌ماکانی ئاشتی پایه‌دار که‌م که‌م هیواکانی گه‌لی کورد به‌ره‌و ره‌وینه‌وه‌ چون له‌وه‌ی که‌ ئۆردوگان و هاوبیرانی وه‌ک ستراتیجى ئاره‌زومه‌ندی چاره‌سه‌ری کێشه‌ی کورد بن له‌سه‌ر بنه‌مای ئیراده‌و ئامانجی ژیانی هاوبه‌شی ئاشتیانه‌ و مافی یه‌کسان .

٢- ئۆردوگان و ئۆغلۆ نه‌ک هه‌ر سیاسه‌ت کار به‌ڵکوو وه‌کو تیتۆریستی سیاسی به‌ ئامانج و خه‌ونی زیندوکردنه‌وه‌ی روح و نفوزی عوسمانی توانیان سۆزو پاڵپشتی جه‌ماوه‌ری زۆری دنیای سونه‌ بۆ خۆیان رابکێشن به‌تایبه‌ت گروپه‌ ئیسلامیه‌کانی ئیخوان و هاوشێوه‌کانیان هه‌تا به‌شێک له‌گروپ و که‌سی نا ئیسلامیش چونکه‌ ده‌رکه‌وتنی حزبی ره‌فا له‌کاتێکدا سه‌ری هه‌ڵدا که‌ هه‌موو وڵاتانى عەره بى یان دنیای سوننه‌ له‌ بۆشاییه‌کی سیاسی و فکری ئایدۆلۆجیادا بون که‌ هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م بۆشاییه‌ تا ئێستاش هه‌یه‌. کاتێ به‌هاری عه‌ره‌بی سه‌ری هه‌ڵدا هه‌ر له‌لیبیاوه‌ تا ده‌گاته‌ سوریاو عێراق به‌شێوه‌یه‌کی راسته‌وخۆ نه‌خشه‌ی جوگرافی و سیاسی عوسمانی دروستکرد چونکه‌ بۆ هه‌مویان تورکیا ئیلهام به‌خش بوو به‌تایبه‌ت سه‌رکه‌وتنی ئۆردوگان و پارته‌که‌ی له‌بواری ئابوریدا به‌شێوه‌یه‌کی معجزه‌ ئاسا بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ زۆر له‌ گروپه‌ ئیسلامیه‌کان سه‌رکه‌وتنی تورکیای ئۆردوگان له‌گه‌شه‌ی ئابوریدا بکه‌نه‌ به‌ڵگه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌بڵێن ئیسلام چاره‌سه‌ره‌ وه مۆدێلی ئۆرودوگان بکه‌نه‌ مۆدێل و به‌رنامه‌ی کاری خۆیان . به‌ مه‌ش روبه‌رێکی فراوانی وڵاتانی باکوری ئه‌فریقاو ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌ره‌و ڕوی تورکیا کرایه‌وه‌ به‌جۆرێ که‌ هه‌تا ئۆردوغان و پارتی ره‌فا هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م خه‌ونه‌یان هه‌بوو به‌ڵام چاوه‌روان نه‌بون وائاسان ده‌رگای هه‌موو ئه‌م وڵاتانه‌یان بۆ بکرێته‌وه‌ .

به‌ڵام ئه‌م خه‌ونه‌ خۆشه‌ی ئۆردوگان زۆری نه‌خایه‌ند کاتێک تورکیا له‌ مصر روبه‌ری کوده‌تا بۆوه‌ له‌عێراق روبه‌روی حشدی شیعی له‌سوریا روبه‌روی مانه‌وه‌ی به‌رده‌وامی رژێمی ئه‌سه‌د بۆوه‌ .

له‌گه‌ڵ وه‌ستانی به‌هاری عه‌ره‌بی له‌ مصرو سوریا و عێراق گروپه‌ ئیسلامیه‌کان به‌شێوه‌یه‌کی گشتی له‌چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی کۆبونه‌وه‌ تا به‌ ڕێگه‌ى شه‌رو ترۆر ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌موو وڵاتانی ئیسلامی بگرنه‌ ده‌ست و توانیان له‌م ڕێگه‌وه‌ له‌ماوه‌یه‌کی کورتدا بونی خۆیان بسه‌پێنن له‌سوریا و عێراق تا ده‌گاته‌ باکوری ئه‌فریقیا، له‌مه‌ش زياتر نفوز و لایه‌نگرانی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی گه‌یشته‌ زۆر شوێن و کیشوه‌ری تری دنیا له‌ ئه‌وروپاوه‌ تا ئاسیاو ئه‌مریکا .

دوای که‌وتنه‌خواره‌وه‌ی فرۆکه‌که‌ی روسیا له‌سینای مصر و کرده‌وه‌که‌ی فه‌ره‌نسا به ده ستى دەوڵەتى ئیسلامى زۆر له‌ میدیاکانی ڕوسی و ڕۆژئاوایی په‌نجه‌ی تۆمه‌تیان به‌ره‌و تورکیا و ئۆردوگان راکێشا به‌ئێستاشه‌وه‌ ، وه‌ هه‌تا که‌وتنه‌خواره‌وه‌ی فرۆکه‌ جه‌نگیه‌که‌ی روسیا له‌لایه‌ن تورکیاوه‌ به‌کرداری داعش ناو زه‌د ده‌کرێ .

هه‌موو ئه‌مانه‌ بوونه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌تورکیا بکه‌وێته‌ ناو قه‌یرانێکی ترۆری جیهانی مه‌ترسیدار .

ئه‌مه‌ی جێگه‌ی سه‌رنجه‌ ئه‌مه‌یه‌ که‌ ماوه‌ی زیاتر له‌ سی ساڵه‌ تورکیا کورد به‌ ترۆر تۆمه‌تبار ده‌کات ، به‌ڵام ئێستا بۆ خۆی له‌ هه‌موو لایه‌که‌وه‌ تۆمه‌تی ترۆری ئاراسته‌ ده‌کرێ که‌ دره‌نگ یان زۆر کاریگه‌ری چاره‌نوس سازی له‌سه‌ر ره‌وشی تورکیا ده‌بێت .

په‌له‌و هه‌ڵه‌داوانی ئۆردوگان بۆ ئه‌وه‌ی هه‌رچی زووتر بۆشایی دروست بوو له‌وڵاتانی عه‌ره‌بی و ئیسلامی به‌بیری ئیسلامی عوسمانی پڕبکاته‌وه‌ ده‌ستی گرت به‌ ده‌ستی هه‌موو گروپێکی به‌ناو ئیسلامی و سوننی . له‌ئه‌نجامی په‌له‌ و به‌رکاهێنانی ئامرازی هه‌ڵه‌ ئۆردوگان توشی هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وره‌ بوو که‌پێی وابوو ئه‌م بۆشاییانه‌ی که‌ ئێستا دروست بووه‌ له‌ناو جوگرافیای وڵاتان بێ خاوه‌ن داریه‌تی مێژوی ستراتیجی وە هه‌تا شارستانی و فه‌رهه‌نگیه‌ ، بێ خه‌به‌ر له‌وه‌ی که‌ هه‌موو ئه‌م شوێنانه‌ په‌رژینێکی دڕکاوی هه‌یه‌ که‌ ئه‌وه‌ ته‌نها هێزه‌ گه‌وره‌کانن که‌ ده‌توانن به‌سه‌ریا بڕۆن و باز بده‌ن به‌ سه‌ریا به‌ڵام بچوکه‌کان له‌ناو شمشێری درکه‌کانی په‌رژیندا گیر ده‌که‌ن و له‌سه‌ر تا پێ ده‌بێت خوێن بچۆڕێنن تا مردن نمونه‌ بۆ ئه‌مه‌ صدام حسێنه‌ .

یه‌کێ له‌م په‌رژینانه‌ سوریایه‌ که‌ هه‌ر له‌سه‌رده‌می جه‌نگی سارده‌وه‌ به‌تایبه‌ت له‌مێژووی تازه‌دا به‌هۆی سنوری له‌گه‌ڵ ئیسرائیل بۆته‌ په‌رژینی جیاکه‌ره‌وه‌ی جیۆستراتیجی کێشه‌ نه‌ته‌وه‌یی و ئاینی و شارستانیه‌کان و به‌رژه‌وه‌ندیه‌ ئابوریه‌کان ( نه‌وت و غاز) هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ که‌ تا ئێستا ناتۆ و ئه‌مریکا نه‌یان توانی وه‌کو عێراق یان لیبیا راسته‌وخۆ به‌هێزی سه‌ربازی راسته‌وخۆ به‌شداری شه‌ڕی روخانی رژێمی ئه‌سه‌د بکه‌ن .

قه‌یرانی ناسنامه‌ ئه‌نجامه‌که‌ی ئه‌مه‌ بوو که‌ تورکیا پاش ساڵانێکی زۆر له‌م قه‌یرانه‌دا بازێکی زۆر دوری هاویشت بۆ گه‌رانه‌وه‌ بۆ اصل وه له‌شوێنێکه‌وه‌ گیرسایه‌وه‌ که‌زۆر دوره‌ له‌م واقعه‌ی ئه‌مڕۆی دنیا .

ئه‌م دوریه‌ له‌واقعی ئێستاو په‌له‌قاژه‌ی ئۆردوگانیه‌کان بۆ گه‌رانه‌وه‌ی شکۆی عوسمانی هه‌رچی زوتر بووه‌ هۆی دروست بونی ئه‌م قه‌یرانه‌ ترۆره‌ی که‌ تورکیا ئه‌مڕۆ توشی بووه ‌.

