هه‌واڵ
ڕاپۆرتی تایبه‌ت
سیاسه‌ت
‌‌‌ئابووری
‌فه‌لسه‌فه‌
تیۆری‌
‌ته‌نز‌
ئه‌ده‌ب و هونه‌ر
‌‌‌زانست و ته‌کنه‌ڵۆژیا‌
ده‌سه‌ڵات ‌‌
ئۆپۆزسیۆن
ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ‌
‌مقالات عربیة
‌مقالات فارسی‌‌
‌ ‌English articles
‌وه‌رگێڕان ‌
‌کتێبخانه‌
‌‌
<October 2018>
SuMoTuWeThFrSa
30123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031123
45678910


دوو کوردستانپۆست             



ئەو ڕابەرە گەنجەی جیهانی سەرمایەداری لیبراڵی هێنایە لەرزە !


دوایین فێڵی مێژوویی جه‌لال تاڵه‌بانی – نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ کورد " لیستی گۆڕان "ه‌!


ژنی دیکتاتۆرە عەرەبەکان خەریکی چین؟

داڕمانی یۆرۆ، داڕمانی یەکێتی ئەوروپا


Title
3 ملیار بەرمیل نەوت لە ناوچە كوردییەكانی سـوریایە


img5/24/2013 12:00:00 AM
بیلال سەعید:

ناوچە كوردییەكانی ژێر دەسەڵاتی پەیەدە لەڕۆژئاوای كوردستان بەدەوڵەمەندترین ناوچەكانی وڵاتی سوریا ئەژمار دەكرێن و بەو پێیە زۆرترین كێڵگەكانی نەوت و گازی سوریا دەكەوێتە خاكی رۆژئاوای كوردستانەوەو ئەو كێڵگانەش لەئێستادا لەژێر دەسەڵاتی پەیەدەن و بەرپرسانی پەیەدەش دەڵێن 60%ی كێڵگە نەوتییەكانی رۆژئاوا لەژێر كۆنتڕۆڵی یەپەگەدان.

كۆنتڕۆڵكردنی كێڵگە نەوتییەكان لەلایەن هێزە كوردییەكانی سوریاوە بەپێشهاتێكی گرنگ و هەستیار دادەنرێت و دەكرێت ببێتە كارتێكی گرنگی سیاسەت لەلایەن كوردانی ئەو وڵاتەوە.

گەرچی ناوچە كوردییەكان بەبەراورد بەناوچەكانی دیكەی سوریا لەڕووی ئەمنییەوە ئارامن، بەڵام پەیەدە جەخت لەوە دەكاتەوە، تا ئەو كاتەی ئاڵۆزییە سیاسییەكان بەردەوام بن، رێگە بەفرۆشتنی نەوت نادەن.

یەدەگی نەوت و غازی سوریا

یەدەگی نەوت و گازی سوریا بەسەر پێنج ناوچە دابەشبووە، كە ئەو ناوچانەش بریتین لە(قەرنتشوك، رومێلان و حەسەكە، دیرزور، فورات، تەدمروبلعباس) و تێكرای یەدەگی دۆزراوەی نەوتی سوریا تائێستا 6.7 ملیار بەرمیل نەوتی خاوەو نزیكەی 4.3 ملیار بەرمیل نەوتی لێ بەرمهێنراوە، پاشماوەی یەدەگی ماوە نزیكەی 315 ملیار بەرمیل نەوتی خاو دەبێت و بڕی یەدەگی غازی سروشتی وڵاتەكەش نزیكەی 241مەتر چوارگۆشەیە.

بەپێی داتا و راپۆرتە ئابوورییەكان لەئێستادا هەناردەی نەوتی خاوی سوریا بۆ وڵاتانی ئەوروپا 150 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانەیەو تێكڕای بەكارهێنانی ناوخۆیی نەوتی خاو 183 هەزار بەرمیلی تۆماركردووە لەڕۆژێكدا و پێشبینی دەكرێت تا ساڵی 2015 بگاتە 365 هەزار بەرمیل لەڕۆژێكدا.

هەرچەندە سوریا لەساڵانی 2008 و 2009 نزیكەی 500 ملیۆن پێ چوارگۆشەی گازی سروشتی بەرهەمهێناوەو رێژەی بەرهەمهاتووش لەساڵی 2010 بۆ 800 ملیۆن پێ چوارگۆشە بەرزبووەوەو هەر لەو ساڵەدا 690 ملیۆن پێ چوارگۆشەی گازی لەوڵاتی میسرەوە هاوردە كردووە، بەڵام بەهۆی گۆڕانكارییە سیاسییەكانی میسرەوە هەناردەكردنی گازی سروشتی بۆ سوریا وەستێنرا.

