هه‌واڵ
ڕاپۆرتی تایبه‌ت
سیاسه‌ت
‌‌‌ئابووری
‌فه‌لسه‌فه‌
تیۆری‌
‌ته‌نز‌
ئه‌ده‌ب و هونه‌ر
‌‌‌زانست و ته‌کنه‌ڵۆژیا‌
ده‌سه‌ڵات ‌‌
ئۆپۆزسیۆن
ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ‌
‌مقالات عربیة
‌مقالات فارسی‌‌
‌ ‌English articles
‌وه‌رگێڕان ‌
‌کتێبخانه‌
‌‌
<June 2018>
SuMoTuWeThFrSa
272829303112
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
1234567


دوو کوردستانپۆست             



ئەو ڕابەرە گەنجەی جیهانی سەرمایەداری لیبراڵی هێنایە لەرزە !


دوایین فێڵی مێژوویی جه‌لال تاڵه‌بانی – نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ کورد " لیستی گۆڕان "ه‌!


ژنی دیکتاتۆرە عەرەبەکان خەریکی چین؟

داڕمانی یۆرۆ، داڕمانی یەکێتی ئەوروپا


Title
کۆبوونەوەی نێونەتەوەیی ئانارکیستەکان لە سویسرا


img8/10/2012 12:00:00 AM
کوردستانپۆست ئینفۆ:

لە ٨ تا ١٢ی ئابی ٢٠١٢ ئانارکیستەکانی سەرتاسەری دنیا لە شاخەکانی " جورا "ی سویسرا کۆ دەبنەوە.

ئانارکیستەکانی دنیا لەسویسرا کۆ دەبنەوە بۆ ئەوەی یادی ١٤٠ ساڵەی  بەستنی یەکەمین کۆنفڕانسی ئەم بزووتنەوەیە لە ساڵی ١٨٧٢دا بکەنەوە.  پاش دروستبوونی ناکۆکی فیکری لە نێوان  باڵە سەرەکییەکان ئەنتەرناشناڵیزمی کرێکاری یەکەمدا، ئەم ڕێکخراوە نێونەتەوەییە کرێکارییە دووچاری کەرت و پەرت بوون. باڵێکی سەرەکی ئەو ڕێکخراوەیە پێکهاتبوو لە نەیارانی فیکری مارکس، کە میخائیل باکۆنین یەکێک بوو لەوان.

 میخائیل باکۆنین، لە بنەماڵەیەکی ئەرستۆکراسی ڕوسیا بوو. باکۆنین مرۆڤێکی شۆڕشگێڕ، یەکسانیخواز  و ئازدیخواز بوو بە واتای تایبەتی ووشەکە. باکۆنین  بەهۆی هەڵوێستە شۆڕشگێرانەکانییەوە  لەلایەن دەوڵەتی  تزارەوە  مەحکوم بە زیندانی هەمیشەیی کرا و  پاشان فەرمانی دوورخستنەوەی بۆ سیبریا درا، بەڵام ئەو توانی لە سیبریا هەڵبێت .  پاشان لە لەندەن بە کارڵ مارکس ئاشنا بوو. باکۆنین کتێبی کاپیتاڵی مارکسی وەرگێڕایە سەر زمانی ڕوسی.  

لە ناوەڕاستی ساڵانی ١٨٨٠ باکۆنین ڕێکخراوی " یەکێتی نێونەتەوەیی سۆشیال دیموکراسی " دامەزران و لە ساڵی ١٨٦٩دا لەگەڵ کارل مارکس و لایەنگرانیاندا،  یەکەمین  ڕێکخراوی نێونەتەوەیی کرێکارانیان  پێکهێنا. دوای  سێ ساڵ کارکردن لەگەڵ مارکسدا، بەڵام لەسەر چۆنییەتی چەسپاندنی سۆشیاڵیزم و کۆمۆنیزم و ڕۆڵی دەوڵەت لە گەشەکردن یان نابودکردنی کۆمەڵگەی سۆشیاڵیستی و کۆمۆنیستیدا کەوتە ناکۆکییەوە. ئەم ناکۆکییە بووە هۆی ئەوە کە باکۆنین و مارکس لەیەک دوور بکەنەوە و دژایەتی یەکدی بکەن.

بەدوای جیابوونەوەی باکۆنین و لایەنگرانی لە مارکس، لە ساڵی ١٨٧٢ زۆربەی لایەنگرانی باکۆنین لە شاخەکانی" جورا"ی  سویسرا کۆبوونەوە و یەکەمین کۆنفڕانسی خۆیان لە ڕستورانێکدا بەست. لەو سەردەمەوە، بزووتنەوەی ئانارکیستەکان، وەک  بزووتنەوەیەکی سیاسیی  و کۆمەڵایەتی لە ئەورپاو ئەمریکادا درێژەی بە بوونی خۆیداوە. دوێنێ لە هەمان شاخەکانی جورای سویسرا زیاتر لە ٣٠٠٠ کەسی ئانارکیست کۆبوونەتەوە و زیاتر لە ٧٠ ڕۆژنامەنووسیش چالاکییەکانی  ڤیستڤاڵەکەیان خستۆتە ژێر چاوەدێرییەوە. لەو کۆبوونەوە ٤ ڕۆژییەدا، چالاکی جۆراوجۆری هونەری ئەنجامدەدرێت و قسەوباس لەسەر  بزووتنەوەی ئانارکیزم پاش لە ١٤٠ ساڵ دەکرێت.

ئانارکیستەکان بڕوایان بە دەوڵەت و حکومەت نییە و دەوڵەت و حکومەت بە سەرچاوەی  نەبوونی ئازادی و بێ مافی دەزانن و وەک باکۆنین دەڵێت " تا دەوڵەت هەبێت کۆیلایەتیش بوونی هەیە ". لەهەمانکاتدا باکۆنین هەروەک کارڵ مارکس بڕوای وایە کە کۆمەڵگەی مرۆیی دەبێت لە ڕووی ئابورییەوە لە سەر بنەمای یەکسانی موتڵەق بەڕێوە بچێت. دروشمی یەکسانی مارکس و باکۆنین بۆ بەڕێوەچوونی ئابوریی کۆمەڵگەی کۆمۆنیستی بریتییە " لەهەرکەس بە پێی توانای و بۆ هەرکەس بە پێی پێویستییەکەی ".