جیاوازی قه‌یرانی ناسنامه‌و ترۆری تورکیا له‌مه‌دایه‌ که‌ بۆ قه‌یرانی ناسنامه‌ تورکیا و گه‌لانی تورکیا خۆیان بریاریان له‌سه‌ر ئاراسته‌ی ناسنامه‌دا له‌ڕێگه‌ی هه‌ڵبژاردنی ئۆردوگان و پارته‌که‌ی ، به‌ڵام ئاراسته‌ی قه‌یرانی ترۆر له‌ ده‌ستی تورکیا نیه‌ هه‌ر ئه‌مه‌ش که‌وا ئه‌کا تورکیا له‌به‌رده‌م ئه‌م سیناریۆیانه‌دا خۆی ببینێته‌وه‌ پاش رووداوى که‌وتنه خواه‌وه‌ی فڕۆکه‌که‌ی رووسیا

١- ته‌سلیم بونی ئۆردوگان و حکومه‌ته‌که‌ی به‌داوای لێبوردن و رازی بون به‌ هه‌موو مه‌رجه‌کانی روسیا به‌ڵام ئه‌سته‌مه‌ روسیا بەمە فشار له‌سه‌ر تورکیا که‌م بکاته‌وه‌ هه‌تا ئه‌گه‌ر ئۆردوگان و حکومه‌ته‌که‌ی داوای لێبوردن بکه‌ن و جۆرێ له‌ ته‌سلیم بونیش نیشان بده‌ن به‌تایبه‌ت که‌ روسه‌کان بەلگەيان هه‌بێت که‌وا تورکیا به‌رده‌وامه‌ له‌هاوکاری و ئاسانکاری بۆ جموجۆڵى گروپه‌ ئیسلامیه‌کان به‌تایبه‌ت داعش و نصره‌و هاوشێوه‌کانیان.

٢- کوده‌تای سەربازی و روخاندنی ئۆردوگان و حکومه‌ته‌که‌ی به‌ پاساوی وه بۆ پاراستنی تورکیا له‌ گورزی کوشنده‌ و وێرانکه‌ری روسیا ئه‌مه‌ش ئه‌گه‌ری شه‌ری ناوخۆ له‌گه‌ل خۆیدا ده‌هێنێت له‌ هه‌موو تورکیا وه‌ک ئه‌م حاڵه‌ی له‌ سوریا هه‌یه ‌.

3 – به‌رده‌وامی قه‌یران و په‌ل هاویشتن بۆ شه‌ڕی راسته‌وخۆی روسیا و تورکیا به‌هۆی هه‌ر به‌هانه‌یه‌ک بێ وەك هه‌ر کرده‌وه‌یه‌کی ترۆرستی له‌روسیا یا هه‌تا له‌ ئه‌وروپا یا ئه‌مریکا یان ئامانج گرتنی هێزه‌کانی روسیا له‌سوریا به‌هه‌ر ڕێگایه‌ک بێت . روودانی هه‌ر شه‌ڕێک له‌ نێوان روسیا و تورکیا ته‌نها چه‌کی ئاسایی /تقلیدی conventional به‌کارنایه‌ت به‌ڵکو چه‌کی ستراتیجی( ناوکی) شی تیا به‌کاردێت هه‌تا ئه‌گه‌ر به‌دیاری کراویش بێت بۆیه‌ له‌کاتی هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕ له‌نێوان روسیاو تورکیادا ئه‌سته‌مه‌ ناتۆ بۆ پشتگیری تورکیا وه‌ک ئه‌ندامێکی ناتۆ به‌شداری شه‌ڕ بکات روداوه‌کانی ئۆکرانیا و دورگه‌ی قرم به‌ڵگه‌ن که‌ناتۆ نایه‌وێت بکه‌وێته‌ ناو شه‌ڕی ناوکی له‌سه‌ر ئه‌م شوێنانه‌ی که‌ به‌شێک نین له‌ جوگرافیا و مێژوو شارستانی و فه‌رهه‌نگی ڕۆژئاوایی .

ئه‌مه‌ی گرنگه‌ بۆ روسیا رووداوی که‌وتنه‌ خواره‌وه‌ی فرۆکه‌ی سیخۆ بوو به‌ دیاری بۆی تا بونی سه‌ربازی خۆی به‌وپه‌ڕی فراوانی و هێزه‌وه‌ به‌ موشه‌کی ستراتیجی س س 400 له‌ناوچه‌كه چونکه‌ هه‌تا له‌ده‌ورانی جه‌نگی ساردا روسیا / یه‌کێتی سۆڤیه‌ت نه‌یتوانی و ئاماده‌نه‌بوو موشه‌کی س س 300 بدات به‌ ئەسەدی باوک له‌به‌ر ئیسرائیل و ئه‌مریکا / ناتۆ .ئێستا بونی وه‌ هاتنی روسیا بۆ سوریا به‌م هێزو چه‌کی ستراتیجیه‌وه‌ ره‌وتی روداوه‌کان و هاوکێشه‌ سیاسی و ئابوری و هه‌تا جیۆ ستراتیجشی به‌جۆرێک گۆڕی که‌ ناوچه‌ و دنیای ئه‌مڕۆ ئیتر ناوچه‌ و دنیای پێش که‌وتنه‌ خواره‌وه‌ی فڕۆکه‌که‌ نیه‌ چونکه‌ بنه‌ماکانی یاری ته‌واو گۆڕان و ده‌بێت هه‌موان خوێندنه‌وه‌ی تازه‌یان هه‌بێت بۆ دیمه‌نی واقع و دنیای تازه‌ هه‌ڵبه‌ته‌ له‌ پێشه‌وه‌ تورکیا که‌ له‌ ئێستادا نه‌ک هه‌ر خه‌ونه‌کانی له‌سوریا بون به‌سه‌راب و کابوس به‌ڵکو زه‌مین و ئاسمانه‌که‌شی که‌وتنه‌ ژێر ره‌حمه‌تی موشه‌که‌کانی روسیا . بۆ هه‌ر سیناریۆیه‌ک که‌ له‌ تورکیا روبدات باشترین بژارده‌ى عه‌قڵانه‌ بۆ تورکیا ئازادکردنی به‌ڕێز ئۆجه‌لانه‌ بۆ چاره‌سه‌ری هه‌میشه‌یی پرسی کورد له‌گه‌ڵ تورکیا بۆ ئه‌وه‌ی لانی که‌م له‌حاڵی رودانی هه‌ر سیناریۆکدا کاره‌ساتی تری گه‌وره‌ی مرۆیی لێ نه‌که‌وێته‌وه‌ وه‌ک شه‌ڕی ناوخۆ له‌ناو گروپه‌ نه‌ته‌وه‌یی و ئاینی و مه‌زهه‌بیه‌کانا .

* ناونیشانی وتارێکی نوسه‌ره‌ پێش نزیکه‌ی 20 ساڵ به‌ناوی ( ئاینده‌ی تورکیا ) له‌ ڕۆژنامه‌ی سه‌ره‌کی دانیمارکی berlingske tidende له‌ مانگی 2 /1996

 

loadingكانو داعش من جوى بالتالي كشفوا عن داعشيتهم علنا

ببلادنا داعش  مكشوف ، ودواعش شيعية وكوردستانية من  جوى بعد  اعلان  روسيا موقفا  حازما  في  الدفاع  عن  شعوب  المنطقة من  افتراس الوحش  الامريكي  والغربي وجيشهم  الداعشي  النازي لشعوبنا ، قرر بوتين خوض الحرب  العادلة على الحرب  الظالمة  الحرب النازية  الجديدة  بزعامة  الامبراطورية  الامريكية  النازية ، في  حين اصاب  الدور  الامريكي  والناتو  واوروبا  بالشلل فقدو  سبل  المواجهة  ،  لم  يبقى  امام  الامبريالية  الامريكية  والناتو  والدول  الاوروبية  سوى  حياكة  المؤامرات  المطعمة  بالاكاذيب  والتلفيقات  الاعلامية  الزائفة ،  واعلان  عن  مد العون لداعش  من  خلال  تركيا  وبرزاني  وايران  والسلطة  الفاشية  العراقية ، بهذا  بينت  الامبريالية  الامريكية  انها  لم  تقف  مكتوفة  الايدي ،  الغاية  من  تحركها  هو  ابقاء  الاحتلال  لمناطق  نفوذها  ومستعمراتها  ،  بهذا  يتم  التنسيق   الامريكي  بين  ايران  وتركيا  في  الحفاض  على  ما  تبقى  من  الدواعش  في  المنطقة  ولاسيما  في  العراق  بالدرجة  الاولى ، لكون  العراق  بلد  البترول  له  اهمية  كبيرة  لامريكا  والغرب عن  سوريا  ، لاسيما العراق  بلد  محتل  عسكريا  ومستعمرة  امريكية  .. لقد تلقى  البرزاني  النداء  من  اسياده  الامريكان  وتركيا  واسرائيل  لعقد  التحالف  العلني  مع  داعش ،  وبناء  قوة  مشتركة  تشرف  عليها  تركيا  وتتلقى  الدعم  الامريكي  والغربي بشكل  متواصل ، كما  حثت  امريكا  حجر  العبادي  في  الانظمام  الى  مشروع  ثلاثي  الموحد  الذي  يشكل كل  من   ابو  بكر  البغدادي ـ  وابو  بكر  البرزاني  ـ وابو  بكر  العبادي وابو  بكر  السستاني ، درئا  لخطر  الغضب  العراقي  كلفت  امريكا  ايران  بتوسيع  قاعدة  حزب  الله  الدموي  في  بغداد  وارجاء  مدن  جنوب  العراق  حتى  تبقى  المنطقة  الجنوبية  وبغداد  والوسط  تحت  سيطرة  ملالي  ايران  النازيين  وشمال  العراق  بامرة  زعيم  العثمانيين  الجدد  اوردكان  السفاح  وقزمه  مسعور  البرزاني  والطالباني.