زانكۆی دیمەشق ساڵی 2009 لەتوێژینەوەیەكیدا باسی لەوە كردەوە یەدەگی نەوتی نەدۆزراوە بەنزیكەی 315 ملیار بەرمیل مەزەندە دەكرێت، جگە لەوە 69 ملیار بەرمل یەدەگی نەوتی دۆزراوەتەوەو بەپێی دوایین راپۆرتی كۆمپانیای بریتش پترۆلیۆم بەرهەمی نەوتی سوریا لەساڵی 2010 تەنیا 0.5% بەرهەمهێنانی جیهان بووە كە 385 هەزار بەرمیلی بەرهەمهێناوە لەڕۆژێكدا و ئاژانسی ڕۆیتەرزیش لەڕاپۆرتێكیدا یەدەگی نەوتی سوریای بە 0.2% یەدەگی نەوتی جیهانی ئەژماركردووە.

كۆنتڕۆڵكردنی كێڵگە نەوتییەكان لەلایەن هێزە كوردییەكانەوە لەكاتێكدایە كە هیچ پاڵاوگەیەكی نەوت لەناوچە كوردستانییەكان نییە، بەڵكو نەوتی ئەو ناوچانە دەگوازرێنەوە بۆ شارەكانی حومس و بانیاس كە دوو شاری عەرەبنشینن و لەوێ دەپاڵێورێن و شارەزایەكی بواری نەوتیش دەڵێ “پاراستنی بیرە نەوتەكانی ئەو ناوچەیە گرنگترین ئەركی بەرپرسانی رۆژئاوای كوردستانە، بەمەبەستی بەكارهێنانی وەك كارتێكی سیاسەتكردن لەداهاتووی سوریا”. .

ناوچە نەوتییەكانی رۆژئاوای كوردستان

رۆژئاوای كوردستان ناوچەیەكی كانزایی و كشتوكاڵی دەوڵەمەندە بەسەرچاوەی ئابووری هەمەجۆر، كە نەوت و گازی سروشتی بەشێكن لەو سەرچاوانەو زۆرینەی كێلگە نەوتی و غازیەكانی سوریا دەكەوێتە بەشی باكووری رۆژهەڵاتی سوریا كە ناوچە كوردنشینەكانی تێدایە و هەندێك لەو كێڵگە نەوتیانە هاوبەشن لەنێوان عێراق-سوریا كە ئەو كێلگانەش بریتین لەكیڵگەی سەفیە لەبەشی عێراق و كیڵگەی سویدا لەبەشی سوریا و كێڵگەكانی قەرنتشوك، رۆمێلان، سویدا، لەیلان، مالیكیە لەگرنگترین كێڵگە نەوتیەكانی پارێزگای “حەسەكە”ن كە مێژووی دۆزینەوەی نەوت تێیدا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1939-1941.

لەڕۆژانی 2 و 3ی مانگی ئازاردا هێزەكانی پاراستنی گەل ئازادكردنی شاری رومێلانیان راگەیاند بەبێ ئەوەی دڵۆپێك خوێنی تێدا بڕژێت و بەپێی ئامارەكانی پەیەدەش 1800_ 2000 كێڵگەی نەوتی لەناوچە كوردییەكاندا هەن، كە دەكاتە 90%ی كۆی كێڵگە نەوتییەكانی سوریا و ئێستا ئەو كێلگانە لەژێر كۆنتڕۆڵی پەیەدەن.

یەكینەكانی پاراستنی گەل لەراگەیەنراوێكدا ئەو شارەی بەگرنگترین و ستراتیژیترین شاری رۆژئاوای كوردستان داناوەو رایگەیاندووە، كە تەنیا دەستەی باڵای كوردو هاوپەیمانی هێزەكانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا مافی ئەوەیان هەیە بڕیار لەبارەی رمێلانەوە بدەن.

لەڕاگەیاندراوەكە هاتوە “لەڕمێلان گەورەترین كۆمپانیای نەوت هەیە كە (6) هەزار كارمەند رۆژانە كاری تێدا دەكەن و داهاتی ئەو كۆمپانیایەش داهاتێكی نەتەوەییەو بەرژەوەندی هەموو سوریای تێدایەو لەم بارودۆخە ئاڵۆزەی سوریاشدا یەپەگە پاراستنی ئەو دەستكەوتە بەئەركی خۆی دەزانێت بەرامبەر بەگەلی كورد و گەلی سوریا”.

میدیا جیهانییەكان دەربارەی نەوتی رۆژئاوای كوردستان چیان نووسیوە؟

راپۆرتێكی ناوەندی توێژینەوەی ORSAMی توركی ئاماژە بەوە دەكات، كە هەرچەندە حەسەكە لەڕووی سەرچاوە سروشتیەكانەوە دەوڵەمەندترین پارێزگای سوریایە، بەڵام “بەهۆی سیاسەتەكانی حكومەتەوە هیچ وەبەرهێنانێكی تێدا نەكراوە”.