لقد وضعت  امريكا  هذه  الخطة  المحكمة  التي  حضيت  بتايد  الدول  الاوروبية  النازية في  مواجهة  الخطة  الروسية  في  العراق  بالذات  ان  مثل  هذه  المؤامرة  لاتنطلي  على  روسيا  بوتين  قادر على  اتخاذ  اجرائات  حازمة بغية  ابطال  مفعولها وتاديب  هؤلاء الدواعش  الامريكية  ابتدائا  من  دواعش  موصل  ودواعش اربيل  والسليمانية  ودواعش  النجف  وبغداد  ،  لربما   نفذ  صبر  بوتين ، ما  يلوح  بالافق   على  ردع  النازية  الجديدة لاحقا  وتحطيم  قدرات  القوى  النازية التي تعالج  بالحرب  العادلة  دكا  للحرب  الظالمة  التي  فرضتها  الامبريالية  الامريكية  على  شعبنا  وشعوب  المنطقة   التي  تربط  وصاياها  بعقود  وبروتوكولات  عسكرية  مع  يانكي ، لقد استعادة  النازية عافيتها بزعامة  انكلو  امريكا ، والتي  كانت  بنيتها   تطويق  روسيا  والصين  باسلوب  عرض  العضلات  العسكرية  ونشر  الصواريخ  الامريكية  البالستية في  عدد  من  اقطار  اوروبا موجهة  لروسيا  والصين ..  

في  هذا  الاطار  اخذت تتوافد  الوفود  الاوروبية  والغربية  نحو  بغداد  واربيل  كوساطة  لاستعادة  العلاقات  التقليدية  بين  بغداد  والسعودية  وقطر  ، مسعور البرزاني  ذات  صلة  قوية  بالثلاثي  تركيا ـ سعودية و قطر ـ واسرائيل  ، تتواعد  تلك  الدول  النازية  دعم  البرزاني  والعصابة الاسلامية  الشيعية  الدموية  القابعة  في بغداد  وداعش  في  مواجهة  خطة  روسيا  في  القضاء  غلى  النازية  التي  تغزو  بلدنا  بالدواعش  الاسلامية  الشعية  والسنية ، ودواعش مسعور البرزاني  وجلال دولار  هم  من  اصل الدواعش  الاسلامية  .

ما  لاح  في  الافق  انها  خطة  امريكي   في  دمج  دواعش  البيش  مركا  الجحوش  ودواعش الحشد اللاشعبي  جحوش الشيعة  الذي  لقبوه   بالجيش  العراقي ، ومليشيات  الداعشية  وحزب  الله  الايراني  ، في  حين سلطة  الشيعة  النازية  وكوردستان  النازية  اشد  خطرا  من  داعش  وهم  جلبو  داعش  الى  العراق  بامر  من  تركيا  وايران .. ومن  المخزي  لدينا  في  العراق  حزب  يساري  داعشي ايضا  بزعامة  الداعشي  الشيعي  حميد  موسى  والشوفينيين  الكردستانيين عزيز  محمد وكريم  احمد  وكمال  شاكر  وبهاء  الدين  نوري .

لسلمية  التحريفيين  الجوفاء  دور  حيوي  في  انزال  الضرر  بالمظاهرات  وابطال  مفعول المظاهرات  بسبب  رفض  الانتفاضة  المسلحة  والحرب  الشعبية  ، سلمية  المظاهرات  هلكت  نشطاء  المظاهرة   وجعلتهم  عرضة  للهلاك  والموت  الجماعي ،  لقد اقتبس   كل  من  النازيين  الشيعة  وكوردستان  النازية  اسلوب  حزب  البعث  في  كيفية  التعامل  مع  الظروف  لتامين  سرقاتهم  والاستمرار  بها  وتسليم  النفط  الى  الحيتان  الامبرياليين  والراسمالية  الغربية  النازية وتامين  سلامة  الداعش  في  الموصل .

سنتابع  الاحداث  الجارية  التي  تشاركها  وصايا  يانكي  الامبريالي  التي  لوحت   باعلان  عن  تحالفاتها  التامرية  على  العراق  وروسيا  والصين  علنا  بتخطيط  مباشر  من  وكالة المخابرات  المركزية  الامريكية .

برزاني  اعلن  بصورة  مكشوفة عن  حنانه  لداعش    يدغدغهم  كل  يوم ،  قياداتهم  يقيمون  في  اربيل  معززين  مكرمين ، عبادي  وفؤاد  مقسوم  يمولون  الداعش  من خلال  البرزاني  بالسلاح  والذخيرة  الحية ، التي  ينقها  البرزاني  الى داعش  في  الموصل ، وكانت شكل  الحرب الكاذبة ضد  تشكيلات   داعش  في  وسط  وشمال  العراق  بمثابة  ظرطة  بسوق  الصفافير ،  مليشيا  حزب الله  الايرانية  باتت  اخطر  من  داعش  يقتلون  من  يريدون  ويغتصبون  بناة  بغداد  ويغتصبون  اموال  الناس  ويخطفون  الابرياء  ثم يطلقون  سبيلهم  مقابل  المال ويرتكبون  كل  جرائمهم بقوة  السلاح ، ثم يقتلون  الاشوريين  واليزيديين  والصبة  المندائيين  وفق  خطة  ابادة  السكان  الاصليين  للعراق  وتدمير  ما  تبقى  من  اثار سومر  وبابل .

جحوش  حزب  الله التي  يشرف  عليها   السفاح  الايراني  خامنئي  القذر  حرامي  قم  وطهران  تم  وفق  المخطط  الامريكي  الداعي  القضاء  على  كل  من  شارك في  المظاهرات   .. جحوش  حزب  الله   قضيب  خامنئي  ، مسعور  البرزاني   قضيب  كوردستان  ، حسين  وعلي  قضيب   الشيعة  ـ  وبقر  البغدادي  قضيب  الداعش ..  اوباما  قضيب  المنطقة  برمتها  لن  يخصيهم  سوى  بوتين  روسيا  ، الى  الحين  الشعب  العراقي  لم  يمد  يده  للسلاح وهو  في  موضع  الاستسلام  للموت  الشعب  الذي  لايريد  ثورة  الانقاذ  الحقيقية  بفوهات  البنادق  مصير  الهلاك  والدمار والموت..

الحرب  الشعبية  او  الموت

loadingداعش شەنگاڵی چۆڵکرد؛ بارزانییەکانیش داگیریانکرد!

هەربەو شێوە ئاسانەی کە مەسعود بارزانی لە مامەڵەیەکی ژێربەژێردا شەنگاڵیدا بەدەست داعشەوە، بەهەمان ئاسانی و لە مامەڵەیەکی ژێر بەژێریتردا داعشیش شەنگاڵی ڕادەستی مەسعود بارزانیکردەوە!.

شەنگاڵ دەکەوێتە خانەی ئەو درۆ جوغرافیایەوە کە بارزانییەکان و تاڵەبانییەکان پێی دەڵێن " ناوچە جێ ناکۆکەکان" لە گەڵ حکومەتی ناوەندی شیعەکاندا.

لە دوای ڕوخانی ڕژێمی بەعس و نەبوونی حکومەتێکی ناوەندی بەهێز لە بەغدا، بارزانییە نەوتفرۆشەکان و تاڵەبانییە شەریکە بچوکەکەیان بۆ بە هێزکردنی دەسەڵاتی دیکتاتۆرانەیان بە سەر خەڵکی کوردستاندا، چاویان بڕیوەتە فراوانکردنەوەی خاک و جوغرافیای سیاسیی دەسەڵاتیان لە عێراقدا و ئەم چاوتێبڕێنەشیان ئامانجێکی ئابوریی درێژماوەتری هەیە. ئێزیدییەکان کران بە قوربانی ئەم کێشەیە لە سەر بە ناو خاک و و سنوری کوردستانەکەی بارزانی و تاڵەبانییەکان.
هەڵبەت نابێت ئەوەمان لە بیر بچێت کە بەشێک لە ئێزیدییەکان هەرگیز نەچوونە ژێر باری ئەوە ناوچەی ئێزیدینشینەکان[ کە ناوەندەکەی شەنگاڵە] ڕادەستی بارزانییەکان بکرێت و لەڕووی جوغرافیاوە بخرێتە سەر هەرێمی بارزانییەکان.
ئێزیدییەکان هیچ کاتێک متمانەیان بە بارزانییەکان نەبووە و وەک دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری مەترسیدار سەیری دەسەڵاتی بنەماڵەی بارزانیانکردووە. بەمهۆیەشەوە زۆربەی ئێزیدییەکان ئامادە نەبوون تا ببنە سوتەمەنی تەماحکارییە ئەرزییەکانی بارزانییەکان و ناوچەکەیان بخرێتە ژێر دەستی ئەو بنەماڵیەوە.

لە ساڵی ٢٠٠٥دا کە تاڵەبانی و بارزانی فرسەتیان لە لاوازبوونی دەوڵەتی ناوەندنی عێراق هێنا، ئەو تەماحە ئەرزییەی خۆیان لە ژێر ناوی "ماددەی ١٤٠"دا، وەک مادەیەکی دەستوری و یاسایی سەپاند بەسەر دەسەڵاتدارانی دوای ڕوخانی ڕژێمی بەعسدا. بە پێی ئەو مادەیە دەبووایە لە ساڵی ٢٠٠٧دا، لەڕیفراندۆمێکدا چارەنووسی ئەو ناوچانە یەکلایی بکرێنەوە کە ئایا خەڵکی ئەو ناوچانە بە بەڵی یان بە نەخێر دەنگ دەدەن بەوەی کە لەژێر دەسەڵاتی هەرێمی بارزانی و تاڵەبانییەکان بن یان لە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی ناوەندی عێراقدا بن. مادەی ١٤٠کەیان ئەم کێشەیەی یەکاڵا دەکردەوە، بەڵام دەسەڵاتی شیعەی دوای سەدام و بە تایبەتی حکومەتەکەی مالیکی هەرگیز بەوە ڕازی نەبوو کە ڕیفراندۆمێک بۆ یەکاڵاکردنەوەی چارەنووسی جوغرافیای سیاسیی ئەو ناوچانە بکرێت.

کاتێک ئەم کێشەیە، واتە کێشەی جێبەجێکردنی مادەی ١٤٠ بۆ ڕیفراندۆم لە ساڵی ٢٠٠٦دا لەلایەن مەسعود بارزانیەوە زەقکرایەوە، لەلایەکەوە لەلایەن حکومەتەکەی مالیکییەوە زەقکردنەوەی ئەم کێشەیەی بێ بایەخ و ئیگنۆرکراو و لەلایەکی دیکەشەوە ئێزیدییەکان[ هاوکات لەگەڵ مەسیحی و شەبەکەکانی ناوچەکە] بە ئاشکرا ڕایانگەیاند کە ئەوان نایانەوێت ناوچەکەیان بکەوێتە ژێر دەستی بارزانییەکانەوە. ئەوە شکستێکی سیاسیی گەورەبوو بۆ بارزانی لە قوماری ماددەی ١٤٠کەی لەگەڵ حکومەتەکەی مالیکیدا. لەبەرئەوە، بارزانی دەبووایە تۆڵەی ئەو شکستە لە ئێزیدییەکان بکاتەوە.
یەکەمین پلانی نامرۆیی مەسعود بارزانی دژی ئێزیدییەکان سیناریۆی دڕندانەی کوشتنی دوعا بوو لە ساڵی ٢٠٠٧دا[
بۆ تێگەیشتن لە ئامانجەکانی بارزانییەکان لە پشت کوشتنی دوعاوە کڵیکی ئێرە بکە]کاتێک ڤیدیۆی کوشتنی دوعا لەساڵی ٢٠٠٧دا بڵاوکرایەوە، ئەم ڤیدیۆیەوە لە کاناڵی پڕ بینەرەکانی جیهان و لەوانەش لە سی ئێن ئێنەوە بڵاوکرایەوە.
لە سیناریۆی کوشتنی دڕندانەی دوعادا، کە نووسەرو دەرهێنەرەکەی مەسروری کوڕی مەسعود، سیدادی برای و بەرپرسی ناوچەی پارتی لە بەعشیقە بوون، بنەماڵەی بارزانی تا ڕادەیەکی باش توانیان بیروڕای گشتی ئیسلامی لە کوردستان و لەناوچەکەدا دژی ئێزیدییەکان هەڵبخڕێنن [ بە تایبەتی بەوەی کە هەرکجێکی ئێزیدی کوڕێکی موسڵمانی خۆش بووێت بەو شێوە دڕندانەیە دەیکوژن] و لەسەر ئاستی جیهانیشدا هەوڵیاندا بە بلاوکردنەوەی ڤیدیۆی کوشتنی دوعا، ئێزیدییەکان وەک کۆمەڵێک خەڵکی ناشارستانی و ئاینێکی مرۆڤکوژ و دڕندە بە دنیا بناسێنن، بەڵام ئەم پلانە شەیتانی و جەهەنەمییەی بنەماڵەی بارزانی نەیتوانی ئامانجی گشتی خۆی بپێکێت، چونکە ئێزیدییەکان ئامادە نەبوون تەسلیم بە بارزانی ببن و ناوچەکەیان بخرێتەوە سەر هەرێمی بارزانییەکان.

چەند جاری دیکە بنەماڵەی بارزانی پلان و سیناریۆی هاوشێوەیان بە کەمێک گۆرانکارییەوە لەدژی ئێزیدییەکان دووبارەکردەوە، بەڵام نەیانتوانی ئامانجە گەورەکەیان بپێکنن. لەبەرئەوە، بارزانی ناچار بوو پلانێکی شەیتانی گەورەتر لەدژی کەمە نەتەوەیی[ کڵد و ئاشورییەکان] و دینییەکانی ناوچەکە بەگشتی و بەتایبەتیش لەدژی ئێزیدییەکان بخاتە خانەی جێبەجێکردنەوە؛ هێنانی داعش بۆ سەر موسڵ و دواتریش بۆسەر شەنگاڵ!. ئێمە بە دوورودرێژی و لە دەیان وتار و کۆمێنتدا هەموو ئەو ئامانجانەمان ڕوونکردووەتەوە کە بارزانی لە سیناریۆی خوێناوی هێنانی داعش بۆ سەر موسڵ و شەنگاڵدا بەدیهێناون یان بەدی نەهێناون و شکستی خواردووە تیایدا. دووبارەکردنەوەی ئەوانە لێرەدەدا پێویست نییە، بەڵام ئەوەی کە لە کۆتایی سیناریۆ خوێناوییەکەی بارزانی و بارزانییەکاندا پێویستە بەڕاشکاوانە بیڵێین، ئەمەیە کە شەنگاڵ ئازاد نەکراوە، بەڵکو شەنگاڵ لەلایەن داعشەوە، بەڕێکەوتن لەگەڵ مەسعود بارزانی و بنەماڵەکەیدا ڕادەستی هێزە چەکدارەکەی کراوە، هەربەو شێوەیەی کە هاوینی ڕابردوو لەڕێکەوتنێکی ژێربەژێری داعش، میتی تورکیاو بارزانیدا شەنگاڵ ڕادەستی داعشکرا!.
شەنگاڵ ئێستا لەلایەن هێزە چەکدارەکەی بارزانییەکانەوە داگیرکراوە. داگیرکردنی شەنگاڵ و پێدەشتی نەینەوا لەلایەن بارزانییەکان، یان داعشەوە بێت هیچ جیاوازییەکی نییەو لەڕوانگەی ئێمەوە، داعش و بنەماڵەی بارزانی دوو دیوی یەک دراون. لەمەش زیاتر، ئەوەیە کە خەڵکی شەنگاڵ، کەمایەتییە ئاینی و نەتەوەییەکانی ناوچەکە، بە تایبەتیش، کلدانی، ئاشورییەکان[ کە ئەوان مەسیحین]، لەگەڵ ئێزیدییەکان و شەبەکاندا، هەرگیز لەژێر سێبەری دەسەڵاتی بارزانییەکاندا لە ئاسایش و ئارامیدا ناژین و بەردەوام لەمەترسی ئەنفال و جینۆسایدکردندا دەژین!. لەبەرئەوە، باشترە ئێزییدیەکان و کەمایەتییە ئاینییەکانی دیکەی ناوچەی شەنگاڵ و پیدەشتی موسڵ هەرێمێک بۆ خۆیان پێکبهێنن لە چوارچێوەی عێراقدا کە لە چوارچێوەی ئەودا هێزی سەربازی تایبەت بەخۆیان دروست بکەن و ئیدارەی سیاسیی و ئابوریی ناوچەکەش هەر خۆیان بیکەن و هێزەکانی بارزانی لە ناوچەکەیان بە خۆشی یان بە تۆپز بکەنە دەرەوە. ئەگەر ئێزیدییەکان و کەمایەتییە ئاینییەکانی دیکە ئەوە نەکەن، دەبێت چاوەڕێی ئەوە بکەن کە جارێکی دیکە لە سەردەستی بارزانییەکان، یان حکومەتی ناوەندی عێراقدا دووچاری هەمان کارەسات و تراژیدیای جینۆساید و ئەنفالکردن دەبنەوە.

loadingبۆ پاریسییەکان شیوەن دەکەن، بەڵام بۆ ئەوانیتر مێشێک میوان نییە!

کوشتنی خەڵکی سڤیڵ بە هەر شێوەیەک بێت کارێکی دڕندانە و دوور لە هەموو بەها و پرەنسیپە مرۆییەکانە.

ئەو کردەوە تیرۆریستییەی کە هەینی ڕابردوو لە پاریسدا ڕوویدا، هەموو ڕۆژێک لە عێراق، سوریا، یەمەن و ئەفغانستاندا دووبارە دەبێتەوە و نە دەوڵەتەکان، نە میدیا و نە خەڵکەکەیشی تەنانەت وەک هەواڵێکی ڕۆژانەش بایەخی پێنادەن، چ بگات بەوەی هاو سۆزی و هاوخەمی خۆیان بۆ قوربانییەکانی کردەوە تیرۆریستییەکانی ئەو وڵاتانە ڕابگەیەنن!. ڕۆژی هەزاران کەس لە وڵاتانی ناوجەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، باکوری ئەفریقا و ئاسیای ناوەنددا بکوژرێت، ئەوروپییەکان و بەگشتی ڕۆژئاواییەکان مێشێک میوانیان نییە. ئەمە ڕاستییە و ڕاستییەکی زۆر تاڵیشە کە توخمی مرۆڤ بەرامبەر بە کوشتن و مەرگی جۆری خۆی بێخەم و دەستەوەستانە لە بەر پێگرتنیدا.