كۆمپانیای gulfsandsی بەریتانی كاری دەرهێنان و هەناردەكردنی نەوتی لەنیوەی كێلگە نەوتییەكانی پارێزگای حەسەكە كردووەو پارەی نەوتی بەرهەمهێندراو و هەناردەكراویش خراوەتە سەر حسابی رامی مەخلووف كە خاڵۆزای بەشار ئەسەدی سەرۆك كۆماری سوریایە.

دوای هەڵگیرسانی قەیرانی سوریا و بەهۆی بڕیارێكی یەكێتی ئەوروپا ئاستی بەرهەمهێنانی كۆمپانیای gulfsands كە _لەو ماوەیەدا تەنیا بەشێكی بچووكی نەوتی حەسەكەی دەرهێنا_ لە14500 بەرمیلەوە لەرۆژێكدا دابەزیوە بۆ 6 هەزار بەرمیل. گۆڤاری EXECUTIVE MAGAZINE كە تایبەتە بەبواری ئابووری لەزاری پسپۆرانەوە ئاشكرایكردووە كە كێڵگەكانی ئەو ناوچەیە توانای ئەوەیان هەیە بەلایەنی كەمەوە تاوەكو 20 ساڵی دیكەش بەهەمان ئاستی قۆناغی بەر لەڕاپەڕینی ئادار نەوتیان لێوە بەرهەمبێت.

رۆژنامەی (الاخبار)ی لوبنانی راپۆرتێكی لەبارەی دەستڕاگەیشتنی كوردەكان بەكێڵگە نەوتیەكانی سوریا بڵاوكردووەتەوە، كە تێیدا ئاماژە بەوەدەكات پاش لەدەستدانی كۆنترۆڵی ناوچەكانی باكوری خۆرهەڵاتی سوریا كوردەكان دەستیان گەیشت بەوەی كەچەندین دەیەیە خەونی پێوە دەبینن و ئەو شارانەی كە زێڕی رەش لەژێریانەوە هەڵدەقوڵێت و دەیان سەنتەری بەڕێوەبردنی ناوخۆیی شارەكانیان تێدایە ئێستا ئاڵای كوردان بەسەریاندا دەشەكێتەوە.

رۆژنامەكە ئاماژەی بەوە كردووە، كە كوردەكانی سوریا پێیان وایە دەستگرتن بەسەر نەوتی ناوچەكەدا كارێكی ئاساییە، لەبەرئەوەی ئەوان “میراتگری شەرعی ئەو خاكەن” و “پاش چەندین ساڵ لەبێبەشكردن ئێستا كاتی ئەوەیە مافی خۆیان هەبێت لەبەركارهێنانی ئەو داهاتەدا”.

رۆژنامە لوبنانیەكە ئاماژەی بەوە داوە، ئەگەر كوردەكان بەهۆی ئەو قەیرانەوە بتوانن مافی خۆبەڕیوەبەریی (حوكمی زاتی) بەدەستبهێنن، دەتوانن دواتر ئەوە ئیدارەیە پەرەپێبدەن و بیگەیەننە “هاوشێوەی ئەو سەربەخۆییەی كە براكانیان لەعێراق هەیانە”.

“60%ی نەوتی سوریا لەهەرێمەكانی رۆژئاوای كوردستاندایە”

مامەڵەكردن لەگەڵ كەرتی نەوت و غازی ناوچە كوردنشینەكانی رۆژئاوای كوردستان لەئیستادا بووەتە باسێكی جیهانی و شرۆڤە و لێكدانەوەی جیاوازی بۆ دەكرێت، سەبارەت بەئایندەی كورد لەناوچەكە بەهۆی بوونی ئەو رێژە زۆرەی نەوت لەناوچەكانیاندا.

د.بێوار خنسی، شارەزای بواری نەوت بە(سڤیل)ی راگەیاند “ئەگەر سامانی سروشتی نەبووایە، ئەو سنوورەی كە ئێستا لەڕۆژئاوای كوردستان هەیە بەشێوەیەكی زۆر جیاوازتر دەكێشرا، چونكە لەوەتەی لەساڵی 1968ەوە دەست بەدەرهێنانی نەوت كراوە لەناوچەی رمێلان و دەوروبەری گۆڕانی گەورە بەسەر دیمۆگرافیای ئەو ناوچەیەدا هاتووە”.

ئەو شارەزایەی بواری نەوت پێی وایە تاكو پێش رووداوەكانی سووریا رمێلان رۆژانە توانای بەرهەمهێنانی 270 هەزار بەرمیل نەوتی هەبووە و بەرهەمهێنانی غازیش رۆژانە 2 ملیۆن و 300 هەزار پێ سێجا بووە.