ئەوروپییەکان، یان بە گشتی ڕۆژئاواییەکان خەریکی کار، ژیان و شادی و ئاهەنگگێڕان و عەیش و نۆشی خۆیانن و لەم شارەوە بۆ ئەو شار ئاگایان لەوە نییە چی دەگوزەرێت، چ بگات بەوەی کە ئاگایان لەوە بێت حکومەت و دەوڵەتەکانیان خەریکی چ وەحشیگەرییەکن لە وڵاتانی جیهانی سێیەمدا!.

حکومەت و دەوڵەتەکانی ڕۆژئاواییەکان، خەڵکی سڤیڵی یگۆسلاڤیا، ئەفغانستان، عێراق، لیبیا، صومال، پاکستان و یەمەن دەکوژن، ژێرخانی ئابورییەکەیان وێران دەکەن، وەک شەقاوە دەوڵەتەکان و سەرۆکەکانیان بەرشەق دەدەن و لە سەر کورسی دەسەڵات دەیانهێننە خوارەوە.. دەستەو تاقمی ئیسلامی و نا ئیسلامی تیرۆریست بە کرێ دەگرن و وڵاتەکانیان پێ وێران دەکەن تا چەرخی سەرمایەو کۆمپانیاکانیان بچەرخێت.. پشتیوانی سعودییە، تورکیا، قەتەر و ئیمارات دەکەن تا تیرۆریزم بەهێز بکەن لە سوریادا و ملیۆنەها مرۆڤ بکەنە قوربانی بەرژەوەندییە جیۆسیاسی و جیۆئیکۆنۆمییەکانیان.. شای شمشێر وەشێنی سعودییە بەردەدەنە گیانی خەڵکی هەژاری یەمەن تا بە نوێترین بۆمب بیان سوتێنێت و هەزار بێ ئەخلاقی دیکە لە دنیادا ئەنجامدەدەن، بەڵام خەڵکی ڕۆژئاوا لە گوێی گادا خەوتووەو کەسێک سەرنجی ناچێتە سەر ئەو بێ ئەخلاقییەی حکومەت و دەوڵەتەکانیان. داعش بە کردەوە تیرۆریستییەکانی ئەم گۆمە مەنگەی شڵەقاند!. ئێستا خەڵکی ئەوروپاو ڕۆژئاوا دەزانن داعشێکی شێتۆکە هەیە کە چۆن بە بۆمبە خۆ کوژییەکانی هەڕەشە لە بوونی خەڵکی عێراق و سوریا و گشت ناوچەکە دەکات، ئەوهاش هەڕەشە لە ژیان و بوونی ڕۆژئاواییەکان دەکات!.

ئەوەی کە دوێنێ و پێری لە پاریسدا ڕوویدا، شڵەقاندنی گۆمە مەنگەکەیە و ئێستا ئیتر خەڵکی ڕۆژئاوا دەبێت لە خۆیان بپرسن ئەم دڕندە بێڕەحمە کە ناوی داعشە، کێ دروستیکردووە و بۆچی دروستبووە و بۆچی دەست بەڕەشەکوژی دەکات لە هەموو شوێنێکی جیهاندا؟.

داعش مەترسیدارتر لە ئەلقاعدە و هەر هێزێکی تیرۆریستی دیکەیە و بە ئاسانیش لە ناو ناچێت، چونکە بە ئاسانی بەهێزیانکردووە و بە ئاسانیش دەتوانێت دەستی خۆی لە خەڵکی سڤیڵ بوەشێنێت لە هەر شوێنێکی ئەوروپا و ڕۆژئاوادا بێت. داعش بەو کردەوە دڕندانەی، خەڵکی ئەوروپا خەبەر دەکاتەوە لەوەی کە دەوڵەت و حکومەتەکانیان خەریکی چ قومارێکی مەرگن لەسەر ژیان و گیانی خەڵکی سڤیڵی وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست،باکوری ئەفریقا و ئاسیای ناوەندی، بەڵام ئەم خەبەرکردنەوەیە ترسناکتر لە بۆمبەکانی فڕۆکەکانی ناتۆیە کە بەسەر خەڵکی ئەفغانستان، عێراق، سۆماڵی، لیبیا و یگۆسڵاڤیادا باراندیان!. داعش تازە بوو بەو گووە کە هەر چۆنێک چیلکەی لێبدەن بۆگەندەداتەوە، مەگەر ئەوە کە ڕۆژئاواییەکان بەتووندی ئیخەی سیاسەتباز و دەوڵەتی کۆمپانیا و بانکەکان بگرن تا دەست لە شەقاوەیەتیان بە سەر وڵاتانی جیهانی سێیەمدا هەڵبگرن. ئەگەر ئەوە نەکەن، لەوانەیە داعش پاریس، بەرلین و واشنتۆن و .... بکاتە بەغدایەکی دیکەو هەر بەچەند ڕۆژ و مانگێک جارێک بە بۆمبە خۆ کوژەکانی ژیانی ئارامی ئەوانیش وەک خەڵکی عێراق تێکدەدات!.

loadingخولی ( 70 ) ی نەتەوە یەكگرتووەكان و جاری فرە جەمسەری

بەشی دووەم

“قۆناغە بەندییەكانی دروست بوونی نەتەوە یەكگرتووەكان (UN)”

دروست بوونی ئەم ڕێكخراوە بە چەند قۆناغێكدا تێپەڕی كردووە تا لە كۆتاییدا گەشتوون بەوەی كە لە (24/تشرینی یەكەم/1945) ئیمزا لەسەر میثاقەکە بكەن . لە كۆنفرانسی شاری سان فرانسیسكۆ و جاڕی دروست بوونی ڕیكخراوێكی نوێی جیهانی بدەن ، قۆناغەكانیش ئەمانەن :

* باسی یەكەم / قۆناغی ڕاگەیاندنەكان:

ئەم قۆناغە درێژترین قۆناغی دروست بوونی ڕێكخراوەكە بوو ، هەروەها وەك بنەما و سەرچاوەی پێكهێنان و نزیك بوونەوەی زلهێزەكانی ئەوسای فەراهەم كردبوو ، وە قۆناغێكی باش بوو بۆ ئەوان تا بتوانن زیاتر هەوڵەكانیان یەك بخەن لەپێناوی دروست بوونیدا ، ئەمەش چەند قۆناغێكی ڕاگەیاندنی بەخۆیەوە دیت وە بە چەند كۆبوونەوەیەكدا گوزەری كرد .

باسی یەكەم / 1- ڕاگەیاندنی ئەتلەسی :

هەروەها میثاقی ئەتلەسیشیان پێ‌ دەگووت كە لە مێژووی (14/8/1941) دەرچوو لەلایەن (ڕۆزفلت) سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و (تشرشل)ی سەرۆكی حكومەتی بەریتانیا . ئەمەش نەیتوانی وەڵامێكی ڕاست و ڕاشكاوی دروست كردنی ڕێكخراوێكی جیهانی نوێ‌ بێَت ، چونكە لەو كاتەدا هێزە جیهانیەكان بەتەنها لەو دوو ووڵاتە پێك نەدەهات و هێز و ئاراستەی سیاسی و دەوڵەتی جیاواز هاتبوونە گۆڕەپانی سیاسەت و ئابووری نێودەوڵەتیەوە . لەبەرئەوە ڕووبەڕووی ڕێچكە و بیروباوەڕی دەرەوەی خۆی دەبوەوە و كۆدەنگیەگی هێزە نێودەوڵەتیەكانی لەخۆ نەدەگرت . هەرلەبەرئەوە دروست بوونی ڕێكخراوێكی جیهانی نابێت وەكو دروست بوونی كۆمەڵەی گەلان بێت كە شەقڵێكی ئەوروپایی بەخۆوە گرێ دابوو . ئەمانیش نەیانتوانی بەتەنها دوو ووڵات ڕێكخراوێكی جیهانی پێك بهێنن ، مایەوە تا كاتێكی تر كە ئەویش ڕاگەیاندنی دوایی ئەم بوو .

باسی یەكەم/ 2- ڕاگەیاندنی نەتەوە یەكگرتووەكان :

ڕاگەیاندنی نەتەوە یەكگرتووەكان لە (1/1/1942) لەنێوان نوێنەرانی (26) دەوڵەتی هاوپەیمان كە جەنگیان دژی سوێندخۆرەكان بەرپاكردبوو ، ئیمزا كرا . ئەو ڕاگەیاندنەش دووپاتكردنەوە بوو لەسەر پەرەنسیپەكانی میثاقی ئەتلەسی ، ئەو پەرەنسیپانەش بناغەیەكی سەرەكی بوون لە دامەزراندن و دەست پێوەگرتنی لە ڕاگەیاندنەكانی تر و قۆناغەكانی دروست بوونی ڕێكخراوەكە . چونكە دووپاتكردنەوە و دانانی لە پەرەنسیپەكانی (UN)دا ، ئەتوانیت بڵێیت ڕاگەیاندنێكی گرنگ بوو لە قۆناغەكانی دروست بوونیدا .

پەرەنسیپەكانیش بەشێوەیەكی گشتی ئەمانەبوون : [ پەرەنسیپی ئاسایشی گشتی و كۆمەڵ ، پەرەنسیپی بەكارنەهێنان و وازهێنان لە هێز (هێزی سەربازی) ، پەرەنسیپی پێشكەوتنی ئابووری و دڵنیایی كۆمەڵایەتی] وە هەندێك پەرەنسیپی تر كەدواتر هەموویان دانرانەوە لە پەرەنسیپەكانی (UN)دا .

بڕوا و عەزمی ئەو دەوڵەتانە لەسەر ئەوەبوو كۆتایی بە جەنگ ناهێنن هەتا بەتەواوی هێزی فاشی و نازی لەناو نەبەن ، وجێ‌بەجێ‌ كردنی ئەم پەرەنسیپانە .

لەو ڕاگەیاندنانەدا كە لەپێشتردا هەبوون ، بۆ یەكەم جار دەستەواژەی (نەتەوە یەكگرتووەكان) لەلایەن هاوپەیمانەكانەوە بەكارهات .

باسی یەكەم/ 3- ڕاگەیاندنی مۆسكۆ :

ئەم ڕاگەیاندنە لەنێوان سەرۆكەكانی چوا دەوڵەتە گەورەكەی ئەوسای جیهان مۆركرا لە (30/10/1943) ، ئەوانیش سەرۆكەكانی [ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا ، یەكێتی سۆڤیەتی (جاران) . بەریتانیا ، چین ] . ئەمانە هاوڕابوون لەسەرئەوەی دەبێت خێرا بكرێت لە دروست كردنی دامەزراوەیەكی نێودەوڵەتی لەسەر بنەما و بناغەی یەكسانی وە سەروەری نێوان هەموو دەوڵەتان و خۆشەویستی بۆ ئاشتی و ئاشتی پەرستی و سنگ فراوانی هەموو دەوڵەتان بە گەورە و بچووكیەوە .

لەوەدەچێت بەشداری كردنی یەكێتی سۆڤیەت و چین هۆیەكی كاریگەرتر بووبێت لە دروست كردنی ئەو ڕێكخراوەدا ، چونكە ڕاگەیاندنی دواتری كە لە (تاران) بوو ماوەیەكی زۆری نەخایاند و لە دەرەوەی پایتەختەكانی خۆیان كۆبوونەوە چونكە نەیان دەتوانی ڕێكخراوێك هەبێت بۆ پرسی جیهانی و هێزە دەركەوتووەكانی تری جیهان لە دەرەوەی ئەو ڕێكخراوە بن ، لەبەرئەوە دەیانزانی بەو شێوەیە ئاشتی پێك نایەت .

باسی یەكەم/ 4- ڕاگەیاندنی تاران :

ئەم ڕاگەیاندنەیان لەنێوان سێ‌ دەوڵەتیاندا مۆركرا لە (1/12/1943) ، ئەوانیش سەرۆكی [ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و سەرۆكی حكومەتی بەریتانیا و سەرۆكی حكومەتی یەكێتی سۆڤیەت ] . ئەم ڕاگەیاندنەش دووپاتە و سێ‌ پاتەی پەرەنسیپەكانی پێشوویان دەكردەوە كە هاوپەیمانان بانگەوازییان بۆ كردبوو وە دەكرد . ئەو سێ‌ دەوڵەتەش ڕایانگەیاند و ووتیان ( ئێمە بڕوایەكی تەواومان هەیە بەوەی كە ڕێكەوتنی نێوانمان گرنتی ئاشتیەكی بەردەوامە لە نێوانماندا وە لەسەر شانمانە و لەسەر نەتەوە یەكگرتووەكانە بەرپرسیارێتی بڕیاری ئاشتی لەئەستۆ بگرێت و زۆرترینی گەلان لێی سوودمەند و ڕازی بن و جیهان لە ئافاتی جەنگ و ترس و تۆقاندن ڕزگار بێت و دەرچێت.)

ئەو دووپات و سێ‌ پات كردنەوەیە پەرەنسیپەكان و ڕاگەیاندنەكانی ڕابردووە و عەزمیانی گەورەتر كردبوو لەسەر پێكهێنانی ڕێكخراوێكی جیهانی لەو شێوەیە .

* باسی دوەم/ قۆناغی پێشنیاركردن (مرحلە المقترحات):

لە پایزی ساڵی (1944) چوار دەوڵەتە هاوپەیمانەكە ڕایانگەیاند ، هەموو ئەو ڕاگەیاندنانەی كە لەڕِابردوودا دەركراون بكرێتە بەندی یاسایی ، هەروەها ئەكرێت و لەتوانادایە بكرێتە بناغەیەكی بەهێزی دامەزراندنی دامەزراوەیەكی جیهانی نوێ‌ . بۆئەمەش هەندێك لە شارەزایانی یاساییان (فقها‌و قانونیین) پێشنیار و دەست نیشان كرد كە هەستن بە داڕشتن و نووسینەوە و ڕێكخستنی پەرەنسیپەكان و پەیڕەوی ناوخۆی دامەزراوەیەكی جیهانی وەك (UN). بۆئەمەش پسپۆرە یاساییەكانیان لە (دمبارتۆن ئۆكس)ی نزیك شاری (واشنتۆن)ی ئەمەریكا كۆبوونەوە بۆ داڕشتن و دانانی بناغەیەكی یاسایی دامەزراوەیەكی جیهانی ، ئەو كۆبوونەوانە چەند پێشنیارێكیان دەركرد بەڵام نەیانتوانی بڕیاری تەواوەتی دەربكەن و بچێتە بواری جێ‌بەجێ‌ كردنەوە ، بەڵام بوونە هۆی داڕشتنی بنكەیەك بۆ گفتووگۆ و گەنگەشەكانی دواتر ، پاش ئەوەی پسپۆرە یاساییەكان نەیانتوانی هەموو كێشەكان یەكلایی بكەنەوە ... لەبەرئەوە هەندێك ئەركی گرنگ و چارەنووسساز و هەڵواسراو چاوەڕیی چارەسەركردن بوو ، وەكو ( كێشەی دەنگدان لە ئەنجوومەنی ئاسایشدا ) . ئەمانە بوونە هۆی ئەوەی كۆنفرانسی یاطا (كۆمەڵگەیەكی گەشتیارییە لە ئۆكرانیا لەسەر دەریای ڕەش) لە (14/2/1945) ببەسترێت لەنێوان سەرۆكی حكومەتەكانی وویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و بەریتانیا و یەكێتی سۆڤیەت ، هەر لەوێدا و لەو كۆنفرانسەدا بڕیاریاندا كە كۆتایی بە كێشەكان بهێنن كە هەرەس هێنانی ئەڵمانیا دروستی كردبوو ، وە بە دیاری كراویش درێژبوونەوەی دەسەڵاتی یەكێتی سۆڤیەت لە ئاراستەی ئەوروپا و دەرەوەی و بەڵێنی مۆسكۆ بۆ هێرش كردنە سەر یابان . ئەمانە بوونە هۆی ئاڕاستەكردنی بانگەوازی دەوڵەتانی هاوپەیمان بۆ كۆبوونەوەی دواتر لە ووڵاتە یەكگرتوەكان . واتە ئەم قۆناغە هەرچەندە بانگەواز بوو بۆ پێشنیار كردن بەڵام هەندێك ئەرك و ماددەی یاسایی تیادا یەكلایی بووەوە .

* باسی سێ‌یەم/ قۆناغی جێ‌بەجێ‌ كردن:

ئەو كاتەی بڕیاردرا لەشاری (سان فرانسیسكۆ)  كۆببنەوە و ئەنجامیش درا ، لە (25/4 تـــــا 26/6)ی (1945) درێژە بە كۆبوونەوەكانی دا . كۆنفرانسەكە ئەركەكانی و كێشەكانی خۆی یەكلایی دەكردەوە. ئەم كۆنفرانسە كاری دەكرد لەپێناوی داڕشتن و پێكهێنانی سیستەمی دادگای نێودەوڵەتی نوێ‌ . تەنها ئەو ووڵاتانە بەشداریان كرد كە پێیان دەوترا (نەتەوە یەكگرتووەكان) ، ئەمانەش ئەو ووڵاتانە بوون كە جەنگیان دژی سوێندخۆرەكان ڕاگەیاندبوو .

لە (1/مارس/1945) دا ئیمزایان لەسەر ڕاگەیاندنی نەتەوە یەكگرتووەكان كردبوو لەساڵی (1942) ، دواتر بەخێرایی هەندێك لە دەوڵەتان هەوڵیاندا بەشداری بكەن لە جاڕدانی جەنگ دژی سوێندخۆرەكان، تا وای لێهات ژمارەی دەوڵەتەكانی بەشداربوو لە كۆنفرانسەكەدا گەیشتە (51) دەوڵەت .ئامانجی سەرەكی دانیشتنەكان گەیشتن بوو بە دروستكردن و دامەزراندنی دەستوورێكی جیهانی نوێ‌ كە سیستەمێكی نێودەوڵەتی دروست بكات بتوانێت دەوڵەتە جیاوازەكان لەخۆ بگرێت و هاوكاری بكەن لە بەدەست هێنانی ئاشتیەكی جیهانی بەردەوام . ئێستاش زیاد لە (190) دەوڵەت ئەندامن لە (UN) دا .