د. بیوار رۆژئاوای كوردستان بەناوەندێكی گرنگی نەوت و گازی سروشتی دادەنێت و دەڵێ “یەدەگی نەوتی رۆژئاوای كوردستان نزیك بە 3 ملیارد بەرمیل نەوتە، جگە لەوەی ڕێژەیەكی زۆر گازی سروشتی هەیە”.

ئەو جەخت لەوەدەكاتەوە، كە كورد دەتوانێ لەداهاتوودا نەوت وەك كارتێكی بەهێز بۆ چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ هێزە جیاوازەكان بەكاربێنێ بۆ بەدەستهێنانی ماف و داخوازییەكانی.

ساڵح موسلیم، هاوسەرۆكی پەیەدە لەرۆژئاوای كوردستان كە هاوكات ئەندامی دەستەی باڵای كوردە، لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ رۆژنامەی حەیاتی لەندەنی رایگەیاندوە “تاكو مافی كوردان بەفەرمی دانی پێدانەنرێت، ئێمە رێگەنادەین نەوت بفرۆشرێت” .

ئەو بەرپرسەی پەیەدە گوتی “نەوت لەهەرێمەكانی رۆژئاوای كوردستان لەژێر كۆنتڕۆڵی یەكینەكانی پاراستنی گەل YPG دایەو بڕیاری فرۆشتنیشی بۆ دەستەی باڵای كورد دەبێت و ‌تا ئاڵۆزی سیاسی بەردەوام بێت، ئێمە رێگە نادەین نەوتی هەرێمەكانی رۆژئاوای كوردستان بفرۆشرێت”.

ئەو وتانەی ساڵح موسلیم لەكاتێكدایە كە سلێمان عەباس، وەزیری نەوتی سووریا لەچاوپێكەوتنێكی تایبەت لەگەڵ تەلەڤزیۆنی بی بی سی ئاشكرای كردووە كە ”حكومەتی سووریا بەردەوامە لەدەرهێنانی نەوت لەناوچەكانی باكووری رۆژهەڵات، بێ ئەوەی بەشی هیچ كەسێك بدەین لەبەرامبەر پاراستنی ئەو بیرە نەوتانە”.

ئەو ناوچانەی كە وەزیری نەوتی سووریا باسیان دەكات لەلایەن یەكینەكانی پاراستنی گەلی سەر بە (PYD)ی نزیك لەپارتی كرێكارانی كوردستان كۆنتڕۆل كراوە.

سلێمان عەباس راشیگەیاند كە توندوتیژییەكانی دوو ساڵی رابردوو زەرەر و زیانێكی زۆری بەكەرتی نەوت گەیاندووە، ئەوەی گەمارۆی ئابووریش بووەتە هۆی دابەزینی بەرهەمهێنانی نەوت لە٣٨٠ هەزار بەرمیل نەوتەوە بۆ ٧٠ هەزار بەرمیل لەڕۆژێكدا.

وەزیری نەوتی سووریا دەڵێت ”ئەو گرووپە چەكدارانە تەنها كۆنتڕۆڵی چەند كێڵگەیەكی نەوتی دەكەن لە دێرەزوور و رەقە و كرێكارانی ئەو كێڵگانەش بەردەوامن لەكارەكانی خۆیان و بەڵگەشمان بۆ ئەمە كارگەی غازی دیر زوورە كە رۆژانە سێ ملیۆن پێ سێ جا غاز رەوانەی تۆڕەكان دەكات”.

لەبەرامبەر وتەكانی وەزیری نەوتی توركیادا، جەعفەر عەكاشی نوێنەری پەیەدە لەباشووری كوردستان بۆ (سڤیل) گوتی “هێزەكانی پەیەدە كە پارێزگاری لەبیرە نەوتیەكانی رۆژئاوای كوردستان دەكەن، هەموو بڕیارێك لەبەرپرسانی دەستەی باڵا وەردەگرن و پرسی نەوتش هێشتا كاتی ماوە و پەلەی تێدا ناكەین و ئەگەر پێویستیش بكات ئەوە لەكۆبوونەوەكانی داهاتووی دەستەی باڵا قسەی لەسەر دەكرێت”.

جەعفەر عەكاش گوتیشی “بەشێك لەو بیرە نەوتییانە لەژێر دەسەڵاتی سوپای ئازاد دایەو ئێمەش لەپێناو دروستنەبوونی كێشە لەنێوان ئێمە و سوپای ئازاد و حكومەت و دوورخستنەوەی شەڕ و ناكۆكییەكان لەناوچە كوردنشینەكان بەباشی دەزانین لەئێستادا بەو شێوە مامەڵە لەگەڵ كەرتی نەوت بكرێت”.

سەرچاوە:

http://kurdoilnews.com/?p=1833