ووڵاتانی بەشداربوو لە كۆنفرانسی (26/حزیران/1945)ی شاری (سان فرانسیسكۆ) ڕازیبون لەسەر پرۆژەی میثاقی نەتەوە یەكگرتووەكان كە پێكهاتبوو لە دیباجەیەك و (111) مادە ، بێجگە لە بناغەی یاسایی سیستەمی دادگای دادی نێودەوڵەتی ئەویش لە (70) مادە پێكهاتبوو. پاش ئەوەی هەر پێنج دەوڵەتە زلهێزەكە و زۆربەی دەوڵەتانی جیهان واژۆیان لەسەر میثاقەكە كرد لە (24/تشرینی یەكەم/1945) ، ئەم واژۆكردن و پەسەندكردنانە دەوڵەتان لەسەر میثاقەكە هەرهەمووی لەلای حكومەتی وویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكایە . دوای ئەمە و بەم واژۆ كردنانە لە جیهاندا ڕێكخراوێكی نوێ‌ی جیهانی دەركەوت و جێگای كۆمەڵەی گەلانی گرتەوە .

درێژەی دەبێت..........

loadingکاناڵی نەوتەکە لەو دیو ئەفسانەی سەربەخۆیی ئابوریی و سیاسیی بارزانییەکانەوە

"سەربەخۆیی ئابووری واتە سەربەخۆیی سیاسی بە مانا فراوانەكەی ، ئەوانەی شارەزای فەلسەفەی ماركسین ، بەتەواوی لەو رستەیە تێدەگەن"! سایتی ڕووداو.

چەمکی سەربەخۆیی ئابوریی بە هەموو تەفسیر و لیکدانەوەکانییەوە، لە سەردەمی ئیمپریالیزم و بە جیهانیبوونی سەرمایەدا، لە ئەفسانەیەک بەولاوە شتێکی دیکە نییە، جونکە هیچ دەولەتێک نییە لەم سەردەمەدا بتوانێت لەرووی ئابورییەوە سەربەخۆ بێت  و بە دابڕاو لە ئابوریی جیهانی لەسەر پیی خۆی ڕابووەستێت. بەو هۆیەشەوە ناتوانێت لە ڕووی سیاسییەوە سەربەخۆیی سیاسیی تەواوی هەبێت و بەناچار دەبیت سیاسەتی ئەوانی دیکەش قەبوڵ بکات. ئەوانەی کە سەرە واوێک لە تیۆری ئابوریی و ئابوریزانی مارکسیستی لە مێشکیاندا هەبیت ئەوە دەزانن کە سەربەخۆیی ئابوریی لە سەردەمی دەسەڵاتی بانکەکان، کارتێلەکان، ترۆستەکان،  کۆمپانیا فرەناسنامەیی و قومارخانەکانی سەرمایەداری[ بۆرسەکان] دا لە ئەفسانەیەک بەولاوە زیاتر شتیکی دیکە نییە. لە ئاستێکی کۆنکرێتیشدا، چەمکی سەربەخۆیی ئابوریی و پەیوەندی لەگەڵ سەربەخۆیی سیاسیدا، لە قسەیەکی پووچ بەولاوە شتێکی دیکە نییە.

بارزانییەکان دەیانەوێت بڵێن کە ئێمە بەدوای سەربەخۆیی ئابوریی کوردستانەوەین و بەمەش سەربەخۆیی سیاسیی کوردستان مسۆگەر دەکەین، بەڵام ئەوە بزووتنەوەی گۆڕانە کە دەیەوێت ڕێگری لەم سەربەخۆییە ئابورییە بکات و بەمەش ڕێگری لەسەربەخۆیی کوردستان دەکات!. پێش لەوەی حیزبی گۆڕان بکرێتە بیانو لە فەشەلی بە ناو سەربەخۆیی ئابوریی و سیاسیی بارزانییەکاندا، بارزانییەکان بە داگیرکردنی ئابوریی کوردستان و ڕادەستکردنی بە دەوڵەتی ئۆردوغاندا فەشەلی ئابوریی و سیاسییان هێناوە  و هەرجۆرە مانایەکیان لە چەمکی سەربەخۆیی ئابوریی داتەکاندووە، چ  بگات بە سەربەخۆیی سیاسیی کە نۆکەرایەتی بارزانییەکان بۆ دەوڵەتی ئۆردوغان،  باسکردنی  هەرجۆرە سەربەخۆییەکی سیاسیی کردووەتە "عەیبەی سیاسیی" و گاڵتەجاڕی ناو فەرهەنگە سیاسییەکان!. تێگەیشتنی مارکسییانەی ئێمە لەسەر  سەربەخۆیی ئابوریی و پەیوەندی لەگەڵ سەربەخۆیی سیاسیییەکەی بارزانییەکاندا وا دەڵێت!.

ڕەنگە بەتەواوی لە تیۆری مارکسیستی ئابوریی تێنەگەیشتبین، بەڵام ئەلف و بایەکی لێدەزانین و سەرەتەقەیەکی لێدەکەین!.   

ئینجا با کەمێک لەم تێگەیشتنەی خۆمان لە بواری ئابوریزانی مارکسدا بخەینە دەستی نووسەرەکەی ڕووداو . ئابوربیناسی مارکس پێمان دەڵێت:" هیزەکانی بەرهەمهێنان لە قۆناغێک لەگەشەکردنی خۆیاندا لەگەڵ پەیوەندییەکانی بەرهەمهێناندا، کە پێشتر ئەوانیان هێناوەتەوە بوونەوە، دەکەونە ناکۆکییەوە. ئەم ناکۆکییە درەنگ یان زوو، هەموو پەیوەندییە سەرخانییەکان[دەوڵەت، حقوق، هونەر، ئەدەب و...] یش دەگۆڕێت. لەم کاتەدایە کە شۆڕشێکی کۆمەڵایەتی دەستپێدەکات/ کاڕڵ مارکس: پێشەکی ڕەخنە لە ئابوریی سیاسیی".

لەکوردستاندا گەشەی کورتخایەنی سەرمایە لە ئەنجامی گەشکردنی مێژوویی پەیوەندییەکان و هێزەکانی بەرهەمهێنانەوە نەبووە، بەڵکو لە ئەنجامی پێداویستییەکانی کەڵەکەو قازانجی سەرمایەی ئیمپریالیستی و کۆمپانیاکان و کارتێلە نەوتییەکانی جیهانەوە بووە. هەربۆیە چاوەڕوانیکردن لە تەمەنی درێژی گەشەکردن و کەڵەکەی سەرمایە لە کوردستاندا لە خەونێکی حوشتری تێپەڕینەکرد و هاتو هاواری گەشەکردن و پێشکەوتنی ئابوریی کوردستان لەلایەن پاسەوانەکانی بۆریی و تەنکەرە نەوتەکانەوە لەگەڵ دابەزینی ڕێژەی قازانج لە گشت سەرمایەی جیهانی بەگشتی و دابەزینی نرخی نەوتدا بەتایبەتی، بووە بڵقی سەرئاوو کوردستانی ژێر دەستی پاسەوانی بۆرییە نەوتەکان تووشی ئیفلاسی و مایە پوچی بوو. بەمهۆیەشەوە کۆمپانیا غەیرە نەوتییەکانی جیهان، ڕێژەی قازانجیان بە سفر گەیشتووە و ئەوان هێواش هێواش دەستیان بە چٶلکردنی کوردستانەکەی ژێر دەستی پاسەوانە نەوتییەکان[ بارزانییەکان، تاڵەبانییەکان و ئەوانی دیکە] کردووە. ئەمە سروشتی نەگۆری سەرمایەیە کە لەچ شوێنێک جیهاندا [قازانج ]هەبێت، ئەو ڕوو لەوێ دەکات!. کوردستان چیتر ئەو شوێنە قازانجهێنەرە نییە و بەوهۆیەشەوە پشتی تێدەکات و چۆڵی دەکات.

کێشەکە ئەوەیە کە هێشتا تیۆری [ گەشەکردن و ناکۆکییەکانی پەیوەندییەکان و هێزەکانی بەرهەمهێنان]ی مارکس ناتوانێت ئەو بارودۆخە شڕوشپرزە ئابورییەی کوردستانی پێبخوێنرێتەوە، بۆیە دەبێت بە تێڕوانینێکی ئابوریناسانە و سیاسەتناسانەی کۆنکرێتی مارکس ئەو واقعە شڕوشپرزە ئابورییە بخوێنینەوە کە ئەمرۆ ڕووی لە کۆمەلگای کوردستانکردووە.

مارکس بڕوای وایە کە "توێژەکانی سەرمایە، بەشەکان و توێژەکانی چینی سەرمایەدار، تا ئەوکاتەی کە [قازانج]ی هاوبەشیان لە کایەدایە، ئەوان بران، بەڵام کاتێک دێنە سەر دابەشکردنی [زیاتری قازانج] ئەوان دەبنە دوژمنی گیانی بەگیانی یەکتر/ کارل مارکس سەرمایە/ کتێبی سێیەم ". لە کوردستاندا شەڕ لەسەر بەشکردنی زۆرترین پشکی [ قازانج ] ە و ئەمەش هۆکاری شەڕی نێوان سەرمایەدارە تازە پیاکەوتەکان[ کە ئێمە بە پاسەوانانی بۆرییە نەوتەکانیان دەزانین] دەستپێدەکات. بنەماڵەی بارزانی بەکردەوە زۆرترین قازانجیان بۆخۆیانبردووە. یەکێتی، گۆڕان و ئیسلامییەکانیش کەمترین قازانجیان لە پاسەوانی بۆرییە نەوتەکاندا بۆ خۆیانبردووە و هەموو شەڕو ناکۆکی و ئاژاوەکانیشیان لەم شەڕی پشکی [ قازانج ]بردنەوە دەستیپێکردووە و درێژەی کێشاوە. ئەم شەڕە، بەشێوەیەکی کۆمیدی لە دابەشکردنی دەسەڵاتی سیاسیی و حکومەتیەکەشیاندا ڕەنگیداوەتەوە. زۆرترین دەسەڵاتی سیاسیی بەرئەوەیان کەوتووە کە زۆرترین پشکی لە ئابوریی و قازانجدا بردووە. بە گوێرەی ئەوە کە بنەماڵەی بارزانی زۆرترین قازانج و سەرمایەیان بەرکەوتووە، زۆرترین دەسەڵاتی سیاسییان بەسەر ئەوانی دیکەدا هەبووە و زۆرترین هەستیارترین بەشەکانی دەسەڵاتیان بۆخۆیان قۆرخکردووە.

لە کۆتاییدا؛ کاتێک شەڕو ناکۆکییەکانی پاسەوانانی بۆرییە نەوتەکانی کوردستان لەسەر بردنی زۆرترین پشکی قازانج تووند دەبێتەوە، گشت بارودۆخێک کە ئەم پاسەوانیێتییەی تیادا ئەنجامدەدرێت دەکەوێتە بەر مەترسییەوە و هەموو قازانجخۆرەخۆرەکان[ پاسەوانی بۆرییە نەوتەکان] لەگەڵ مەترسی لەدەستدانی گشت بارودۆخی قازانجخۆری[ مشەخۆری نەوت] بەرەوڕوو دەبنەوە و ئەوکاتە یان دەبێت هەموو بارودۆخەکە لەناوببەن یان بگەڕێنەوە سەر مێزی دابەشکردنەوەی قازانجەکان بەشێوەیەک متەوازنتر، بەڵام کێشەکە ئەوەیە کە لە ئاستی جیهانیدا ڕێژەی قازانجخواردن لە بەرهەمهێنانی نەوت کەم بووەتەوە تازە زەحمەتە کە پاسەوانە قازانجخۆرەکانی بۆرییەکانی نەوت بتوانن بە ئاسانی و بە ئارامی لەگەڵ یەکدا ئەو بەشە کەمە لە قازانجی داهاتی نەوت وەک برا گەورە و برا بچووک بەش بکەن!. لێرەوە، زوڕنا لیدانی سەربەخۆیی ئابوریی کوردستان و سەربەخۆیی سیاسیی ئەویش لەلایەن بارزانییەکانەوە کۆتایی پێدێت و شەری تۆمەتباتبارکردنی نێوان پاسەوانانی بۆرییە نەوتەکانیش دەبێتە چیرۆکێکی بێ کۆتایی و کرانەوەی بەپەلەکەی ئێوەش کاکی ڕووداو دەبێتە گرێ کوێرەکانی شەراکەتی نا متەوازنی پاسەوانەکانی بۆریە نەوتەکان!.

http://rudaw.net/sorani/opinion/091120153

loadingهه‌رێمی کوردستان و ئه‌نجوومه‌نی هاریکاری که‌نداوی عه‌ره‌ب له‌ ته‌رازووی هێزدا

باسی یەكەم :- تەرازووی هێز لەلای هانز ج . مورجینثاو :

تێڕوانینەكانی (

loadingفێدرالیزم

به‌کورتی دەبێت بنه‌مای کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوو، تێکه‌ڵه‌یه‌ك بێت له‌ فیدریاڵییه‌ هاوبه‌شییه‌ کرێکارییه‌کان و به‌ڕێوه‌بردنی فیدراڵییه‌کانی (کۆمیونه‌کان- شاره‌وانیه‌کان)، پێویستە ئه‌و تێگه‌یشتنه‌

loadingدوو دیوی یەک دراوی قەڵەب؛ ڕۆشنبیرانی ئەم بەر و ڕۆشنبیرانی ئەو بەری سەرۆک

بەدوای  فەرمانی بارزانی بە سەر بەناو ڕۆشنبیرو ئەکادیمیە موچەخۆرەکانی بۆ خستنەڕووی داوای درێژکردنەوەی پۆستی سەرۆکایەتیەکەی، ڕەوە مشەخۆرێکی ئەکادیمی و خاوەن بڕوانامەی خوێندنی باڵا، هاوڕا لەگ

loadingیەکێتیی نیشتمانیی کوردستان: غیابی مەرجەعی بڕیار لە دامەزراندنییەوە تا ئەمڕۆ و لێکەوتەکانی لەسەر دۆخی سیاسی و ئەمنی و ئیداریی باشووری کوردستان

 یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەسەرەتای دامەزراندنیەوە لەسەر ئایدۆلۆجیاو ئامانج و بنەمایەکی تۆکمە و دیار دانەمەزرا. جیا لە زۆرێک لە حزبە کوردستانییەکانی تر نوخبەی سیاسیی زاڵی ناو یەکێتی لەسە

loadingالى جماهير العبيد في مقاطعة لصوسستان اربيل والسليمانية

ايها  الجماهير  المستسلمة  للقمع  والارهاب  المنظم على  يد الطغمة  الفاشية  اللصوصية  الحاكمة  في  اربيل  والسليمانية  فيقوا  في  مواجهة  هذه  الطغمة  الظلامية ،  ننذر  جلادى  طغمة مستنقع 

loadingبزانن کێ وانه‌ی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی (ألأمن القومي) بە کادیرانی پارتی ده‌ڵێته‌وه‌

با سەرەتا بزانین کێ نووسه‌ری هۆنراوه‌ی (زێڕه‌ سه‌رۆکمان زێڕه‌ ... سه‌دام زێڕه‌)یه‌، پێشتر چ کارە بووە ؟ئێستا چ کارەیە و چ حیزبێک داڵدەیداوە؟

ئایا تاوانی

loadingپێویستە هێزی پێشمەرگە سەربەخۆبێت

بەپێ‌ی ئەو مێژوویەی كە هێزی پێشمەرگە لە شاخ و شار هەیبووە ، هێزێكە هەتا سەر ئێسقان دڵسۆزی نەتەوە و نیشتمان بووە ، بێجگە لە شەڕەكانی برای كوژی و ناوخۆ هێزێكی گیان فیدایی كردووە لە بەرامبەر

loadingبانگه‌وازی ڕاگه‌یاندنی گروپی هاریکاری ڕۆژاوا

زه‌رووره‌تی دروستبوونی ئه‌م گروپه‌:

ئاشکرایه‌ که‌ حکومه‌تی تورکیا له‌ ماوه‌ی ئه‌م چه‌

img

ڕەخنەگرتن لە دەسەڵاتی چەتەگەری بنەماڵەیی لە کوردستاندا بێهودەیە؛ بەدیل چییە؟٢



٣١ی ئاب ؛ پارتی و ڕژێمی بەعس لە سیناریۆیەکی ئەمریکیدا و یەکیتی بەرەو خڕی ناوزەنگ و سەیرانبەن!


دوو دیوی یەک دراوی قەڵەب؛ ڕۆشنبیرانی ئەم بەر و ڕۆشنبیرانی ئەو بەری سەرۆک


 شەڕێکی ناوخۆیی پێویستە؛ مەسعود بارزانی بۆچی لەشەڕی ناوخۆیی دەترسیت؟


داعش لەناو کاناڵی ڕووداودا!



 حکومەتێک بە ٢٤ ساڵ نەتوانێت کێشەی کارەبا چارەسەر بکات،دەبێت بخرێتە گۆڕەوە!


 بەرەو ڕیسواکردن و ڕوخاندنی سیستەمی ئەرستۆکراسی سیاسیی لە کوردستاندا!


لە بڕینی بودجەوە تا هێنانی داعش؛ گەمەی مارو پەیژەی دوو دەبەنگ


 دابەزینی نرخی نەوت قەیرانی ئابوریی سەرمایەداری قوڵتر دەکاتەوە و کارەساتی گەورەی لێدەکەوێتەوە


پلانی میتی تورکیا، بارزانی و نەوشیروان بۆ تێکشکاندنی سەربازییانەی یەکێتی ئاشکرابوو!


 نەوشیروان مستەفا لە دوو توێی نهێنییەکاندا

بەشەکانی ١  ٢  ٣  ٤



arrowبزووتنەوەی گۆڕان لە دەروازەی میتدۆلۆژییەکی دیکەوە

  کۆمۆنیسته‌کانی دوو سه‌ده‌؛ له‌ قوربانییه‌وه‌ بۆ جه‌للاد

دەوڵەت؛ بابەتێک بۆ گفتوگۆ لەنێوان مارکسییەکان و ئانارکیستەکانی کوردستاندا

 ئیخوان المسلمین خەنجەری ژەهراوی دەستی ئیمپریالیزم بۆ لێدان لە دڵی شۆڕشی عەرەبی

ئایا جیاکردنه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت بەسه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی سێكیولار بداته‌ده‌ست؟

بۆچی ئازادیخوازه‌کان دژی پیرۆزکردنی شته‌کان ده‌جه‌نگن؟


arrowشۆڕش دەستی پێکردووە،چی بکرێت؟!

arrowشۆڕش له‌باربرا؛ ده‌بێت چی بکرێت ؟

نهێنییەکانی پشت پەردەی تیرۆرکردنی کوڕی ساڵح موسلیم و ئەندامی سەرکردایەتی پەیەدەو پ ک ک بە فەرمانی بارزانی ئاشکرابوو!


هێنری کیسنجێر : جەنگی جیهانی سێیەم نەخشەی بۆداڕێژراوە و کەسانێک دەنگی تەپڵی جەنگ نابیستن، ئەوانە کەڕن !